Konuyu uzattığımızın farkındayız.Ama bu meseleye de parmak basmazsak eksik kalır.Bidat-i hasene diye bir kavram vardır. Güzel bidat demek. Bidat ise dinde sonradan ortaya çıkan ekleme ve çıkarmalardır demiştik.Aslında şu hadisi şerifler söze hacet bırakmaz:"Bütün bidatler dalalettir ve bütün dalaletler Cehenneme götürür.""Kim bu işimizde sonradan bir şey ihdas ederse o reddedilir."İşin başında dini olanla olmayan birbirinden tam olarak ayrılmış değildi. Bu sebeple bidati, ayırım yapmadan "sonradan
Konuyu uzattığımızın farkındayız.
Ama bu meseleye de parmak basmazsak eksik kalır.
Bidat-i hasene diye bir kavram vardır. Güzel bidat demek. Bidat ise dinde sonradan ortaya çıkan ekleme ve çıkarmalardır demiştik.
Aslında şu hadisi şerifler söze hacet bırakmaz:
"Bütün bidatler dalalettir ve bütün dalaletler Cehenneme götürür."
"Kim bu işimizde sonradan bir şey ihdas ederse o reddedilir."
İşin başında dini olanla olmayan birbirinden tam olarak ayrılmış değildi. Bu sebeple bidati, ayırım yapmadan "sonradan ortaya çıkan her şey" diye tanımlayanlar vardı. Böyle olunca da bir takım yenilikler hem bidat, hem de zorunlu olarak olması gereken şeyler diye görülmüş ve onlara güzel bidat anlamında bidat-i hasene denmişti.
Elbette bidat böyle tanımlanırsa böyle söylemek zorunda kalınır. Bu sebeple Gazalî ve arkasından onu izleyenler böyle bir ayırımdan söz ederler. Öyle olunca da bidatin iyisi, kötüsü, farz, vacip, sünnet, mekruh ve haram olanı da olmak zorunda.
Bilahare bu taksimi alıp delillendirmek isteyenler şu hadisi şeriflere tutunmuşlar:
"Kim güzel bir sünnet/çığır açarsa hem onun sevabını, hem de onu izleyenlerin sevabı kadarını alır. Kim de kötü bir sünnet/çığır açarsa hem onun günahını, hem de onu izleyenlerin günahı kadarını alır". Demek ki, bilahare insanlar da iyi ya da kötü şeyler ihdas edebilirler. Öyleyse bidatin de güzeli olabilir demişler.
Oysa buradaki sünnet, dinin kendisinde, yani akide ve ibadetlerden ibaret olan sabite alanında değil, hayatın dünyaya bakan yönündeki bir uygulama, bir yöntem demektir.
İkinci olarak tutundukları delil, Hz. Ömer"in teravihleri camide 20 rekât ve tek imam arkasında kıldırmaya başlaması üzerine birisinin, "bu bidat olmaz mı?" sorusuna karşılık, "ama ne güzel bidat" diye cevap vermesidir.
Usul bilenler bilirler ki, aslında sahih hadis karşısında sahabe sözü delil olamaz. Hz. Ömer de meseleyi anlamamış olamayacağına göre bu sözünün yorumu şudur:
Ömer"in (ra) yaptığı şey bidat değildir. Camide düzeni sağlamak için sünnette zaten var olan uygulamalardan birisini sabitlemesidir. Çünkü Allah Rasulü (sav) Teravih gibi nafile namazların önünü açık bırakmış ve "isteyen istediği kadar kılsın" demişlerdi. Bu sebeple teravihin rekât sayısı gittikçe artıyordu ve kırk altı rekât kılanlar bile vardı. Böyle olunca camide herkes farklı bir imama uyuyor ve cemaat bölünüyordu. Asıl bidat buydu. Ömer de cemaatte birliği sağlamak için "teravih camide kılınacaksa yirmi rekâtı aşmasın ve tek imam arkasında kılınsın" demek istedi. Bu, kendi başına kılanlar yine istedikleri kadar kılsın anlamına geliyordu. Kendisine böyle bir itiraz gelince sanki "sen meseleyi anlamamışsın, buna bidat diyorsun, ama bu güzel bir uygulamadır" demek istedi.
Başlangıçta dinî-dünyevî ayırımı yapılmadığı için Gazalî gibi, yine meseleyi anlamaması mümkün olmayan zevat bidat kavramının alanını genişletmiş ve sonradan ortaya çıkan her şeye bidat dedikleri için, onun güzelinin de olabileceğini söylemişlerdir.
Kendi kavramlaştırmaları açısından buna itiraz edilmeyebilir. Ama bidati, dediğimiz gibi dinin sabite alanındaki değişiklikler olarak görürsek o zaman o alana sonradan eklenen ve çıkarılan her şeyin kötü olduğunu söylemek zorunda kalırız. Aslında Gazali gibiler de buna itiraz etmezler, yani akide ve ibadet alanındaki bir değişikliği güzel görmezler.
Kaldı ki, bu dinin muallimi son noktayı koymuş ve: "Bütün bidatler dalalettir" demiştir. "Bu işimizde" diyerek de bidatin "dini alanda" olacağına işaret etmiş, diğer yenilikler için "güzel ya da kötü sünnet/çığır" nitelemesinde bulunmuştur.
İşte meseleye böyle bakan ve bidat konusunu müstakil olarak ve özellikle anlatan Şatıbî, İmam Birgivî ve İmam Rabbani gibi âlimler bidatin güzelinin asla olamayacağını ısrarla söylemişler ve bunu uzun uzun anlatmışlardır.
O halde diğerlerinin söylediklerini mecaz ve müsamaha ifadesi olarak görmek, kendi kavramlaştırmalarıyla anlamak gerekir.
