Özlemi artsın diye yüz cilt kitap okudu

İmparatorlukların başkenti İstanbul, tarih boyunca pekçok Batılı seyyahın akınına uğramış. İstanbul'un o eski renkli günlerine tanıklık edenler bu şehrin sokaklarını, çeşmelerini tutkulu bir merakla izleyip harita çizer gibi tüm detaylarıyla ortaya koymuş. Ünlü İtalyan yazar Edmondo de Amicis de İstanbul hayranlığını satır satır kitaplaştıran o seyyahlar arasında yer alıyor. 1870'lerin İstanbul'unu kente ilk ayak bastığı andan itibaren büyük bir ustalıkla anlatan yazarın eseri, Türkçe'de ilk kez Cesare Biseo'nun gravürleri eşliğinde okurun beğenisine sunuluyor. Daha önce “Dere Tepe Ters”, “ Ağaca Tüneyen Baron” gibi eserlerin adından söz ettiren başarılı çevirmen Filiz Özdem, bu kez “İstanbul” u meşhur ediyor. Şehri adeta o günün resmini çizer gibi tasvir eden Amicis'in anıları Özdem'in yorumunda netlik kazanıyor.

Yapı Kredi Yayınları arasından çıkan kitap, on yıl boyunca bu seyahatin hayalini kurmuş, sırf özlemini artırmak için şehir üzerine yüz cilt eser okumuş olan Amicis'in bir gemi içinde İstanbul'a gelişiyle başlıyor. Muhteşem manzara karşısında büyülenen yazar şehre vardığı ilk dakikalardaki hislerini şu sözlerle açıklıyor:

“Krallar, prensler, Karun, dünyanın en kudretli, en talihli insanları, işte o an size acıdım; gemideki yerim sizin bütün hazinelerinize bedeldi ve İstanbul'a bir bakışımı bir imparatorluğa değişmezdim”

Müthiş bir gözlem gücüne sahip olan Amicis, hayran kaldığı şehrin semtlerini anlatıyor. İlgiyle okuduğumuz şu satırlarda Üsküdar'ı onun zamanında ve onun gözüyle görme imkânı buluyoruz:

“Aralarında kar gibi beyaz yüzlerce caminin yükseldiği, sarılı kırmızılı sayısız konağın, sayısız yemyeşil, gür bahçenin bulunduğu; yukarıda ulu servilerden bir orman ve Doğu'nun en büyük kabristanı; kenarlarda kocaman beyaz kışlalar, ev ve servi öbekleri, tümseklerde toplanmış köyler… Boğaziçi'nin mavi aynasında bu güzelliğin yansıdığı büyük bir şehir.”

Edmondo de Amicis'in anılarındaki İstanbul, her milletten insanın soluk aldığı bir kültür başkenti olarak kozmopolit kimliğiyle öne çıkar. Ona göre sabah kalkınca insana “Acaba bugün dünyanın hangi kısmını göreceğiz?” sualini sorduran şehir, meraklısına iki kıta, iki deniz arasında seçim yapma imkânı sunuyor: “Her milletten insan emrinize amadedir: Ermeni tıraş etmek, Yahudi ayakkabı boyamak, Türk sandalla dolaştırmak, Zenci hamamda keselemek, Rum kahve servisi yapmak üzere sizin aklınızı çelmek için alesta beklemektedir.”

Bir iki asır içerisinde İstanbul'un ne hale geleceğini merak eden Amicis, “Valide Sultan Köprüsü'nden artık sadece silindir şapkalar ve kasketlerden oluşan kara bir sel geçecek.” diyor ve Doğu'nun Londra'sının bu halini düşündükçe kalbi sıkıştığını belirtiyor.