TR
EN
AR
FR
RU
UR
Balkanlar-Ortadoğu eksenindeki insiyatif mücadelesi ve ABD-Avrupa rekabeti
ABD
Dışişleri Bakan Yardımcısı ve Dayton anlaşmasının mimarı Richard Holbrooke'un Amerika'nın Avrupa-içi ihtilaflardaki etkinliği konusundaki son demeçleri Bosna barışı ve Ege bunalımı sonrasında belirginlik kazanmaya başlayan yeni Amerikan stratejisi ve Avrupa-ABD rekabetinin aldığı seyir konusunda bunalım sonrası yazılarımızda belirttiğimiz görüşleri teyid eder mahiyettedir. Holbrooke bu demecinde diplomatik nezaket kurallarını da aşarak Avrupa'nın hantal kurumlan dolayısıyla kendi sahnesinde bile belirleyici bir rol üstlenmekten aciz olduğunu vurgulamış ve Ege bunalımı esnasında Bili Clinton Ankara ve Atina ile telefon diplomasisi mekiği dokurken Avrupalı liderlerin uyumakta olduğunu ifade etmiştir. Avrupa'da büyük tepki uyandıran bu ifadeler Amerikan Dışişleri sözcüsü tarafından Avrupa'nın dünya barışına katkılarını öven yumuşatıcı ifadelerle dengelenmişse de bu yumuşatma çabaları, ABD ile Avrupa arasında son yıllarda gittikçe tırmanış gösteren etkinlik mücadelesini örtbas edememiştir. Geçtiğimiz hafta, Avrupa Birliği Komisyonunun Ege bunalımı konusunda Yunan iddialarına yakın bir görüş beyan etmesi de ABD'nin Balkanlar-Ege-Ortadoğu ekseninde artan insiyatif gücü karşısında gösterilen diplomatik bir tepkiden başka birşey değildir.
Richard Holbrooke'un görüşleri samimidir ve gerek Amerikan yaklaşımı gerekse Avrupa'nın zaatları konusunda gerçekleri yansıtmaktadır. Aslında daha önce bir çok yazımızda da belirttiğimiz gibi ABD'nin Bosna'da yaşanan drama bütün uluslararası hukuk kurallarını hiçe sayarak üç yıl boyunca sessiz kalmasının temel sebebi de Avrupa'nın kendi iç meselesini çözmekte bile ne kadar aciz olduğunu göstermeye dayalı bekle-gör politikasıdır. ABD suçsuz 250000 insanın canına mal olan bu politikada kendi açısından başarılı olmuş ve Bosna'da sadece temel insanlık değerleri değil Avrupa da büyük bir yenilgi almıştır.
Avrupa'nın çözüm getirici güç kullanımından yoksun olduğunun tebarüz etmesinden sonra devreye giren ABD, Dayton anlaşmasını takip eden aylarda arka arkaya yaptığı ataklardan sonra Doğu Avrupa ve Balkanlardaki insiyatif üstünlüğünü AB'nin elinden geriye almış bulunmaktadır. Ege bunalımının uluslararası ilişkilerdeki değişen bu dengeler açısından özel bir önemi vardır. Avrupa, ABD'nin Ege bunalımı ile artan insiyatif üstünlüğü konusunda da kurumlarının hantal işleyişi nedeniyle gecikmeli tepki göstermiş ve son derece yanlış bir karar ile Yunan iddialarına yakın bir tavır alarak çözüm getirici değil bunalım tırmandırıcı bir diplomatik üslup tercih etmiştir.
Richard Holbrooke'un Türkiye ve Yunanistan'ı kapsayan ve Ege ile Kıbrıs dosyalarım içeren diplomatik ziyaretinin tehir edilmeside iddia edildiği gibi Türkiye'deki hükümet yokluğu dolayısıyla değil Batı bloku içinde yaşanan bu çatlak dolayısıyladır. Şubat ayı sonunda emekliye ayrılacak olan Holbrooke'un diplomatik nezaket sınırlarını aşan bu ifadelerinin de özel bir diplomatik anlamı olduğunda şüphe yoktur. Resmi görevinden ayrılacak olan Holbrooke'un kullandığı rahat uslüp Avrupa'ya gönderilen ayrı bir mesaj niteliğindedir. Yoksa Dayton barış anlaşması süresince son derece ketum davranmasını bilen bir diplomatın dilinin emeklilik öncesinde aniden çözülmesi sıradan bir dikkatsizlik olamaz. Hele hele böylesi bir demecin Avrupa'nın kalbi ve AB'nin ilk yayılım alam içerisinde bulunan Macaristan'da dile getirilmesi zamanlama ve mekan tercihi açısından titiz bir seçimle karşı karşıya olduğumuzu göstermektedir. ABD gerek Dayton anlaşması ve Ege bunalımları gerekse Holbrooke'un ifadeleri ile Avrupa'ya sınırlarım bildiren gerekli mesajları iletmiş ve Doğu-Avrupa-Ortadoğu ekseninde Avrupa'nın doldurabileceği bir insiyatif boşluğunun olmadığını deklare etmiştir.
Böylesi kritik bir dönemde Türkiye'nin meşruiyyet sahibi gerçek bir siyasi iradeden yoksun bırakılması faturası ilerde ödenecek büyük bir gaflettir. Başka bir açıdan bakıldığında da Türkiye'deki siyasi belirsizlik uluslararası ilişkilerdeki bu insiyatif belirsizliği ile yakından ilgili bulunmaktadır. Balkanlar-Ortadoğu eksenindeki bu insiyatif mücadelesinin seyri Türkiye'deki koalisyon yapısının şekillenmesinde de etkili olacaktır.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.