Sanatın nesnesini kaybettiği dönemdeyiz

Yirminci yüzyılın son çeyreğinde modern dünyayı en radikal ve en ironik şekilde sorgulayan ve eleştiren düşünce adamlarından biri olan Jean Baudrillard, içinde bulunduğumuz bulanıklık ortamında sanatın, hayatı anlama çabasının, yoğun bir irtifa kaybına uğradığının bilincindeydi. Sanatın bu halini, içinde yaşadığımız görsel kültürü göz önünde bulundurarak hiçbir romantik yanılgıya kapılmadan ama bir gelecek de önermeden adamakıllı bir olumsuzlama çerçevesi geliştiren Jean Baudrillard, yapıtlarında kırık düşünceler içinde günümüz sanatı hakkındaki fikirlerini dile getirmişti. Bunlardan biri olan “Sanatın Komplosu” Türkçe olarak yayınlandı. Elçin Gen ve Işık Ergüden'in dilimize kazandırdığı, İletişim Yayınları arasından çıkan kitapta hem metin/ler hem de sanat komplosu üzerine yapılan söyleşiler yer alıyor.

Özellikle 1970'lerin ikinci yarısından itibaren Paris'in sanat çevreleri ile yakınlaşarak, sanat felsefesi alanında geliştirdiği yaklaşımlarla düşünce üretim sürecinin şekillenmesine katkıda bulunan Jean Baudrillard, başta simülasyon evreni olmak üzere çağdaş sanat dünyasına da sanat çevresinin kendine baktığından farklı bir gözle bakarak değinen parçalı kavramsal icatlar ortaya koymuştur.

Baudrillard 1996'da Sanat Komplosu'nu yayınladığında, artık çağdaş sanatın varlık nedeni kalmadığını, nesnesini yitirdiğini ilan ederek sanat dünyasını tahrik etmiş ve tabiri caizse onların burnunu sürtmüştü. “Sanat, bayağılığa, atıklara, vasatlığa, değer ve ideoloji diye el koyuyor” diye yazmış, çağdaş sanatın hükümsüz olduğunu, bir hiç olduğunu belirtmişti. Dünyaya, sanat dünyasının içinde bulunduğu durumu tüm çıplaklığıyla sergileyen belki de en önemli çağdaş düşünürdü o. Tam da burada Jean Baudrillard metinlerinin hızlı bir biçimde okunup anlaşılması çabasının akıntıya kürek çekmek olduğunu düşünen ve “Baudrillard'ın popülerleşmesi toplumlar tarafından iyice benimsenmesi için bence yirmi - yirmi beş yıl beklemek gerekecek” diyen Oğuz Adanır'a hak vermemek elde değil. Yavaş okumanın kalıcı ve unutulmazlığına denk düşen bu okuma önerisini hatırladıktan sonra Sanat Komplosu'na dikkat kesilmekte fayda var. Sonsuza dek böyle sürmesi arzulanmakta, istenmekte olan komplocu sanatı Baudrillard kavramları ile d/okumadan, bu mevcut sanatsal dünyayı anlayabilmenin ve açıklayabilmenin mümkün olmadığını düşünüyorum.

Sanatın güncel durumları, illüzyon arzusunu kaybetmiş, gerçeğin peşine düşmüş, her yerde insanların karşısına çıkmaya başlamıştır Baudrillard'a göre. Günümüzde sanat olan ile olmayan arasındaki sınır, çoktan yıkılmış, sanat bir imaja indirgenmiştir. Sanatın bir form olmaktan öte değere dönüşmesi, sanat ve gerçeklik arasındaki ayrımı ortadan kaldırmış, bu da sanatın form olarak bitmesini beraberinde getirmiştir. Simülasyon kuramını oluşturan Jean Baudrillard'a göre simülasyon çağında sanat, sanat pazarındaki “çılgın bir açık arttırmanın tutsağı” durumundadır. 1987 yılında Andy Warhol hakkında bir konuşma yapar New York'ta Baudrillard. Warhol'un kendisinin “hologramlardan” biri olduğunu yazar; çünkü sanatçının kendisi bir fabrika, üretim makinesidir ona göre. Herkesin sanatçı olabileceğini söyleyen bir paradigmaya doğru yolculuk başlar. Herkes ve her şey sanat ise yanılsamanın katli gerçekleştirilmiştir. Yapaylık ve yüzeysellik reklam dünyası ile de birleştiğinde Warhol'un “dahiliği” ile karşı karşıya kalırız.