Veto isyanı

Cumhurbaşkanlığı seçimine günler kala İran'da siyasi tansiyon yükseldi. Anayasayı Koruma Konseyi tarafından seçimlere girebilecek isimlerinin açıklandığı listede önemli pek çok isme yer verilmedi. Konsey tarafından veto edilen isimlerden en dikkat çekenlerden biri, Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad'ın halefi olarak görülen İsfendiyar Rahim Meşai oldu. Eski danışmanı ve yakın çalışma arkadaşı Meşai'ye desteğini açık olarak bildiren Ahmedinejad, veto kararını 'zulüm' olarak nitelendirdi ve 'Velayet-i Fakih'in olduğu bir ülkede zulme uğramış bir kişinin hakları ayaklar altına alınacağına inanmıyorum' dedi. Meşai'nin adaylığı için dini lider Ayetullah Ali Hamaney'e başvuracağını da ifade eden Ahmedinejad, 'Hamaney ile alakadar hiçbir problem olmayacak, problemin çözüleceği konusunda ümitliyim' diye konuştu. Veto edilen bir başka isim de eski cumhurbaşkanlarından Ali Ekber Haşimi Rafsancani oldu.

Karara tepki gösteren İran İslam Cumhuriyeti'nin kurucu lideri Humeyni'nin kızı Zehra Mustafavi, Hamaney'e 'kardeşçe bir tavsiye' mektubu göndererek, Humeyni'nin, 1989'da ölümünden kısa süre önce Rafsancani'yi cumhurbaşkanlığına layık gördüğünü hatırlattı.

Yayımlanan 8 kişilik aday listesi, Hamaney'in kendisine sadık muhafazakârlar dışındaki isimleri yarışta görmek istemediği yorumlarına yol açıyor. Eski nükleer müzakereci Hasan Ruhani ve eski cumhurbaşkanı yardımcısı Muhammed Rıza Aref'in reformcu kanat adına katılacağı seçimlerin en güçlü adayı olarak İran'ın nükleer programı konusundaki çetin müzakereleri yürüten ekibin başındaki Said Celili gösteriliyor.

Anayasayı Koruma Konseyi'nin onay verdiği aday listesinde Ahmedinejad'ı temsil edecek kimsenin bulunmadığına dikkat çeken uzmanlar, Rafsancani'nin engellenmesinden sonra reformcu kanadın da seçimlerde görece düşük profilli adaylar tarafından temsil edileceğini dile getiriyor.

53 yaşındaki İsfendiyar Rahim Meşai, Ahmedinejad'ın sağ kolu ve halefi olarak biliniyor. Meşai'nin 2009'da Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı olarak atanması ülkede krize yol açtı. Ahmedinejad'ın bu mevkiye getirdiği Meşai, 'Tahran'ın gizli eli' olan dini lider Ayetullah Hamaney tarafından görevden alındı. Meşai bu olayın ardından 2011'e kadar Cumhurbaşkanı Özel Kalem Müdürü olarak görev yaptı. 'Ahmedinejad'la Hamaney'in arasını açan isim' olarak bilinen Meşai, muhafazakarlar tarafından Mehdilik inancıyla ilgili yaklaşımından ötürü sert dille eleştiriliyor. Kendilerini 'dini-milliyetçi kanat' olarak tanımlayan Ahmedinejad grubu, muhafazakarlar tarafından İran'ın 'İslami' kimliğinden çok 'milli' kimliğine vurgu yapmakla suçlanıyor.

1934 doğumlu Ali Ekber Haşimi Rafsancani, 1979 İran İslam Devrimi'nin önde gelen isimlerinden biri oldu. Devrim lideri Ayetullah Humeyni'ye en yakın isimlerden biri olan Rafsancani, devrim sonrasında 9 yıl Meclis Başkanı olarak görev yaptı. Humeyni'nin 1989'daki ölümü sonrasında cumhurbaşkanı seçilen Rafsancani, 1993'te ikinci kez seçildiği bu görevini 1997'ye kadar sürdürdü. 2005'te katıldığı seçimlerde ise ikinci turda Mahmud Ahmedinejad'a yenildi.

2009'da yapılan cumhurbaşkanlığı seçimleri sonrasında hile iddiasıyla başlayan ve 'Yeşil Hareket' olarak adlandırılan protesto dalgası Tahran yönetimini zor durumda bırakmıştı. 14 Haziran'daki seçimlerde benzer olayların yaşanmasını engellemek isteyen İranlı yetkililer bu kez işi sıkı tutuyor. Yeşil Hareket'in bastırılmasında etkin olan isyan polisi, şimdiden Tahran sokaklarında konuşlandırıldı. Washington Post muhabiri Jason Rezaian, polisin gruplar halinde sokaklarda devriye gezdiğini duyurdu.

Anayasayı Koruma Konseyi'nin Rafsancani ve Meşa'nin adaylığının veto etmesine, İslam Devrimi sonrasında İran tarafında 'Büyük şeytan' olarak nitelendirilen ABD'den de tepki geldi. ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Patrick Ventrell, yaklaşık 700 adaydan sadece 8'ine onay veren Konsey'in İran halkının çıkarlarından çok rejimin çıkarlarını koruyacağına inandığı adayların başvurusunu kabul ettiğini ileri sürdü.