Hangi statüdeyiz? -II

Türkiye''deki azınlıklarla çoğunluk arasındaki farklılıklar sadece bunlardan ibaret de değildir. Söz gelimi Cuma günleri namaz vakitlerinde memurların resmen izinli sayılmaları hep problem olmuş, mesele resmen değil de çoğu kere fiilen çözülmüş, yani namazdan geç gelenlere göz yumulmuştur. Halbuki bu konuda da gayrimüslimlerin imtiyazlı durumları vardır. Lozan Antlaşması''nın 43. maddesine göre gayrimüslim azınlıklar dini hükümlerine aykırı ve dini ayinlerini ihlal eden her hangi bir işlemin yapılmasına zorlanamayacakları gibi, haftalık dinlenme günleri olan günde (Yahudiler için Cumartesi, Hristiyanlar için Pazar günlerinde) mahkemelerde hazır bulunmamaktan veya her hangi bir kanuni muameleyi yapmamaktan dolayı hiçbir hakları sakıt olmayacaktır. Yani Yahudiler Cumartesi, Hristiyanlar Pazar günü "bizim ayinimiz var, mahkemede hazır bulunamayız" derlerse hiçbir haklarına halel gelmeyecektir. Bu maddeler kaleme alındığı günlerde hafta tatili Cuma günü olduğu için azınlıklara böyle bir imtiyaz tanınmıştır. Bunun bugün farkına varılmaması hafta tatilinin Cuma''dan Cumartesi ve Pazar''a alınmasından kaynaklanmaktadır. Şimdi bir çalışma günü olan Cuma gününde ibadet etmek isteyen Müslümanlar''ın namaz için bir saat geç mesaiye başlamasına laiklik adına kazan kaldıranlar, aslında azınlıkların aynı haklara beynelmilel antlaşmalarla sahip olduklarını görmezlikten gelmekteler.

Aynı farklılık vakıflar konusunda da vardır. Yine Lozan Antlaşması''nın 42. maddesine göre azınlıkların Türkiye''de mevcut olan vakıflarına ve dini ve hayri müesseselerine her türlü kolaylık ve izin verilecektir. Bu hüküm, azınlık vakıflarına çoğunluk tarafından kurulmuş olanlara nisbetle iki önemli imtiyaz sağlamıştır. Birinci Osmanlı devletinden intikal etmiş vakıfların önemli bir kısmında olduğu gibi devlet tarafından el konulup mazbut vakıf statüsüne geçirilmemiş, bir anlamda mülhak vakıflar olarak kendi mütevellileri tarafından yönetilmiş olmalarıdır. Bu durum adı geçen vakıflara kendi gayelerini gerçekleştirme yolunda önemli bir avantaj sağlamıştır. Aynı durum mazbut vakıflar için söz konusu değildir; bunlar çoğu kere vakıf senetlerindeki gayelerden farklı gayeler için kullanılmışlardır ve halen de kullanılmaktadırlar.

İkincisi de azınlık vakıflarının icareteynli ve mukataalı vakıfların cumhuriyet döneminde maruz kaldığı yağmalardan masun kalmalarıdır. 1935 tarihli Vakıflar Kanunu icareteyn ve mukataa ile işletilen vakıf mallarını çok cüzi bir bedel karşılığında buraları işletenlere (mutasarrıf) devretmiştir. Bu uygulamadan Türkiye''deki vakıflar büyük zarar görmüştür.

Netice itibariyle Türkiye''de yaşıyan ve İslami hassasiyeti olan geniş kitleler çoğunluk olmanın haklarını kullanamadıkları gibi, azınlıkların sahip oldukları imtiyazlardan da yararlanamamaktadırlar. Dolayısıyla asıl problem bu geniş kesimin kendi konumlarına uygun bir statülerinin mevcut olmamasıdır. Yoksa Yahudi çocuklarına sinagoglarda dinlerinin esaslarının öğretilmesinin Müslümanlar''ı rahatsız edici bir yönü yok. Netice itibariyle orada da ''Yüce Yaratıcı''ya inanç ve ibadet öğretilmektedir. Acı olan çoğunluğa azınlık haklarının dahi layık görülmemesidir.