TR
EN
AR
FR
RU
UR
Darbe söylentileri ve müdahalenin kurumsallaşması
GEÇTİĞİMİZ
hafta Kahire'de merkezi Londra'da bulunan 21. Yüzyıl Vakfı'nın İslam dünyası ile Batı arasındaki çatışma alanlarının ve diyalog yollarının tartışıldığı uluslararası bir toplantıya katıldık. İslam dünyası ve Batı'dan yaklaşık otuz civarında katılımcının bulunduğu bu toplantıda Batı düşünce çevrelerinden Edward Mortimer, John Keane, Gilles Keppel, Michael Welr, İslam dünyasından Sadeddin İbrahim, Abdülvahhab el-Messeri, Beşir Nafi, Ahmed Kemal Ebul Magd, Hiba İzzet gibi konuşmacılar değişik tebliğler sundular. Bendeniz de bu çerçevede "İslam Dünyası ve Batı'da Demokrasi ve Siyasi Katılımın Geleceği" başlıklı bir konuşma yaptım. Demokrasinin Batı düşünce geleneği içindeki bunalımlarını tartıştığımız bu konuşma sonrasında gelen talepler ve sorular doğrultusunda Türkiye'de yaşanmakta olan dinamizmin aktarıldığı özel bir oturumda bu dinamizmin fikri, ekonomik ve siyasi dönüşüm ile ilgili yönlerini tartıştık. Gerek İslam dünyasından gerekse Batı ülkelerinden katılımcıların "Türkiye'de Cezayir benzeri bir darbe ve müdahele olur mu?" türündeki sorularına bu çerçevede net bir şekilde Türkiye'de herhangi bir darbeyi ya da müdahaleyi meşru kılabilecek hiçbir objektif şartın olmadığını, siyasi katılım geleneğinin 19. yüzyıl başlarına kadar dayandığı Türkiye'nin diğer ülkelerle mukayese edilerek birtakım genellemeler yapılmasının doğru olmayacağını anlatmaya çalıştık.
Maksadımız bu toplantı ile ilgili izlenimleri aktarmak değil. Belki bunu başka bir zeminde ve yazıda ele alabiliriz. Burada vurgulamak istediğimiz husus o toplantıdan Türkiye'ye döndüğümüzde karşılaştığımız tablo ile ilgili. Bu toplantıdan Türkiye'ye dönerken daha uçakta dağıtılan gazetelerden edindiğimiz darbe ve müdahale izlenimleri bu toplantıda aktardığımız kanaatlerin objektif bir siyasi tahlile mi yoksa bir temenniye mi dayandığı yönünde bizleri bile kuşkuya sevkedecek nitelikteydi.
Yine de bütün bu görüntülere rağmen Türkiye'de ortaya çıkacak bir sistem-dışı müdahalenin gerek dayandığı temeller gerekse ortaya koyacağı siyasi alternatifler açısından hiçbir objektif desteğe sahip olmadığını, iç ve dış konjunktürün böylesi bir müdahaleyi kaldıramayacağı yönündeki kanaatlerimizi yinelemek istiyoruz. Yasal ve formel bir şarta bağlanması mantıken mümkün olmayan darbelerin siyasi kültür ve konjunktür açısından asgari birtakım durumların ortaya çıkmasına bağlı olma zaruretleri vardır. Bu zaruretlerin hiçbirisi şu anda Türkiye için geçerli değildir. Ortada ne ülkeyi bir kaosa götürecek ve iç savaş görüntüsü uyandıracak siyasi bir kutuplaşma vardır, ne iç dengeleri ciddi ölçülerde sarsacak ekonomik bir bunalım vardır, ne de bölgesel ve uluslararası konjunktür böylesi bir müdaheleyi gerektirecek tehlikeler barındırmaktadır. Bugün ortada varolduğu iddia edilen bunalım ve kutuplaşma toplum sathına yayılmış değildir, aksine Ankara'daki bürokratik elit-içi kaygılarla İstanbul'daki ekonomik elit-içi çıkar çatışmalarının kesiştiği bir alanda ortaya çıkmakta ve abartılarak kamuoyuna sunulmaktadır.
O zaman bu görüntülerle ve darbe söylentileri ile yapılmak istenen şey nedir? Bunu ekonomi ile ilgili bir uygulamaya benzeterek ortaya koyabiliriz. Seksen öncesinde Türkiye'de döviz kurları uzun bir süre sabit tutulduktan sonra ciddi sıçramalarla ayarlanır, ekonomik dengeler büyük ölçekli şok devalüasyonlarla yerine oturtulmaya çalışılırdı. Bu uygulama, bir gecede ciddi denge ayarlamalarını beraberinde getirdiği için siyasi elit ile ekonomik güç merkezleri arasındaki yakın ilişkinin belirlediği büyük ölçekli spekülatif uygulamalara yol açardı. Bu uygulamanın yol açtığı ani sıçramalar ve şok denge arayışlarının ortaya çıkardığı problemler kısa dönemli ayarlama arayışlarını beraberinde getirdi ve seksen sonrasında uzun dönemli ve büyük ölçekli devalüasyonlar yerine kısa dönemde etkisi daha az hissedilen günlük ayarlamalara ve serbest piyasa düzenlemelerine geçildi. Böylece büyük ölçekli devalüasyonların yol açtığı ekonomik denge problemleri ortadan kaldırılmış oldu. Ancak yerine öylesine bir uygulama kondu ki, günlük finansal dengelere ayarlı küçük ölçekli devalüasyonlar hayatın kaçınılmaz bir unsuru haline geldi. Herkes parasını ve ekonomik imkanlarını bu günlük düzenlemelere göre ayarlamaya başladı.
Bugün siyasi hayat içinde darbe söylentileri de günlük hayatın içine öylesine sokulmaktadır ki, her MGK toplantısı küçük ölçekli hissedilmeyen müdahalelerin ayar merkezi haline gelmektedir. Türkiye'de sistemi sistem dışına çıkararak kontrol altında tutmak isteyenler büyük ölçekli darbelerin getirdiği riskleri üstlenmeksizin küçük ölçekli müdahalelerle etki alanlarını diri tutmak istemektedirler. Ekonomi sayfalarında küçük ölçekli günlük kur ayarmalarını verme alışkanlığına sahip olan medya da manşetlerinde günlük siyasi müdahale borsasını yönlendirme çabası içine girmiş bulunmaktadır.
Ancak şok darbelerin riskini azaltır gibi görünen bu uygulamanın uzun dönemde siyasi kültür ve meşruiyyet açısından çok daha sakıncalı bir tablo ortaya çıkaracağı unutulmamalıdır. Bir siyasi sistem için şok darbelerden daha da tehlikeli olan şey halkın siyasi katılımının yönlendirmediği sistem-dışı müdahalelerin kurumsallaşarak meşruiyyet kazanmasıdır. Günlük ayarlamaların devalüasyonu kurumsallaştırması ve anormal bir durumu günlük ekonomik hayatın bir parçası haline getirmesi gibi, bu tür kısa dönemli dönemli "ayarlamalar" da zamanla sistem içinde hukuki yeri olmayan bir müdahale ahlakının ve davranışının kurumsallaşması sonucunu doğurur ki, böylesi bir durum güç ekseninin Meclis'ten MGK'ya, politika yapımının da hükümet ve sorumlu bakanlardan konuları ve sistemi içindeki yerleri açısından ilgisiz ve yetkisiz kişilere kaymasına yol açar. Türkiye'de siyasi kültür ve kurumsallaşmanın toplumsal bir meşruiyyet zeminine oturmasını isteyen herkes bu tür müdahalelere karşı ortak bir tavır sergilemek zorundadır.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.