Büyük karmaşaya büyük hazırlık

On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarınsında bugün olduğu gibi bilgi ve teknolojinin geliştirilmesi adına yapılan önemli işler vardı. Osmanlı, Batı karşısında pasif bir durumda değildi, kendi içinde önemsenmesi gerekli bir direnç söz konusuydu. Eğitim alanında yapılan ıslahatların ve bu yüzyılın son çeyreğinde demir yolu çalışmalarının çok önemli sonuçları olmuştu.