İki gündür deprem bölgesindeyim.
“Asrın felaketi” ifadesini gazetede okuyunca ikna edici gelmiyor olabilir, çünkü felaketin büyüklüğü gözle görülmeden anlaşılmıyor.
Kahramanmaraş ve Hatay ülke gündeminde, fakat Adıyaman merkez ve bazı ilçeleri bütünüyle yıkılmış durumda.
Göç devam ediyor. Binaları sağlam olanlar da korkudan evlerine giremiyor.
Devlet, sivil toplum örgütleri, birçok şirket ve gönüllü vatandaşlar bir işin ucundan tutmuş durumda. Depremin ilk günlerindeki kargaşa yerini sükunete bırakmış.
Ülkemizde bir düzen, bir şehir kuramama problemi var.
Ülke ne kadar kalkınırsa kalkınsın, ekonomimiz ne kadar güçlenirse güçlensin, birbirini takip eden iyileştirmeler, bütüncül bir düzen oluşturmaya yetmiyor.
En büyük organizasyon devlet… Devletleri, şehirleri, kurumları var eden ve ayakta tutan planlama kabiliyeti.
“İyi planlanmış bir şehir adım adım amaçlanan seviyeye gelir ve plan doğrultusunda birçok sorun kendiliğinden çözülmeye başlar.” “Bir çizgi güvenlik bir çizgi kaos oluşturur’’, “Bir başka çizgi huzur.’’
Kocaeli depreminden sonra Turgut Cansever, Orhan Erdenen ve Yücel Ünal ile birlikte katıldığımız bir çalıştayın sonuç metninde yukarıdaki cümleler yer almıştı.
Yoldayken Talha Kös aradı. Kocaeli Seka Park başta olmak üzere, birçok yeni nesil kentsel tasarım uygulamalarına imza atan Talha Bey ile yıkılan şehirlerin nasıl yeniden inşa edileceğini konuşmaya başladık. Teklifin nereye varacağını ben sana söyleyeyim dedim aklın yolu bir.
Felaket çok büyük. Yıkılan konutların yerine yenileri yapılacak ve bir an önce vatandaşların kendi evlerine dönmesi sağlanacak.
Hükümet bu büyük organizasyonun üstesinden gelir. TOKİ örneği ispat etti ki yirmi yıllık sağlam konut üretme kapasitesi bu sorunu çözer.
Fakat bu şehir merkezleri, tarihi dokuları ve kimliklerine uygun olarak sıfırdan tasarlanabilir mi?
Depremde büyük hasar alan şehirlerimiz de zamanla kimliksizleşmiş ve kişiliksizleşmişti. Binaların birbirine eklenerek büyüdüğü bir şehirde, kimlik namına hiçbir özellik kalmıyor.
Literatürde “Türk şehri” denen bir olgu var…
Mesele bununla da sınırlı değil, her bir Türk şehrinin de kendine has özellikleri var.
Hatay ilimizin çok farklı özellikleri var. Yaraları sarmaya çalışırken, bölgeden bölgeye fark eden mimari özellikleri göz ardı edemeyiz.
Şehirlerimiz tektipçiliğe mahkûm edilmemeli.
Gelenekten beslenerek, son teknoloji kullanılan binalarla şehirlerimizi sıfırdan tasarlamayı başarabiliriz.
Depremde yıkılmayan binaların daha çok yüksek tepelerde olduğu görüldü. Yapı stokları şehrin çeperlerine taşınıp, şehir merkezi tarihi kimliği korunup öne çıkarılabilir.
Çarşılar, geniş caddeler, eğitim kurumları, kültür merkezleri, hastaneler, parklar ve dinlenme alanları olarak planlanabilir. Merkez rahatlatılabilir.
Bugün “kentsel tasarım” diyoruz, fakat bu konu yabancısı olduğumuz bir kültür değil. Şehirler inşa etmek ve ihya etmek geleneğimiz vardı…
Tarihi Yarımada’yı bize has anlayışla inşa etmiştik. Üsküp’ten Saraybosna’ya, Bursa’dan Urfa’ya ne şehirler inşa ettik tarihte. Mimari çizgisi ve tasarım bütünlüğü olan.
Modern mimarlığın kurucusu Le Corbusier, Osmanlı şehirlerini ve İstanbul’u gördükten sonra hayran olmuştu. “Osmanlı kentleri, tanrı yapısı tabiat ile kul yapısı şehirlerin birbirinden ayırt edilemediği olağanüstü uyuma vurgu yapar” demişti.
Bugün bu rüya gibi şehirleri, ancak eski resimlerde ve edebiyat eserlerinde görebiliyoruz maalesef.
Acımız büyük… Ateş düştüğü yeri yakıyor, acıların telafisi mümkün değil. Fakat bu vesileyle bari en azından üç şehrimizin merkezinin yeniden planlamasını serin kanlılıkla ele alabiliriz.
Her bir ilimiz dünyaya örnek olabilir.
Dünyanın sayılı mimarlarını Türkiye’nin mimari ve tasarım birikiminin yanına ekleyerek, kimlik bütünlüğü korunarak, sofistike yaklaşımlara fırsat verilebilir.
Astana bir şehir olarak sıfırdan tasarlandı. Önemli bir deneyim. Dünyada başka örnekler de var. Kimliği korunmuş Balkan şehirleri küçük Anadolu şehirleri var. Her bir şehrin ilham veren bir yönü vardır.
Konut yapımında acele, şehirlerin yeniden inşasında daha yavaş bir süreç işleyebilir.
Yeter ki geride güzel bir eser bırakmaya niyet edelim…
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.