Eğitim şart…

Türkiye"nin son on yılda çok dikkat çekici bir büyüme dinamiği yakaladığının dost düşman herkes farkında. Başta yerel yönetimler, ulaşım, müteahhitlik, otomotiv, turizm olmak üzere çeşitli alanlarda sözü edilen dinamiği izlemek mümkün. Tabii ki bunda üretimin çekirdek kapitalist ülkelerden yarı-merkez ülkelere kaymasının ve 2000"li yılların başlangıcında yaşanan ve bir dönemin sonunu getiren krizlerden çıkartılan derslerin de önemli bir rol oynamış olduğunu da teslim etmeliyiz.

Diğer şartlar aynı kalmak kaydıyla -doğrusu bundan çok emin değilim- önümüzdeki on yıllarda Türkiye"nin bu durumu devam edecek gözüküyor. Târihsel ibrelerin Pasifik dünyayı merkeze aldığı küresel bir dinamik, Türkiye"nin bu trendi sürdürmek anlamında yüklenmesi gerekenlerin; büyümesinin ilk on yılından yüklendiklerinden daha ağır olacağına da işâret ediyor. Ülke ne yapıp edip katma değer artışını sağlayacak atılımları sağlamak zorunda. Değilse mâhut 2023 perspektifi başarılamaz.

Büyümenin ilk on yılında Türkiye"nin en başarısız olduğu sorun eğitim. Türkiye, 2010"larda, maalesef 1980"lerin ya da 1990"ların Türkiye"sinden daha iyi değil. Eğer, bu alanda hızla yapılması gerekenleri hızla yerine getiremezse, tekrar edelim, 2023 perspektifinin içi boşalır.

Türkiye"de karar alıcıların son çeyrek yüzyılda yaptığı en büyük yanlış Anglo-Sakson eğitim sisteminin en kötü taraflarını, üstelik en kötü yorumlamalarla taklit etmek oldu. Bu, eğitimin, sermayeye açılması ve gelir getirici bir sektör olarak yapılandırılmasıyla alâkalıdır. Ben bu siyâsetin toptan yanlış olduğunu düşünmüyorum. Ama, ancak kamusal eğitimin kurumsal istikrar kazandıktan sonra yapılırsa anlamlı olduğu kanaatindeyim. Bu da iki boyutludur. İlki orta öğretim düzeyinde kendi ihtiyaçlarını kendisi saptayan, plânlayan sermâyenin özgül taleplerini karşılamak; ikincisi ise yüksek eğitimde küresel öğrenci hareketliliklerinden pay almakla âlâkalıdır. Nitekim Britanya, Avustralya, Yeni Zelanda ve A.B.D"nin bugün yaptığı da budur. Bunun dışında çoktan vazgeçtiğimiz Kıt"a Avrupası modellerinin, özellikle de Alman modelinin daha yol gösterici olduğunu düşünüyorum.

Türkiye en kısa zamanda, sorunları ortaya koymak adına dürüst yüzleşmelere ve itiraflara açık bir eğitim şur"ası gerçekleştirmek zorundadır. Şur"a, çalışmaları olgunlaştıktan sonra kamu planlamacıları ve girişimci sektörlerin katılımıyla genişletilmelidir. Önümüzdeki on yılların ihtiyaçları, gerek yerel gerek ulusal parametrelerde iyiden iyiye hesap edilerek, eğitimin bütünleşik (entegre) olarak yeniden yapılanmasına gidilmelidir. İlk ve Orta eğitim ve öğretim atlanarak veya dâhil edilmeyerek Türkiye"de girişilecek bir Yüksek Öğretim reformunun nâfile olacağı aşikârdır.

Eğer böyle bakılırsa, Türkiye"deki liselerin yarısından fazlasının meslek lisesine dönüştürülmesini beklemeliyiz. Kanaatimce bu iş kamusal denetimi de katarak doğrudan özel girişimciliğe açılmalıdır. Sözkonusu girişimler Türkiye"de genç nüfûsun önemli bir kısmını emecektir. Bunun paralelinde şu an mevcut olan özel üniversitelerin çok önemli bir kısmının politeknik yüksekokullar olarak yapılandırılması sürecin diğer bir ayağını oluşturacaktır. Kalan liseler ise sosyal, fen, sanat ve spor liseleri olarak yeniden düzenlenmeli ve üniversite sınavları, hiçbirisini dışarıda bırakmaksızın bu liselerden mezun öğrencileri yerleştirmek için yapılmalıdır.

Diplomaya kavuşturulmuş bir vasıfsızlığın kol gezdiği Türkiye"de eğitim ve öğretim dar bir eşikte. Yitirilen her bir gün nesillerin ve ülkenin geleceğini biraz daha karartıyor. Sayın Bakan Nâbî Avcı"nın, tecrübesi ve birikimiyle bunlardan daha fazlasını ve iyisini bildiğine eminim....