Çin'in ev sahipliğinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi kapsamında Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ilk kez yüz yüze üçlü görüşme gerçekleştirdi. Yaklaşık 15 dakika süren basına açık bölümde liderler nükleer silahsızlanma, küresel güvenlik ve Rusya-Ukrayna Savaşı başta olmak üzere çeşitli konularda açıklamalarda bulundu. Ardından görüşme bir saat kadar kapalı kapılar ardında devam etti. Trump, açılış konuşmasında üç liderin buluşmasını “Gerçekten tarihe geçiyoruz” sözleriyle değerlendirdi. Ancak Üçlü Zirve öncesinde, sırasında ve sonrasında verilen fotoğraf ve mesajlarda ise masanın gerçek kazananın Çin olduğu görüldü. Soğuk Savaş'ın galibi ABD liderinin, ilk kez düzenlenen üçlü formatı Çin'in ev sahipliğinde yapılmasını kabul etmesi ve kurulan masanın merkezinde değil kenarında yer alması Amerikan hegemonyasının sonu olarak yorumlandı.
Merkezde konuşlandı
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in, Trump'ın jest ve mimiklerine soğuk kanlı bir şekilde karşılaması ve ABD Başkanı'nın yorgun gözüken vücut dili, Pekin'in hegemon güçler arasındaki rekabette sağlam duran taraf olduğu algısını kuvvetlendirdi. Yuvarlak masada Şi Cinping'in, kadrajın tam ortasında oturması eşitler arasında birinci konumuna vurgu olduğu değerlendirildi. Şi'nin sağında, diplomatik protokolde geleneksel olarak en fazla itibar gösterilen konuğa ayrılan yerde Putin yer bulurken, sol taraf ise Trump'a ayrılmıştı.
Hiçbir somut söz vermedi
Üçlü zirve, Şi’ye analistlerin öngördüğü her şeyi kazandırdı. Şi, "Dünyanın en büyük iki nükleer gücünü aynı masada bir araya getiren lider olmanın prestijini" elde ederken, Pekin’i zor durumda bırakabilecek veya yükümlülük altına sokabilecek hiçbir taahhütte bulunmadı. Zirve bildirgesinde Trump’ın en önemli önceliği olarak nitelendirdiği nükleer silahlar konusunda ise üç lider, yalnızca risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konularını görüşme konusunda uzlaştı. Bu, Pekin’in destekleyebileceği bir çerçeve çünkü Çin’in hızla büyüyen nükleer cephaneliğine herhangi bir sınırlama getirmiyor. Şi'nin konuşmasındaki temel mesajlardan biri, “Büyük güçler arasında olumlu etkileşim bir seçenek değil, zorunluluktur” oldu.
Putin'den Yalta vurgus
Zirvenin bir diğer kazançlı çıkan tarafı ise Rusya oldu. Beşinci yılına girmeye hazırlanan Ukrayna savaşında, uluslararası anlamda tecride uğrayan ve ağır yaptırımlarla karşı karşı kalan Rusya, dünkü üçlü zirvede 21. yüzyılın iki hegemon gücünün masasında yer bularak "Süper Güç" statüsünü fiilen koruduğunu gösterdi. Putin'in, açılışta, "Üç ülkenin yalnızca İkinci Dünya Savaşı'nın galipleri olmaları nedeniyle değil, aynı zamanda uluslararası barış ve istikrarı koruma sorumlulukları bakımından da ortak bir zeminde buluştuğunu" vurgulaması, Moskova'nın hedefi olarak değerlendirildi. Putin'in, “Rusya, Çin ve ABD'nin, karşılıklı saygı, eşitlik ve çıkar dengesi temelinde yapıcı ve ortaklığa dayalı bir iş birliği yürütmeleri halinde küresel güvenlik ve istikrarın güçlendirilmesine önemli katkıda bulunabileceklerine inanıyorum” sözleri bu bakış açısının teyidi olarak görüldü. Putin düzenlediği basın toplantısında "Yalta Konferansı" benzetmesini, "Yalta Konferansı BM’nin kurulmasına zemin hazırlayan şartları oluşturdu ve 80 yıldır bu anlaşmalar sayesinde dünya, büyük küresel karışıklıklar yaşamadan hayatını sürdürüyor. Evet, birçok bölgesel çatışma oldu, ama küresel bir çatışma olmadı. Bunda ne yanlış var" sözleriyle adeta olumladı.
Trump fotoğrafla yetindi
ABD Başkanı Trump ise kendisi için ara seçimlerde uğradığı ağır yenilginin ardından dış politikada bir prestij fırsatı olarak gördüğü Shenzhen Zirvesi'nde fotoğraf vermekle yetindi. APEC Zirvesi Liderler Forumu'nda uyukladığı görülen Trump'ın halsiz bir görüntü vermesi dikkatlerden kaçmadı. Trump'ın, İran, Ukrayna, yapay zeka teknolojisi ve nükleer silahların yayılmasının engellenmesi gibi öne çıkardığı dört konuda da somut sonuç elde edememesi hanesine eksi olarak yazdı. Trump'ın üçlü zirve biter bitmez, bir basın toplantısı düzenlemeden Çin'den ayrılması da, ortaya çıkan durumdan memnun olmamasına bağlandı. Trump, "arkadaşım" diye nitelediği, Çin ve Rusya liderlerinden istediğini alamadı.
Avrupa küme düştü
Zirvenin açılışında İkinci Dünya Savaşı'na atıfta bulunan Şi Cinping'in, Çin, Rusya ve ABD'yi “faşizme karşı mücadelede temel güçler” olarak nitelendirmesi, Avrupa'nın yeni küresel güç düzeninde küme düştüğünün ilanı olarak değerlendirildi. Bilindiği üzere Avrupa, Nazi Almanya'sının yenilgiye uğradığı 2. Dünya Savaşı sonrası küresel düzeni belirleyen Yalta Konferansı'nda İngiltere nezdinde masada yerini almıştı. Şi'nin sözlerinde Avrupa'ya yer vermemesi ve kıtayı temsilin hiçbir ismin masada yer bulamaması, "Avrupa artık menüde" yorumunu güçlendirdi. Zirveye paralel olarak dışlanan Avrupalı liderlerin Almanya'nın başkenti Berlin'de Ukrayna konulu Gönüllüler Koalisyonu Zirvesi düzenlemesi dikkat çekti.
Odadaki sembolizm
- Tarihi üçlü zirvenin yapıldığı salonda, iyi talihi ve uyumu simgeleyen mavi-beyaz renklerin iç içe geçtiği geniş bir halı yer alıyordu. Çin lideri Şi Cinping’in arkasında, klasik Çin resim sanatının “şanshui” (dağlar ve sular) tarzında yapılmış devasa bir tablo asılıydı. Tabloda, bulut denizinin üzerinde yükselen sarp dağ zirveleri, çam ağaçları ve kızılımsı bir gökyüzünün altında dağ sırtı boyunca kıvrılarak uzanan Çin Seddi tasvir ediliyordu. Dağlar istikrarı, çam ağaçları uzun ömrü, Çin Seddi ise ulusal gücü simgeliyordu. Liderlerin ayaklarının altında ise iyi talihi ve uyumu temsil eden, mavi ve beyaz renklerin girdaplar oluşturarak iç içe geçtiği devasa bir halı uzanıyordu. Bulutları ya da dalgaları andıran desenleriyle salonun tamamına yayılan halı, yukarıdaki tabloda tasvir edilen çerçeveyi bütünleyen bir atmosfer oluşturuyordu.
Kravatların anlamı
- Liderlerin kravat tercihleri de dikkat çekti. Çin’in şans ve uğur rengi olmasının yanı sıra Komünist Parti’yi de temsil eden kırmızı kravatı tercih eden Şi Cinping, önemli devlet törenlerinde sıkça başvurduğu klasik seçimini yaptı. Cumhuriyetçilerin rengi olan kırmızı kravatı kendisiyle özdeşleşen bir tercih hâline getiren Trump ise bu kez mavi kravat takmayı tercih etti. Putin ise resmî kıyafetlerinde uzun yıllardır kullandığı bordo kravatıyla yer aldı.
Barış Deklarasyonu yayınlandı
- ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin'in Shenzhen kentinde yaptıkları üçlü zirvenin ardından "barışa yönelik deklarasyon" başlığıyla ortak açıklama yayınladı. Açıklamada, ABD, Çin ve Rusya'nın Birleşmiş Milletler'in (BM) küresel sorunlara daha etkin yanıt verebilmesi ve temel görevi uluslararası barış ve güvenliği sağlayabilmesine yönelik BM reformuna bağlı olduğu bildirildi. Üç ülkenin tüm ülkelerin yararı için rafine edilmiş petrol ürünlerinin üretimini ve tedarikini artırmayı planladığı ifade edilen açıklamada, enerji arzındaki istikrarın önemini teyit ettiği belirtildi. Açıklamada, üç ülkenin üst düzey önemdeki devlet görevlilerinin dokunulmazlığına rıza ve saygı ilkesini tanıdığı ve Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin ve diğer organların yetkilerini suistimal etmemesi gerektiği kaydedildi. Üç devlet başkanının nükleer savaşların kazananının olmayacağını ve bu yüzden hiç yapılmaması gerektiğini teyit ettiği aktarılan açıklamada, üç ülkenin nükleer riskleri giderme ve nükleer silahların yayılmasını önleme konusunda diyalog yürüteceği vurgulandı.



Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.