TR
EN
AR
FR
RU
UR
Afganistan girişimi ve Türkiye'nin uluslararası İmajı
GEÇTİĞİMİZ
halta içinde D-8 toplantısının gölgesinde kalan önemli dış politika gelişmelerinden birisi de Afganistan konusunda Türkiye'nin öncülüğüyle başlatılan üçlü girişimdir. Afganistan konusundaki görüş ayrılıkları gittikçe keskinleşen İran ve Pakistan'ın Türkiye'nin bu girişimi ile biraraya gelmiş olması başlıbaşına önemli bir olaydır. Afganistan'daki bunalımı kronikleştiren en önemli sebep iç yapıdaki farklılaşmayı ve gerilimi sürekli olarak besleyen bir dış konjonktürün varlığıdır. Etnik yapı açısından zaten tanı bir mozaik özelliği taşıyan Afganistan taşıdığı jeostratejik önem dolayısıyla hem global hem de bölgesel nitelikli birçok güç ekseninin etkisi altında bulunmaktadır. Jeostratejik açıdan Asya'nın kilidi hüviyetinde olan Afganistan'da etkisini sürdüren uluslararası rekabet son derece ilginç ittifak ve karşı-ittifakların oluştuğu bir kısır döngüye girmiş bulunmaktadır. Cihad sonrası dönemde Afganistan'daki gönüllü mücahidlerin dünyaya yayılmasının önüne geçmeye çalışan ABD kendilerince daha radikal görünüm taşıyan Taliban hareketini Pakistan'la birlikte dolaylı olarak desteklerken, Orta Asya'daki İslami gelişmelerden en fazla kaygı duyan Özbekistan ve Rusya hatta Hindistan- Taliban karşısında daha önce İslam devrimini bölgeye yayacağı endişesi taşıdıkları İran ile temas halindedirler. Tacikistan'da rejim muhalifi Müslüman gruplarla komünist dönem kalıntısı iktidar arasında başarılı bir arabuluculuk girişiminde bulunan İran bölgeye yönelik etkin ve pragmatik politikasını sürdürmektedir. İran ile Körfez üzerinde ihtilaf içinde bulunan Suudi Arabistan ve Körfez ülkeleri de bu saflaşmada Taliban, Pakistan ve ABD yanında yer alan bir tavır sergilemektedir.
Bu dengeler içinde Türkiye'nin konumu özel bir önem taşımaktadır. Pakistan ile geleneksel ve nostaljik bir dostluk ilişkisini sürdüren Türkiye bir taraftan son gelişmelerle birlikte İran üzerinde artan etkisini Afganistan konusunda kullanma şansını kazanırken diğer taraftan Özbekistan ve Dostum ile de her an doğrudan temasa geçebilecek bir önceliğe sahiptir. Cihad süresince Rabbani ve Hikmetyar ile olan ilişkilerini sürdürmüş bulunan Refah Partisi'nin iktidarda bulunması da karşılıklı inandırıcılık konusunda Türkiye'ye özel bir avantaj sağlamaktadır.
Bu dengeler açısından bakıldığında Türkiye'min bu teşebbüsü zaman itibarıyla son derece yerindedir. Bu üçlü teşebbüs, Afganistan konusunda kalıcı bir çözüm için yapacağı etki yanında, Türkiye'nin genel dış politikasında ciddi bir imaj yenilenmesine yol açacaktır. Kıbrıs'ta kronikleşen bunalım dolayısıyla BM'nin barış mekanizmalarının dışında kalan Türkiye uluslararası gündeme hep belli bunalımlarla gelmektedir. Türkiye'yi gündeme getiren olaylar Kıbrıs. Ege, Kuzey Irak. Kürt meselesi, Bosna, Azerbaycan gibi Türkiye'nin şu veya bu şekilde taraf olduğu bunalımlı alanlar çerçevesinde gelişmektedir.
Türkiye'nin kendi yakın bölgesi dışındaki alanlarda barış kurucu ve sürdürücü bir rol ile gündeme gelmesi Türkiye'nin uluslararası imajında önemli bir değişme sağlayacaktır. Uluslararası güç profilinde önemsiz konumda olan birçok ülke bu yolla kendi etkinliğini artır maktadır. Mesela gerek coğrafya gerekse nüfus açısından Türkiye'ye göre çok daha dezavantajlı bir konumda bulunan Malezya'nın son zamanlarda uluslararası ilişkilerde ağırlığını hissettirmeye başlamış olması sadece sağladığı ekonomik kalkınma ile değildir. Bu etkinliğin diğer önemli bir sebebi de Kamboçya, Güney Afrika. Bosna, Somali gibi kendi bölgesi dışındaki alanlarda etkin bir barış diplomasisi uygulamış olmasıdır. Malezya son olarak Afganistan konusunda da bağımsız bir girişimde bulunma hazırlıkları içme girmiştir.
Özetle, Türkiye içinde bulunduğu bunalım alanlarının kendi diplomasisi üzerinde kurduğu ipoteğin etkisini kırmak ve yeni ufuklara açılmak zorundadır. Bu da bölgesel bunalım tarafı ya da kaynağı gibi görülen bir konumdan küresel nitelikli bunalımlarda kalıcı ve pozitif katkılarda bulunabilen bir ülke konumuna geçmekle mümkün olabilir. Bölgesel ve global nitelikli politikalarda söyleyecek sözü olan bir Türkiye'nin BM mekanizmalarında da daha etkin bir rolü olacaktır. Küreselleşen bir dünyada Ruanda konusunda söyleyecek sözü ve görüşü olmayan bir Türkiye'nin Balkanlar'da ve Ortadoğu'da da çok yönlü bir etkinliği olmayacaktır. Afganistan konusunda başlatılan teşebbüs bu açıdan özel bir önem taşımaktadır. Kronikleşmiş bulunan Afganistan meselesinde sağlanacak bir basan diğer bölgelerdeki bunalım alanlarına da pozitif ve kalıcı katkılarda bulunma noktasında Türkiye'nin önünü açacaktır. Bugünkü koalisyonun doğuya ve batıya açık yapısı da aslında bu konuda önemli avantajlar sağlamaktadır. Bu açıdan Afganistan konusundaki girişim ciddiyetle ele alınmalı ve takip edilmelidir.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.