İnsan medeniyetinin en eski yerleşim yeri Anadolu, UNESCO için tam bir hazine. Anadolu’da tadına doyum olmayan bin bir türlü eşsiz lezzet var. Binlerce yıllık tarihe sahip bu lezzetler ve bu lezzetlerin kaynağı şehirler Türkiye'nin gastronomi turizminde öne çıkıyor. Her yörenin kendine özgü bir tat kattığı, kocaman bir lezzet hazinesine sahibiz: Karadeniz’in mıhlamasından Güneydoğu’nun kebaplarına Ege’nin zeytinyağlılarından Orta Anadolu’nun hamur işlerine kadar uzanan bir yelpazedeler.
Bugüne kadar 3 şehrimiz uluslararası anlamda "Gastronomi Şehri" unvanı alarak UNESCO tarafından tescillendiler. 2015’te Gaziantep, 2017’de Hatay, 2019'da Afyon “Gastronomi Şehri” ilan edilerek Unesco Yaratıcı Şehirler Ağına katıldı.
Bugün itibariyle dünya üzerinde sadece 49 şehrin sahip olduğu bu unvana layık görülebilecek ve uluslararası arenada boy gösterecek özel lezzetleriyle ünlü daha pek çok şehrimiz var. Son olarak Nevşehir ve Tokat illeri 'Gastronomi Şehri' olarak UNESCO Ulusal Liste'sine dahil edildiler. Böylece 2021 de Adana, Balıkesir, Diyarbakır, Kayseri, Konya, 2023'teNevşehir ve Tokat olmak üzere toplam 7 şehir ulusal listeye alınmış oldu.
Gaziantep Mutfağın en meşhur yemekleri;
Baklava: İncecik yufkası ve nefis antep fıstığı tadı... Antep’e yolunuz düşerse asırlık bir lezzet olan Antep mutfağının kralı Antep Baklavasını ustalarının maharetli ellerinden yemeyi ihmal etmeyin. Dünyaya nam salan en güzel lezzetlerimizin de başında gelir.
Damat Dolması: Bu dolma aslında etli, fıstıklı, bademli ve bol baharatlı bir karışımla hazırlanan kabak dolmasıdır. İç harcının bu kadar zengin olması sebebi ile damat dolması ismini almış.
Yuvalama: Antep sofrası yuvalama olmadan olmaz. Hemen şunu not düşelim bir Antepli için yuvalama asla çorba değildir. Yuvalama bulgur karışımlı toplar ile yapılır. Yemeğin suyuna lavaş banabilir kaşık kaşık afiyetle yiyebilirsiniz.
Ekşili Ufak Köfte: Yemeğin en önemli noktası hazırlanan yemek suyuna servis anında ufak köfteler eklenir ve hemen üzeri yağlanır. Bu sayede köfteler ufak kalır. Kaşık kaşık yemeğe doyulmayacak enfes bir yemektir.
Ali Nazik: Közlenmiş patlıcan ile yoğurdun üzerine şiş kebap konarak hazırlanan
Lahmacun: Gaziantep lahmacununda zırh ile çekilen kuzu kıyma, sarımsak, maydanoz, biber ve çeşitli baharatlar kullanılır. Diğer lahmacun çeşitlerinden farklı olarak soğan içermez.
Katmer: Antep Katmeri kare şeklinde hazırlanan bir tatlıdır. Antep Katmeri’nin hamuru önceden hazırlanarak buzdolabında dinlendirilir. Ertesi gün hamur açılarak içerisine konulan iç malzemelerle kare zarf şeklinde katlandıktan sonra pişirilerek servis yapılır.
Hatay mutfağının en meşhur yemekleri;
Abugannuş: Hatay mezeleri ile ünlü bir şehirdir. Hatay yöresel lezzetleri içerisinde yer alan abugannuş aslında közlenmiş patlıcan, domates, biberlerin kıyılıp sarımsak, zeytinyağı ve nar ekşisi ile servis edilmesidir.
Öcce: Öcce Hatay sofrasının en güzel yemeklerindendir. Aslında bir çeşit mücver denebilir. Kabakların Hatay biberi ve antep fıstığı ile yoğurulup zeytinyağında kızartılması ile hazırlanır.
Künefe: Türkiye lezzetleri dendi mi akla gelen tatlıların başında künefe gelir. Nefis kadayıfların Hatay demir tavalarına dizildikten sonra içine mis gibi Hatay peyniri konur ve bol tereyağlı antep fıstıklı bir tatlı hazırlanır. Şerbetli tatlılar arasında dünyaya nam salmış en kıymetli lezzetlerimizdendir.
Oruk: Bakır tepsilere dizilip odun ateşinde pişirilen bir yemektir. Görünüşü içli köfteye benzer. Ancak iç harcıyla içli köfteden ayrılır. Hatay’a ramazan ayında yolunuz düşerse hemen her evde iftar ya da sahurda oruk ile karşılaşmanız mümkün.
Afyonkarahisar, Türkiye’nin UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’na gastronomi alanında giren üç şehrinden biri.
Afyonun en meşhur yemekleri;
Pöç Çorbası: Dananın kuyruk sokumundan alınan etin haşlanarak etin tiftiklenmesi ve et suyu ile pişirilmesi sonucu hazırlanan doğal doping etkili yemek. Bu çorba doğal antibiyotik etkisi ile dört mevsim şifa kaynağıdır.
Lokum: Afyon’un meşhur yerleri gezisine çıkarsanız karşınıza ilk olarak Afyon Lokumu çıkacaktır. Mutlak tadına bakmalısınız.
Kaymak: Eğer hala Afyon Kaymağı yemediyseniz ilk fırsatınızda Afyon’a bir gezi düzenlemeyi düşünün.
Sucuk: Hakiki Afyon sucuğu tadı ve görünümü ile bambaşka bir lezzet.
Balıkesir Mutfağının en meşhur yemekleri;
Tirit :ekmekleri veya yufka küçük parçalar halinde kesilir ve bir tepsiye yerleştirilir. Üzerine tavuk suyu dökülür. Tavuk eti eklenir. Tereyağı ısıtılır ve üzerine dökülür. Karabiber eklenir. Tirit; karabiber ve maydanoz ile süslenerek servis edilir.
Zerde: Malzemeler: 1 kg tuzsuz taze peynir, 2 yumurta sarısı, 250 gr irmik, 100 gr un, 1 kg toz şeker, bir çay kaşığı kabartma tozu
Hazırlanışı: Bir tencereye 1 kg tuzsuz taze peynir konur. İçine bir çay kaşığı kabartma tozu atılır. 2 yumurta sarısı karıştırılarak eklenir. Kısık ateşte karıştırarak yağı çıkana kadar bal rengine dönene kadar bir saat pişirilir. 250 gr irmik, 100 gr un, 1 kg toz şeker ilave edilir. Şeker eriyene ve yağını salana kadar bir süre karıştırılır. Renk için biraz safran eklenebilir. Soğuduktan sonra servis edilir.
Kayseri Mutfağını en meşhur yemekleri;
Girabolu: Yeşil mercimek büyüklüğünde üzüm gibi yuvarlak bir meyvedir. Meyvelerin 30-40 tanesi yaklaşık bir salkımı oluşturur. Sonbahara doğru kızarmaya başlar. Ekim ayında toplanıp yıkanır ve küplerde saklanır. Su eklenip loş ve serin bir yerde muhafaza edilir. Börek taşı düşürme ve ağrı kesici özelliği bulunmaktadır.
Kayseri Pastırması: Pastırma, sığır ve manda etlerinin pastırmalık olarak parçalanmasından ve tıraşlanmasından sonra tuzlanması, ağartılması, çemenlenmesi ve yarı kurutulması ile elde edilen bir et ürünüdür.
Kayseri Mantısı:Mantı genel olarak un, su, yumurta, tuz gibi ana bileşenlerin belirli oranlarda karıştırılıp yoğrulmasıyla elde edilen hamurun biraz dinlendirilip belirli büyüklükte parçalara bölünerek, her bir parçaya belirli miktarda kıyma konduktan sonra hamurun dürülmesi esasına dayalı bir yöntemle üretilen unlu bir mamuldür. Türkiye’de daha çok Kayseri ili ile bütünlenmiş olan mantının tarihi oldukça eskilere dayanmaktadır.
Aside :Aside Anadolu’da çeşitli yerlerde yapılan, asdiye ve asidiye adları ile de bilinen ve kökleri ortaçağ Arap mutfağına dayanan bir helva çeşididir. Genellikle un veya pirinç pişirilip koyu bir bulamaç haline getirilir, üzerine pekmez veya bal, ceviz fıstık, sade yağ vs eklenir.
Bulamaç Çorbası:Un, yağ ve yoğurtla yapılan bir çorba türüdür. Kaşgarlı Mahmut'un Divanı’nda “bula” pişirmek anlamına gelir. Divan’da “Bulgama” diye geçen bulamaç Osmanlı döneminde yoksul yemeğidir. Osmanlı mutfağında un, yağ veya peynir, bazen de şeker ile yapılır.
Adana Mutfağını en meşhur yemekleri;
Adana Mutfağı denince ilk akla gelen Adana Kebabıdır. Adana Kebabı Adana’da yemek çeşidi olmaktan öte başlı başına bir kültürdür. “Mangal” Adanalının vazgeçilmez demirbaşıdır. Öyle ki bu kebabın şişleri dahi demircilerde özel olarak yaptırılmaktadır. Lezzeti etkileyecek tüm unsurlar göz önünde bulundurularak hazırlanan Adana kebabı için et; bir-iki yaş erkek kuzu eti olmalı, sinirlerinden arındırılmalı, bir gün dinlendirilerek zırh ile kıyılmalı. Hafif yağ emdirilmiş lavaşı, yanındaki ezme ve çoban salatası; bol yeşilliği ve elbette sumaklı soğan salatası ve şalgam ile kebap Adana'nın göz nuru. Yolu Adana’ya düşen herkesin, yanında ikram edilen salata ve mezelerle görsel bir şölene dönüşen adana kebabını tatmasını öneriyoruz.
Şalgam Suyu: Adana’nın meşhur içeceği olan Şalgam Suyu kebabın olmazsa olmazıdır. Yapımı oldukça zaman alır. Kara havuç, şalgam bitkisi ve setik eklenerek suda on beş- yirmi gün bekletilip mayalandırılmasıyla yapılır. Bekletildiği küpün meşe ağacından yapılmış olması ve bekletme ve mayalandırma süresinin uzatılması kalitesini ve lezzetini artırır. Ayrıca içerdiği yoğun A vitamini sayesinde göz sağlığına da çok iyi geldiği bilinmektedir. Adana’nın birçok yerinde tadılabilecek lezzetlerindendir.
İçli Köfte: Hanımların maharetlerini sergilediği, içi ayrı dışı ayrı bir hüner isteyen, hazırlanışı zor bir yemektir içli köfte. Askerden gelen oğul, uzaktan gelen dünür veya ağır misafirler için hazırlanan özel bir yemektir içli köfte. En önemli malzemeleri sabır ve maharettir. Adana’nın evlerinde karşılaşabileceğiniz lezzetlerindendir.
Analı Kızlı :İçli köftenin artan malzemelerinin israfını önleyen pratik zeka ürünü yemektir ekşili köfte ve analıkızlı. Ekşili köftenin içinde pişirilen küçük köftelerle hazırlanan yemek analıkızlı adını alıyor. İsteğe göre içine nohut ve kemikli et de katılabilmektedir. Özellikle Adana’nın köylerinde sıkça karşılaşılabilen bir yemektir.
Yüksük Çorbası: Mantı şeklindeki içi kıyma dolu hamur ve küçük kıyma topları ve nohut ile haşlanarak özel bir sos ile yapılan bu çorba özellikle köylerde düğün yemeği olarak ikram edilir.
Diyarbakır Mutfağının en meşhur yemekleri;
Taneli Mercimek Çorbası (Hebenisk) :Yerel ismi Habenisk’dir. Evlerde yapımı devam etmektedir. Ev yemekleri üretimi yapan restoranlarda sunulan çorba çeşitlerinden biridir.
Kenger Pilavı:Kenger çıkarıldığı dönemde kullanılmakla beraber, dondurulmuş bir halde saklanarak da yılın farklı dönemlerinde kullanılabilmektedir. Evlerde yapılan pilav, ev yemekleri yapan restoranlarda ve lokantalarda da üretilmektedir.
Ayvalı Kavurma :Meyve ile eti lezzete dönüştüren bu yemek tamamen Diyarbakır mutfağına özgü bir tattır. Bu yemek saray, kasır ve köşklerde yapılırdı. Halk mutfağında çok yer almazdı. Zamanla halk mutfağında kendine yer bulduysa da daha çok restoranlarda yapılan bir yemektir. Saray mutfağının katkısıyla, Diyarbakır mutfağında meyvelerle eti buluşturan çok sayıda yemek vardır.
Katkat kebabı (İşkembe Kebabı) :Tamamen Diyarbakır mutfağına özgü ve ilginç bir sakatat kebabı olan “Katkat kebabı” adını hayvan işkembesinin yedi katlı olan bölümünden yapılıyor olmasından alır. Sakatat ve işkembe yemek türlerini üreten işletmelerde üretimi yapılmaktadır.
Kaburga Dolması (Kelek):Diyarbakır’da “kelek” adıyla bilinen kaburga dolması Lice halkı tarafından “kalek” olarak adlandırılır. Yemek küçükbaş hayvanın kaburgasından yapıldığı için Türkçede “yan” anlamına gelen “kelek” sözcüğünden türemiştir. Liceli yemek ustalarının aktardığı bilgiye göre; en lezzetli kaburga dolması keçi ya da çebiç etinden yapılır ve eskiden bu yemek Liceli hanımlar tarafından önemli konuklar için yapılırken, özel gün ve kutlamalarda ise hane halkı için yapılırmış.
Konya Mutfağının en meşhur yemekleri;
Etli Ekmek: Etli Ekmek çok uzun bir pizza gibi görünen lezzetli ve ünlü bir yemektir. Kıyma, soğan, taze domates ve biber iyice karıştırılır ve uzunlamasına açılan ve ekmek fırınında pişirilen hamurun üzerine yayılır. Etli Ekmek genellikle Ayran ile tüketilir ve özellikle düğün ve törenlerde misafirlere servis edilir. Konya'yı ziyaret edenlerin tatması gereken bir yemektir.
Fırın Kebabı :Selçuklu Türklerine kadar uzanan bir yemektir. Bu tarihi lezzet, ılık yumuşak pideye geleneksel yöntemlerle pişirilmiş yumuşak ve sulu etler, közlenmiş biber ve domates eklenerek hazırlanır.
Konya Etli Düğün Pilavı: Büyük kazanlarda pişirilir ve büyük kaselerde pirinç üzerine yumuşak, iyi pişmiş et dökülerek misafirlere servis edilir.
Tirit: Konya'nın en sevilen yemeklerinden biri de Tirit’tir. Eti pişirip kızarttığınız ekmeklerin üzerine koyun. Üzerine sarımsaklı yoğurt ve soğanı serpip, maydanoz yapraklarıyla son dokunuşu yapın. İşte bu kadar kolay! Afiyet olsun.
Tokat Mutfağının en meşhur yemekleri;
Tokat Kebabı: Tokat ve çevresinde ticari bir ürün haline gelmeden önce bağ evlerinde özel günlerde yapılan kebap 1940’lardan sonra ticari bir ürün olarak da ün kazanmıştır. Tokat Kebabını Tokat’a özgü yapan, Tokat kebabında kullanılan etin ve kuyruk yağının, Tokat yaylalarında yetiştirilen Karayaka koyunlarının 6-9 aylık erkek kuzularından elde ediliyor olması, sebzelerin (Tokat biberi, patlıcanı, domatesi) Tokat ilinde yetiştirilmesi ve kendine has kebap ocağında pişirilmesidir.
Köme: içerisinde ipe dizili halde sırayla konumlanan ceviz içeren, Narince üzümü şırası, buğday nişastası ve un ile hazırlanmış, hasuda kaplanmış tatlı bir gıda ürünüdür. Hasuda, üzüm şırası, buğday nişastası ve buğday ununun birlikte pişirilmesi ile hazırlanan muhallebi kıvamında yöresel bir tatlıdır.
Bakla Dolması: Kuru bakla, bulgur, soğan ve çeşitli baharatlarla hazırlanan harcın, sadece Tokat yöresinde yetişen Narince üzümünün yapraklarına sarılmasıyla yapılan, kemikli et ile de pişirilen bir tür dolmadır.
Bat:Tokat’a özgü Bat yemeği, bölgenin yöresel soğuk yemeklerinden birisidir. Adını yenme şeklinden alan bu yemek, sulu olması ve ekmek batırılıp yenmesi sonucunda bat olarak anılmaya başlamıştır.
Nevşehir Mutfağının en meşhur yemekleri ;
Testi Kebabı ve Fasulye
Burada, Nevşehir'de kil çömlekler temel bir nedenle yapılır: Lezzetli testi kebabı ve fasulye! Testi kebabı çok orijinaldir. Ayrıca et içeriği ve farklı sebzeler ile oldukça sağlıklı ve lezzetlidir. Bu tür pişirmede yemekler geleneksel fırınlarda yavaş yavaş pişirilir. Bu nedenle dumanlı bir aroması ve daha fazla tadı vardır.
Köftür
Nevşehir bağlarında yetiştirilen üzümlerden yapılan bir tatlı çeşidi. Üzüm suyu, nişasta, unla yapılan tatlı kurutulduktan sonra dilimlenir ve servis edilir. Köftür, bir fincan kahvenin yanında ikram etmek için harika bir alternatif olabilir.
Nevşehir Tavası
Tavanın en altına serilen biberlerin üzerine kuşbaşı etlerin dizilmesiyle fırında 1-1.30 saat pişirilen yemek, Nevşehir’in yöresel yemekleri listesinin vazgeçilmezleri arasındadır. Nevşehir tavayı yemeden Nevşehir’e gittim dememelisiniz.
