Hayat Şair Karcıdantadına doyulmaztürkü sohbeti

​Şair Karcı’dan tadına doyulmaz türkü sohbeti

Şair Karcı’dan tadına doyulmaz türkü sohbeti

Mehmet Ragıp Karcı’nın yeni kitabı olan Türkü Dinleme Temrinleri, okuyucusundan belli bir edebiyat birikimi ve şiir hafızası istemektedir. Aksi takdirde kitaptan alacağınız zevk ve fayda azalacaktır. Karcı’nın türkülerimize bakarken önce çıkardığı iki kavram ise melâl ve ümmîlik.

Haber Merkezi Yeni Şafak
Arşiv
Arşiv

İBRAHİM DEMİRCİ
Tanıyanların, sözüyle olduğu kadar sazıyla da önemli ve değerli buldukları Mehmet Ragıp Karcı’nın türkü sohbetleri nihayet kitaplaştı. Hece Yayınları deneme dizisinden çıkan kitap, ön söz dışında 33 bölümden oluşuyor ve 144 sayfa. İsterseniz imamesiyle bir tesbih sayabilirsiniz. Kitabın müjdesini yıllar önce kendisinden işittiğimde adının “Türkü Dinleme Kılavuzu” olacağını öğrenmiştim. Fakat tevazu gösterip Türkü Dinleme Temrinleri demeyi uygun görmüş. “Alıştırma, egzersiz” anlamına gelen “temrin”in “meşk” ile de yakınlığı var ve sanatçının şair olarak da sevdiği bir kelime temrin. Nitekim, üçüncü şiir kitabının adını da Yakarış Temrinleri koymuştu. O kitabın başındaki “Açıklama”dan öğrendiğimize göre, “... iddia sahibi olmak gibi bir tehlikeden uzak durmayı tercih” eden şair, “iddia etmektense temrinler halinde söylemenin daha edepli bir tavır olduğunu” düşünmektedir (Tut Elimden Düşmeyelim / Toplu Şiirler (1988-2006), s. 91-92, Hece Y., Ankara, 2016).

Yazar kitabını “türkülerimizi en iyi bilen” annesiyle Fethi Gemuhluoğlu ve Erdem Bayazıt’ın ruhlarına ve Nabi Avcı ile oğlu Mehmet Haydar Karcı’ya ithaf etmiş. Dolayısıyla bu kitabı okurken Fethi Gemuhluoğlu’nun Dostluk Üzerine sohbetini, Erdem Bayazıt’ın ve Ragıp Karcı’nın şiirlerini de okumakta fayda var. Bu yapılırsa türkülerin sıradan folklor verimleri olmadığı, ötesinde berisinde derin duyarlıklar, büyük incelikler barındırdığı daha iyi anlaşılacak, bu arada “Ben-1” adlı şiirde “Nabi Avcı türküler söyler kan revan / Toprak kabarır durur / Kimse bilmez / Şimdilerde aklımdan geçenleri” mısralarıyla da karşılaşılacaktır (Tut Elimden..., s. 27).

MELÂL VE ÜMMÎLİK KAVRAMLARI

Mehmet Ragıp Karcı, türkülerimize bakarken iki kavramı ısrarla öne çıkarıyor: melâl ve ümmîlik. Yazarın melâlden ne anladığını gösteren birkaç alıntı: “yüce Yaratıcı’nın dünya gurbetine gönderdiği kuluna kendini unutturmamak için ihsan ettiği iç sıkıntısı” (s. 11); “... melâl içinde Allah’ı hatırlatan bu hususiyeti sebebiyle umudu da içinde barındıran belki de bir cezbe hâlidir” (s. 28); “Melâlin ortaya çıkması herhangi bir sebebe mebnî değildir çünkü aslında insanla Allah’ın bir dirsek teması mesafesinde tutulduğu diğer bütün rûhî hassasiyetlere kalbi hazırlama hâlidir.” (s. 29). “Melâl bir bilgi değildir; bilgi olmadığı için de iktisap etmesi gereken bilgiye de ihtiyacı yoktur, yani ümmîdir.” (s. 121).

Ümmîlik bahsini açacak birkaç alıntı daha: “Türkünün hiçbir kelam ve ahenk hazırlığı olmadan ortaya çıktığını biliyoruz. Bu bakımdan herhangi ikinci bir bilgiye sahip olmadan ve ihtiyaç da duymadan dil ve gönül hazinesinde ne bulduysa onu dışarı verir. Hz. Yunus’un (Emre) ya ben öleyim mi söylemeyince ifadesi bu hâlin habercisidir. İrticâlîdir. Kalbin ümmî hâlinden zuhur ettiğinden dolayı da hesabı kitabı yoktur.” (s. 19). “Bayburtlu Zihnî’nin kerem ayağında okunan türkü hâli”ni “sarayda şehnaz makamında bestelenmiş şarkı hâli”ne tercihini ilkinin ümmîliğine bağlayan yazarımızın, durumu açıklamak için kullandığı ifade “bâtınî ihlâs”tır (s. 69).

EDEBİYAT VE ŞİİR BİRİKİMİ İSTİYOR

Yeri gelmişken belirtelim: Türkü Dinleme Temrinleri, okuyucusundan belli bir edebiyat birikimi ve şiir hafızası istemektedir. Mesela, Bayburtlu Zihnî’nin yukarıdaki alıntıda sözü edilen eserinin “Vardım ki yurdundan ayağ göçürmüş / Yavru gitmiş ıssız kalmış otağı / Camlar şikest olmuş meyler dökülmüş / Sâkîler meclisten çekmiş ayağı” dörtlüğüyle başlayan meşhur şiiri olduğunu hemen hatırlamalısınız. Aksi takdirde kitaptan alacağınız zevk ve fayda azalacaktır.

“Ben ilmin beldesiyim, Ali kapısıdır buyuran kâinâtın efendisinin ümmîliği ise, insan ve dünyalı olarak yeryüzünde ancak, bütün kalbî ve manevî alâkalarını sadece Allah’a hasretme hâlidir. Dünyadaki ve cennetteki hiçbir nimete göz ucuyla bile nazar ve meyletmeme hâlidir Onun ümmîliği.” (s. 128).

Türkü Dinleme TemrinlerinnMehmet Ragıp KarcınnHece Yayınların

Melâl ve ümmîlik tanımında olduğu gibi başka pek çok konuda da sufiyane yaklaşımlarıyla dikkati çeken Ragıp Karcı’nın zaman zaman acıtıcı tarizlerde, iğneleyici dokundurmalarda bulunduğu da görülüyor. Cahilâne cesaretleriyle güzelim türkülerimizi tahrif edenlerin kınanmalarını ve mahkûm edilmelerini isabetli bulan okur, yazarın “hazret” diyerek taziz ve tazimle andığı Fuzuli’yi eleştirmesini yadırgayabilir.

Yeri geldikçe kendi hayatından hatıralar ve müşahedeler de nakleden yazarın îmâ ile geçtiği, merak uyandırdığı hâlde cevapsız bıraktığı hususlara da rastlıyoruz. Bunları çözmek ve aydınlığa kavuşturmak için çeşitli yollara başvurulabilir. Ancak bir sohbet ortamında her şeyin ayrıntılı olarak açıklanmasının imkânsızlığını veya lüzumsuzluğunu fark ederek susmak ve bazı şeylerin zamanla belireceğini ummak yahut yitip gideceğini düşünmek de mümkün.

Sohbetleri boyunca çeşitli türkülerin sözleri çevresinde ilginç yorumlar yapan Mehmet Ragıp Karcı, yeri geldikçe din, mezhep, sanat, şiir, siyaset ve tarih bahisleri hakkında da değerlendirmelerde bulunuyor. Bu yorum ve değerlendirmelerin isabetli olup olmadığı elbette tartışılabilir ama üzerinde düşünmeye değer olduğu açıktır.

Türkü Dinleme Temrinleri’nden dikkate değer bir tesbit:

“Türkü dediğimiz hayatiyet, nağmeli sesler aracılığıyla icra edilen sözler manzumesi değildir. Sözsüz eserler de türkü sınıfına girer ve bize tasavvufun ‘seyr-i sülûk’ macerasını gösterir. Aşk ehline söylüyorum. Meselâ Çorum, Yozgat halaylarının ağırlama, ağlatma ve halay bölümlerini bedenlerini geri çekerek kalp gözüyle seyredip gönül gözüyle dinlesinler. Ağırlama bölümünün arkasından geçilen halay aslında varılan son noktadaki cezbenin feryâdıdır.” (s. 137-138).

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.