Ocak 1299 tarihi size neyi hatırlatıyor?Soruma popüler bir cevap arayışında değilim. Popüler tarih anlayışının tarih bilinci oluşturmadığını tam tersine tarihi tüketim nesnesi haline getirdiğini düşünüyorum. Çok iyi niyetli olarak verilmiş örneklerin bile bilincimizi yaralayan bir fonksiyon üstlenmekte olduğu konusunda endişelerim var.Her vesile ile sonradan tarihçilerin "cici tarih" söylemine maruz kalıyoruz... Sonradan görme vezninde, sonradan tarihçinin ne olduğunu izah etmem gerekiyor: Adam/kadın,
Ocak 1299 tarihi size neyi hatırlatıyor?
Soruma popüler bir cevap arayışında değilim. Popüler tarih anlayışının tarih bilinci oluşturmadığını tam tersine tarihi tüketim nesnesi haline getirdiğini düşünüyorum. Çok iyi niyetli olarak verilmiş örneklerin bile bilincimizi yaralayan bir fonksiyon üstlenmekte olduğu konusunda endişelerim var.
Her vesile ile sonradan tarihçilerin "cici tarih" söylemine maruz kalıyoruz... Sonradan görme vezninde, sonradan tarihçinin ne olduğunu izah etmem gerekiyor: Adam/kadın, sosyal ilimlerle uzaktan yakından alakası olmayan bir eğitim almış ve bir hobi olarak tarihe merak duyduğu için tarihin en magazinsel bölümlerini zihninde kes yapıştır işlemi ile bütünlemiş en sevilen tarihçi olup çıkmıştır başımıza. Kendisi tarihe zevk alınacak bir obje olarak baktığı için, el hak tarihin en zevkli bölümlerini antikacı hazzı ile biriktirmektedir. Biriktirsin bize ne? İnsanlar biriktirdiklerini ille göstermek, biriktirdikleri üzerinden alkış almak istiyor. Hal böyle olunca bugün bir belediye organizasyonu yarın bir radyo programı derken hazret şöhretine şöhret katmaya devam ediyor. Ahali de bütün gün atalarımızın ne kadar muhteşem/ne kadar farklı/ne olağanüstü/ne merhametli olduğuna dair "bilinç"leniyor. Oysa bu "bilinçlendirme" işlemi bağışıklık sisteminin çökmesine katkı sunmaktadır daha ziyade. Çünkü her şey iyi iken birden pat diye çöken bir imparatorluk. İyi güzel günlerden kahrolası kötü günlere nasıl gelinmiştir? Aradaki boşluk itina ile doldurulur: Dış güçler.
Dış güçler evvelinde yoktu sonradan mı ortaya çıktı sorusunu sormaz tembel bilinçler. Herkes bizim düşmanımız zaten söylemi "herkese" iyi gelir. Tarihi bilinç sonucu varılması beklenen şevk iken, vara vara bıkkınlığın, bezginliğin kapısına dayanılır. İbret bahsi hiç açılmadan tamamlanmış olur. Biz neyi yanlış yaptık, neyi anlayamadık o zaman anlaşılmayan durumları şimdi anlayabilme kapasitesine eriştik mi? Bu sorular hiç sorulmaz. Bu sorulara cevap arayarak niye vakit kaybedeceğiz. Dış güçler geldi bizi yıktı.
Tarih felsefesi, tarih sosyolojisi ile hiç işimiz olmaz. Atalarımızın hayatından devşireceğimiz birkaç bahis bize iyi gelir. Osmanlı medeniyetini anlatmak için sadaka taşları ve kuş evleri bahsi yeterlidir, anlatılır da anlatılır.
1299"da Osmanlı İmparatorluğu kurulduğunda dünyanın geri kalanının nasıl bir yer olduğuna dair tasviri bir bilgiye sahip olmayışımız...
Selçuklu medeniyetine dair hiçbir şey bilmeden Osmanlı medeniyeti üzerine kafa yormanın imkânsızlığı...
Bu bahisler bizi hiç rahatsız etmez.
Popüler tarih, romanlar üzerinden "bilinçlenip" "bileylenmek" bünyemize iyi gelir.
Arkası daimi şikayetlenme bahsi: Neler oluyor bize?
Başta sorduğum soruya gelince... Modern insan her meseleyi bir "ağ" ve "zamanlama" içinde idrak ediyor.
Ocak 1299 Osmanlı Devleti"nin kuruluş tarihi. Ocak 2014 ise Avrupa"nın ilk ansiklopedisinden tam 250 yıl sonra telif bir eser olarak 44 ciltlik TDV İslam Ansiklopedisi"nin tamamlandığı tarih.
TDV iSLAM ANSiKLOPEDiSi
Ortalık romantik tarih anlayışı, "göz kamaştırıcı hikâyeler" bahsi ile doldurulurken; neyse ki içimizdeki yangını, zihnimizdeki durgunluğu aşma ümidi veren titiz çalışmalar hedefine varıyor. İşte tam bu noktada şikayet kültürü kusursuz, takdir kültürü henüz doğmamış bir coğrafyanın bireyi olarak, TDV İslam Ansiklopedisi"nin tamamlandığını saygı ve şükran duyguları ile arz etmek isterim.
TDV İslam Ansiklopedisi"nin yazılmaya başlama süreci bendenizin üniversite öğrencisi olduğu yıllara rastlıyor. Allah selamet versin değerli Hocam Prof.Dr. Nihat Keklik bizi kütüphane kütüphane gezdirir oryantalistlerin ilim anlayışı ve titizliği konusunda bilgilendirirdi. Her zaman tekrarladığı bir cümle vardı: "Oryantalistler ilmi saygınlıklarına halel gelmemesi için titizlikle çalışırlar; 99 doğruyu muazzam bir şekilde sıralarlar. Ama hepsinin çalışmasında bir yanlış vardır. O yanlış kasıtlı olarak metne dâhil edilmiştir."
Bu konuşmanın ardından oryantalistlerin hazırladığı İslam Ansiklopedisi"nin maddeleri arasında gezinirdik. O maddeleri nasıl okumamız gerektiği konusunda hocamız bize çok sağlam ipuçları verir, neyin neden söylenmiş olduğu konusunu idrak etmemizi sağlamaya çalışırdı. (Yazık ki, o örnekleri not aldığım defterim taşınma esnasında kayboldu.)
Yaşadığımız günlerin gerginliğinden dolayı, TDV İslam Ansiklopedisi"nin tamamlanma başarısı siyasetin gölgesinde kaldı. Bu satırların daimi okuyucuları biliyor; Türkiye"nin yüz akı bir kütüphane olması hasebi ile "Türkiye"nin her şehrine, İstanbul"un her ilçesine bir İSAM!" sloganım var.
İSAM,(İslam Araştırmaları Merkezi) TDV İslam Ansiklopedisi"nin yazılma sürecinde oluşturulmuş bir kütüphane. Hem İSAM hem de TDV İslam Ansiklopedisi Türkiye"nin başarısıdır. Bir benzerini kolaylıkla bulamayacağımız muazzam bir ekip çalışmasına dayanır.
Çok değerli hocalarımızın yazmış olduğu maddeler müstakil kitap haline de getirilip yayınlanmaya devam ediyor. Temennim ansiklopedi için yazılmış ıstılah ve kavramların en kısa zamanda müstakil bir sözlük olarak yayınlanması.
Hayırlı olsun. Yeni çalışmalar ile ilim yolculuğumuz daim olsun.
