“Sıcak paranın cazibesine kapılmamalıyız…”

Her ne kadar sık sık ben kullansam da yukarıdaki cümle bu kez bana ait değil. Bu defa cümleyi “Bankacılık Söyleşileri” kapsamında Anadolu Ajansı’na yaptığı açıklamada İş Bankası Genel Müdürü Hakan Aran kullanmış. Konuyu iki açıdan önemsiyorum. İlki İş Bankası finans alanında Türkiye’nin en ciddi ve en önemli kurumlarından birisi olduğu için bankanın başındaki ismin açıklamalarını her zaman kıymetli bulurum. İkincisi ise bir bankacının konunun sadece finansal yönüyle değil makro ekonomik boyutu ile ilgilenmesi ise dikkate değer.

Yukarıdaki cümleyi kendi bağlamında değerlendirmeden önce Hakan Aran’ın açıklamasındaki bazı önemli noktalara göz atalım. Aran, Türkiye’de enflasyonun 2024’ün ikinci çeyreğinden itibaren düşmesini beklediklerini ve bunda baz etkisinin de katkısı olacağını ifade ediyor. Bu konu önemli çünkü dezenflasyonun başlamasının sadece son dönemdeki sıkılaştırmaya bağlı olmadığını güçlü baz etkisinin de devreye gireceğini unutmamak gerekiyor. Yani hali hazırda beklenen dezenflasyon sürecini tek başına mevcut ekonomi programına bağlamak bize hata yaptırır. Bu durum enflasyonun dinamiklerini anlamak açısından önemli.

Aran’ın önemli bir uyarısı var. Aran, “Politika faiz oranının son alınan kararla %42,5’e geldiğini düşündüğümüzde hem parasal sıkılaşma hem ona eşlik eden miktarsal sıkılaşma hem de seçici kredi politikasıyla desteklenen mekanizma -makro ihtiyati tedbirleri de işin içine kattığınız zaman- reel sektör, üretim, finansa erişim ve finansal istikrar açısından bizi hassas, çok dikkatli yönetilmesi gereken bir noktaya getirdi.” diyor. Aran’ın “hassas denge” olarak nitelendirdiği bu süreçteki olası bir bozulmanın reel sektöre zarar vereceği konusundaki uyarısını çok daha dikkatli okumalıyız. Yani devam eden sıkılaşmanın hızı, dozu ve içeriğinde kantarın topuzunu kaçırmamak gerekiyor. Eğer kantarın topuzu kaçarsa reel sektörün karşı karşıya kalacağı risklerin maliyeti enflasyonun maliyetinden daha ciddi olabilir.

Aran, dış kaynak ihtiyacı konusunda da önemli bir tespitte bulunmuş. Aran’a göre Türkiye’nin mevcut tasarrufları büyüme ve refah artışı için yeterli değil. Mutlaka dış kaynağa ihtiyaç var. Dahası Hakan Aran, hali hazırdaki %42,5’lik politika faizinin de dış kaynağın gelmesi için yeterli olduğunu ifade ediyor.

Gelelim sıcak para meselesine. Aran, gelmesi umulan dış kaynağın tarıma, turizme, ihracat odaklı üretime ve ithal ikamesi üretime aktarılması gerektiğini ifade ediyor ve şöyle diyor: “Sıcak paranın cazibesine kapılmamalıyız, kaynakları üretime aktarmalıyız.” Yabancıların “Türkiye carry trade için uygun hale geldi” şeklinde raporlar yazdığı bir dönemde bu açıklamaları bir banka genel müdürünün yapması son derece önemli. Zira ben dahil pek çok ekonomistin/akademisyenin de en büyük korkusu geçmişte yapılan hatanın yapılarak Türkiye’nin ithalat cennetine dönmesi ve sürekli sıcak paraya bağımlı kalma riski.

Ayrıca sıkılaştırma programının hızı ve dozu doğru ayarlanmazsa reel sektörün içine düşeceği durumu da göz ardı etmemek gerekiyor. Türkiye’deki işletmelerin neredeyse tamamına yakını finansman konusunda bankalara bağımlı. Böyle bir reel sektör yapısı için finansman maliyeti ve finansmana erişimin teknik değil stratejik bir konu olduğu aşikâr. Her ne kadar makro ve mikro ihtiyati tedbirlerle krediler yönlendiriliyor gibi görünse de kredi maliyetlerinin geldiği noktanın sürdürülebilir olmadığı da ortada. Bu bakımdan daha fazla faiz artışının yabancı için algısal değeri ne kadar yüksekse reel sektör için riski de o kadar yüksek.