TR
EN
AR
FR
RU
UR
Türkiye'nin Ortadoğu politikasında stratejik tercihler
TÜRKİYE'
nin Ortadoğu politikası ile ilgili vermek zorunda olduğu en öncelikli karar bu bölge içinde doğrudan müdahil olduğu bir konjonktür isteyip istemediğidir. Türkiye'nin cumhuriyet döneminde Ortadoğu ile ilgili politikaları iki ana tavırda belirginleşmiştir. Birincisi bölgeye sırtını dönen ve tepeden bakan kayıtsız bir tavırdır ki, bu petrol bunalımına kadar süren politikanın ana çizgisidir. İkincisi bölgede Batı'nın temsilcisi rolünü üstlenerek etki kurma çabasıdır ki, kimi zaman Doğu ile Batı arasındaki köprü rolü ile, kimi zaman Ortadoğu'daki tek demokratik laik ülke olunduğunun vurgulanması yoluyla takip edilen ve yetmişli yıllardan sonra ve özellikle seksenli ve doksanlı yıllarda belirginlik kazanan çizgidir. Bu iki tavrın en önemli istisnası Batı ülkelerinin Yunanistan yanında yer aldığı Kıbrıs bunalımı dolayısıyla Ortadoğu ve İslam ülkeleri nezdinde Batı'ya rağmen destek arayışı çabasıdır ki, bu tamamen konjonktürel ve arızi bir tavır oluşturmuştur. Birinci tavır Türkiye'yi bölge dengelerinin hassas iniş çıkışlarına yabancılaştırırken, ikinci tavır Türkiye'nin Ortadoğu politikasında başka ülkelerin -genellikle de ABD'nin- stratejik tercihlerine uyumlu adımlar atması zorunluluğunu doğurmuştur. Bu iki tavır da Türkiye'nin kendi diplomatik çıkarlarını esas alan bir Ortadoğu politikası geliştirmesini engellemiş ve Türkiye'nin bunalım dönemlerinde ciddi kararsızlıklar yaşamasına yolaçmıştır. Körfez bunalımında Özal-Hariciye-Genelkurmay arasında yaşanan stratejik koordinasyon bunalımı uzun dönemli politika oluşumu eksikliğinden kaynaklanan bu kararsızlığın ve projeksiyon yetersizliğinin bir ürünüdür.
Bu iki tavrın dışına çıkıldığı durumlarda Türkiye'nin bölge üzerindeki etkisi artmıştır. İran-Irak savaşında sürdürülen aktif tarafsızlık politikası bunun en güzel misalidir. Bu aktif tarafsızlık döneminde Batı kaynaklı bütün provokasyonlara rağmen İran ile doğrudan çatışmaya girmemeye özen gösteren Türkiye hem Batı karşısındaki pazarlık gücünü, hem de her iki ülke nezdindeki etkinliğini artırmıştır. Bu dönemde Türkiye'nin İKÖ nezdindeki manevra alanının genişlemesi ve o dönemdeki ekonomik krizin Ortadoğu'ya yönelik ihracat hamlesi ile aşılması aktif tarafsızlık politikasının siyasi ve ekonomik sonuçlarıdır. Bu ekonomik etkileşim sonucu Doğu Anadolu'da yaşanan canlılık, bölgesel bunalımların ortaya çıkışını ertelemiştir. Güneydoğu Anadolu'daki bunalımın İran-Irak savaşının bittiği ve Türkiye'nin aktif tarafsızlığa dayalı etkin Ortadoğu politikasını terketmeye başladığı seksenli yılların sonlarından itibaren yoğunlaşması da Türkiye'nin bölgesel politikaları ile iç yapısı arasındaki kaçınılmaz bağımlılığın işaretidir.
Türkiye'nin bugün cevaplandırması gereken en önemli sual Ortadoğu'da kendi namı hesabına bir politika takip edip etmeyeceği meselesidir. Bu politikanın ana stratejik hedefleri belirlendikten sonra Ortadoğu'da etkin uluslararası aktörlerle bu hedefler doğrultusunda ilişkiye ya da hesaplaşmaya girilebilir. Öncelikle bu diplomatik ve siyasî iradenin ortaya çıkması gerekir. Türkiye'nin Ortadoğu politikasını başka ülkelerin stratejilerine uyumlu hale getirme kaygısıyla atılan adımlardan oluşan bir dış politika perspektifi uzun dönemli çıkarları kısa dönemli konjonktürlerin dalgalanmalarına bağımlı hale getirir.
Bu siyasî irade ortaya çıktıktan sonra cevaplandırılması gereken ikinci soru "hangi politikaların egemen olduğu bir Ortadoğu konjonktürü Türkiye'nin lehinedir" sorusudur. Bu noktada genel temayül olarak milliyetçilik hareketlerinin yükseldiği bir Ortadoğu konjonktürünün mü yoksa İslam eksenli hareketlenmelerin yoğunlaştığı bir konjonktürün mü Türkiye'nin bölgesel etkinliği açısından uygun olacağı sorusuna cevap verilmelidir. Bir dış politika yapımcısı İslami kaygılar taşımasa bile bu soruyu objektif olarak cevaplandırmak zorundadır. Çünkü Türkiye ile uluslararası sistemin merkez güçlerinin hesapları arasında bu noktada önemli bir çıkar çelişkisi sözkonusudur. Bugün başta ABD ve İngiltere olmak üzere uluslararası sistemin merkez güçleri Arap, Kürt, Türk ve İran milliyetçiliklerinin çatıştığı bir Ortadoğu konjonktürü arzulamaktadırlar. Son Arap Zirvesi bu konuda ciddi sinyaller vermiştir. Türk hariciyesi bütün şartlanmışlıklardan sıyrılarak bu konjonktürlerden hangisinin kendi stratejisine uygun olduğu konusunda bağımsız ve objektif bir cevap vermek zorundadır. Bu konuda verilecek stratejik kararın gecikmesi sadece Türkiye'nin bölgesel etkinliği değil, aynı zamanda iç bütünlüğünü de menfî bir şekilde etkileyecektir. Bu konudaki stratejik kararın ana unsurlarını da gelecek yazımızda ele alalım.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.