TR
EN
AR
FR
RU
UR
Türkiye'nin dış politika alternatifleri
TÜRKİYE
'nin üzerindeki dış politika baskısı yeni hükümetin oluşması dolayısıyla belli bir bekleme dönemine girmiştir. Gerek uluslararası sistemin etkin güçleri, gerek bölgesel rakipler, gerekse yakın komşular yeni hükümetin alacağı dış politika pozisyonlarına göre tavır almak üzere "bekle-gör" politikası izlemeye başlamışlardır. ABD yönetimi Çekiç Güç konusunda alınacak tavrı, Avrupa yeni hükümetin GB sürecine bakışını ve Balkanlar'daki tavrını, Yunanistan, Türkiye ile Batı ülkeleri arasında ortaya çıkacak gerginliği, Rusya, Türkiye'nin Kafkaslar ve Orta Asya politikalarında yeni bir gelişine olup olmayacağını, Arap ülkeleri Türkiye İsrail anlaşması konusunda atılacak adımları, İsrail yeni yönetimin Ortadoğu'da ne ölçüde ve hangi araçları kullanarak etkin olmaya çalışacağını, İran yeni yönetimin kendisiyle ne ölçüde yakın bir ilişkiye girme iradesi göstereceğini görmek üzere beklemeye geçmiş bulunmaktadır. Bu beklenti dönemi hükümet bunalımı yaşanan Mayıs ve Haziran aylarındaki yoğun dış politika baskısının kısmen azalması sonucunu doğurmuştur. Bu "bekle-gör" dönemi içinde atılacak adımlar yeni hükümetin dış politika alanındaki genel performansını da etkileyecek nitelikte olacaktır. Bu koalisyon yapısının getirdiği avantajlar da, önemli riskler de söz konusudur. Koalisyon hükümetleri çok yönlü dış politika atılımları için uygun ve esnek bir zemin de sağlayabilirler. Koordinesiz atılacak birbirinden kopuk adımlarla çelişkili ve riskli sonuçlar da doğurabilirler. Geçmiş dönemdeki DYP-SHP koalisyonu, tek yönlü yapılanması dolayısıyla, çok yönlü esnek politika oluşumu konusunda ciddi bir avantaj sağlayamadığı gibi önemli bir risk de üretmedi. RP-DYP koalisyonu ise her iki partinin gerek seçim öncesi verdiği mesajlar, gerekse uluslararası ilişkilere bakış farklılıkları dolayısıyla avantajları da riskleri de içinde barındıran bir yapı arzetmektedir.
Bu dönemin başarılı geçebilmesi üzerinde anlaşılacak genel prensiplerle bu prensiplerin dış politikaya aktarılmasında sağlanacak koordinasyona bağlıdır. Öncelikle yapılması gereken temel dış politika konularını içeren acil bir politika paketinin hazırlanması ve seri ve koordineli dış politika atakları ile "bekle-gör" döneminin ciddi gerginlik potansiyelleri oluşmaksızın atlatılmasıdır. Bu yolla kazanılacak zaman içinde daha uzun dönemli ve köklü bir dış politika reformasyonu içeren bir yeni strateji oluşturulması yoluna gidilmeli ve başta akademik, kültürel ve ekonomik kuruluşlar olmak üzere dış politika uygulamasında doğrudan etkide bulunabilecek kurumlar arasında ciddi ve sürekli bir koordinasyon sağlanmalıdır.
Bu uzun dönemli strateji oluşumu için siyasî etkiler dışında yön gösterici çalışmalar yapan, özel statülü bir Stratejik Araştırmalar Kurumu oluşturulması Soğuk Savaş sonrası döneme hazırlıksız girilmiş olmasının ortaya çıkardığı sıkıntıların bir daha yaşanmaması ve gelecekle ilgili projeksiyonlar oluşturularak gerekli hazırlıkların yapılması için uygun bir altyapı kurulmasını sağlayabilir. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu benzeri özel bir statüde kurulabilecek olan böylesi bir Stratejik Araştırmalar Kurumu dış politika yapımcıları için uzun dönemli global ve bölgesel projeksiyonlar ve alternatif politikaların oluşturulması, bu politikalar için gerekli insan unsurunun hazırlanması, toplumun alternatif politikaların hayata geçirilmesine motive edilmesi, ani gelişmeler karşısında dış politika yapımcılarına lojistik destek sağlanması gibi hedefler açısından önemli bir misyon üstlenebilir.
Bu uzun dönemli hazırlıkların dışında şu anda en önemli dış politika meselesi "bekle-gör" dönemini lehine çevirecek bir kısa dönemli acil program paketinin hazırlanmasıdır. Bu açıdan öncelikle her an gerginlik yaşama riski bulunan yakın komşularımızla ilgili atak bir politikalar bütünü oluşturulması faydalı olacaktır. Komşularımızdan kaynaklanan dış politika riskinin azaltılması için karşılıklı-bağımlılık düzeyini yükseltecek adımlar atılması belli bir hareket alanı sağlayabilir. Karşılıklı bağımlılık ilişkisi, dış politika projeksiyonu tutarlı olan ülkelerin lehine işleyen mekanizmalar üretir.
Ekonomik ve kültürel nitelikli bu mekanizmalar siyasî merkezlerden kaynaklanan gerginliklerin tansiyonunu düşürür ve Türkiye gibi bölgesel güçlere alternatif politikalar oluşturma şansı sağlar. Ulaşım imkânlarının genişletilmesi, sınır ticaretinin yaygınlaştırılması, karşılıklı kültürel mübadele programlarının artırılması, iş, emek ve sermaye transferinin kolaylaştırılması gibi araçlar özellikle sıkı rejimlerin hakim olduğu bölgemizdeki merkezî elit kaynaklı problemlerin aşılmasında büyük kolaylıklar sağlar. Mesela ulaşım, sınır ticareti gibi araçlarla Halep merkezli Kuzey Suriye'nin, G.Antep ve K.Maraş'ta patlama gösteren sanayi ile GAP'ın tarımına entegre olan bir yapıya kavuşturulması sınır boyunun büyük masraflarla elektronik donanımla kontrol altında tutulmasından daha etkin bir yoldur. Türkiye ve Suriye arasındaki düzlüklerden geçen sınır bölgesel entegrasyonların ve liberal ekonomik politikaların ağırlık taşıdığı günümüz ekonomi-politiğinde askeri yöntemlerden daha etkili bir şekilde terörün ve ekonomik bunalımın belini kırabilir. Bu noktada jeopolitik-askerî gerekçeler ekonomi-politik gerekçelerle uyumlu hale getirilmelidir. Aynı şekilde Oniki Adalar'ın Anadolu anakarasına daha bağımlı hale gelmesi, Kuzey Irak'ın askeri olarak değil ekonomik olarak GAP hattının güney kuşağım oluşturması, Tebriz-Van-Adana, Tebriz-Trabzon hatlarının canlandırılarak Iran ve Orta Asya kara bağlantısının devreye sokulması, Batum-Trabzon-İstanbul ve Köstence-İstanbul-Trabzon deniz bağlantılarının kadın ticareti için değil, gerçek bir ekonomik entegrasyon için sektörel bazda desteklenmesi, Türkiye'yi bir ekonomik geçiş merkezi haline getirecek-ve gerginlikleri azaltacak dış politika araçları oluşturur.
Bu acil paketin ana unsurlarını gelecek yazılarımızda ele almaya devam edeceğiz. Bugün bir başka hususun altını çizerek yazımıza noktalayalım. Türkiye'nin belli aralıklarla Yunanistan ve Suriye ile gerginlikler yaşamaya alıştırılması ağır sıklet boksörünün hafif sıkletlerle idman yapması gibidir ve Türkiye'nin gerçek potansiyelini kullanamaması sonucunu doğurmaktadır. Türkiye artık bu ölçeklerin üzerine çıkmak ve bu ülkelerle ilişkilerini daha büyük ölçekli politikalarını alt unsurları olarak değerlendirmek zorundadır.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.