Dünyanın çeşitli ülkelerinden bir araya gelen bir grup bilim insanı, henüz genetik seviyede, yani embriyo aşamasında, dişi sivrisinekleri erkek sivrisineklere dönüştürmenin yolunu buldu.
Bilim dünyasında, genetik anlamda çığır açabilecek buluşlara bir yenisi daha eklendi. Dünyanın çeşitli ülkelerinden bir araya gelen bir grup bilim insanı, henüz genetik seviyesinde iken, yani embriyo aşamasında, dişi sivrisinekleri erkek sivrisineklere dönüştürmenin yolunu buldu. Peki nasıl?
Science Express tarafından yayımlanan makalenin teknik detaylarına girmeden önce ilk olarak neden böyle şeye ihtiyaç duyulduğunun cevabını verelim: Çünkü ısıran sivrisinekler, yani kanımızı emenler, sadece dişi olanları. Bu eylem onlar için yaşam kaynağı hatta bundan da öte nesillerinin devamını sağlamanın yegâne yolu. Sadece bu sayede yumurtalarını geliştirebiliyorlar. Haliyle uyanık kaldıkları vaktin büyük bir çoğunluğunu avlanarak geçiriyorlar. Yaygın kanaatin aksine erkek sivrisinekler ise bu tür eylem içerisinde değiller yani ısırmıyorlar.
Şimdi pek çoğumuzun aklına 'ne olur sivrisineğin aldığı kandan?' şeklinde bir soru gelebilir ancak durum sanıldığı kadar basit değil. Çünkü bugün dünya genelinde sivrisinek ısırmasından meydana gelen sarıhumma hastalığına maruz kalanların sayısı 200,000 dolayında iken bu hastalık neticesinde gerçekleşen ölümler 30,000'i buluyor. Bu sorunun önüne geçebilmek için şimdiye kadar izlenen yöntem çok sayıda sivrisinek yetiştirip bunların erkek olanlarını dişileri yok etmesi için dişilerin yoğun olarak yaşadığı bölgelere salmaktı. Ama tahmin edileceği üzere bu hem çok zaman gerektiren hem de oldukça masraflı bir süreç.
İşte bu yolda çalışmalar yürüten bilim ekibinin son geliştirdiği yöntem, dişi sivrisineklerin henüz embriyo aşamasında iken –yani genetik seviyede- erkeğe dönüştürülmesi sağlıyor. Biraz daha detaya girelim: Aedes alt grubundaki sivsineklerin -ki sarıhumma virüsünü bulaştıran iki sivrisinek türünden birisi bu tür, diğeri ise Haemagogus- erkek olmasının 'Nix' ismini verdiklerini bir gen sayesinde gerçekleştiğini keşfeden ekip, bunun ertesinde bu geni aşıladıkları dişi sivrisinek embriyolarının 2/3'ünün erkeğe dönüştüğünü yani erkeklik uzuvlarının oluştuğunu keşfediyorlar. Keza benzer şekilde erkek embriyolardan Nix geninin çekilmesinin neticesi de dişileşmeleri oluyor.
Konuya ilişkin makalenin yazarlarından birisi olan Profesör Zach Adelman'a göre bilim dünyası sivrisineklerin cinsiyetini belirleyen genin varlığından 70 yıldır haberdar olsa da araştırmalarının asıl önemi bu genin ilk kez net biçimde belirlenmiş oluşu. Gen haritalarının karışıklığından ötürü şu an itibarı ile aşılama ertesinde dahi halen ciddi bir isabet sorunu yaşadıklarını belirten Adelman, ortalama üç aşılamanın iki tanesinde dişiyi erkeğe dönüştürebildikleri bir tanesinde ise gen aktarımının hücrelere erişiminin gerçekleşmemesi yahut kısmen gerçekleşmesi, sebebiyle başarısız olduklarının altını çiziyor. Bunun sebebi ise bazı embriyolarda henüz bilemedikleri farklı faktörlerden ötürü gen aşılamasının yetersiz kalışı. Ki bu sebeple de hâlihazırda embriyoları amaçlarına uygun biçimde modifiye etmeye çalışıyorlarmış.
Bilim ekibine göre henüz kesin bir başarıya eriştiklerini söylemeleri imkânsız ancak emin oldukları şey gelecekte her aşılama işleminde başarıya ulaşacakları ve bu sayede de dişi sivrisinek nüfusunu kesin olarak kontrol altına alabilecekleri yönünde.
