TR
EN
AR
FR
RU
UR
Vatandaşlık bilinci ve siyasi meşruiyyet
Bir
siyasi sistemi ayakta tutan iki temel unsur vardır; siyasi meşruiyyetin dayandığı vatandaşlık bilinci ve siyasi elitin keyfi davranışlara yönelmesini de, güç çekişmesine girmesini de engelleyen rasyonel ve objektif bir idari işleyiş. Birinci unsur siyasi kültürü, ikinci unsur siyasi kurumsallaşmayı yansıtır. Bugün Türkiye'de her ikisi de ciddi bir sarsıntı geçirmektedir. Vergilerini ödedikleri halde teşvikler konusunda ayrımcı bir tavra tabi tutulan ve irticai sermaye suçlaması ile potansiyel bir suçlu durumuna itilen işadamları, kamu görevlerini gece ve gündüz çalışarak tertemiz bir sicille sürdürdüğü halde hanımının başörtüsü dolayısıyla irticacı damgası yemek korkusu içinde bulunan kamu görevlileri, kutsal bir vatandaşlık görevi olarak telakki ettiği askerlik vecibesini yerine getirirken üniversite kapısında bekletilen kızkardeşinin ızdırabını hisseden gençler için, vatandaşlık yükümlülükleri ile hakları arasındaki ilişki anlamını kaybetmektedir.
Görevleri olan, hakları olmayan vatandaşların siyasi sistemle olan meşruiyyet bağlarını diri tutabilmek çok güçtür. Herşeyden önce meşruiyyetin devlet değil, vatandaşlar açısından değer taşıdığının farkında olmak lazım. Yani, vatandaş siyasi sistemin meşruiyyetini sorgulayabilir; siyasi sistem vatandaşlığın değil. Başka bir deyişle vatandaş meşru ya da gayrimeşru siyasi sistem ayrımı yapabilir; siyasi sistem İse meşru ve gayrimeşru vatandaş ayrımı yapamaz. Böyle bir ayrım yapıldığı anda, gayrimeşru addedilen vatandaşların sistemle meşruiyyet bağları ortadan kalkar.
Vatandaşlık hakları bir siyasi sistemin içine doğmuş olmakla veya o sistemin kurucu unsuru olmakla elde edilir. Kimse vatandaşları inançlarına, dillerine, ideolojilerine ve kıyafetlerine göre ayrıca bir kategoriye tabii tutamaz. Vatandaşlık hukukuna saygılı bir siyasi sistem için mütedeyyin-mürteci, laik-antilaik, sünni-alevi, başörtülü-başıaçık gibi vatandaş kategorileri ve bu kategorilere has ayrıcalıklı vatandaşlık hukukları olamaz. Dolayısıyla son MGK toplantısında yapılan mütedeyyin-mürteci ayrımı meseleyi çözmekten çok karmaşıklaştırıcı bir nitelik taşımaktadır. Burada temel soru bu ayrım kriterlerinin kimin tarafından ve nasıl belirleneceği sorusudur, çünkü bunu belirleyen taraf özel ve ayrıcalıklı bir vatandaşlık konumu elde etmektedir.
Mesela çocuğunun dini eğitimini onbeş yaşından önce alması gerektiğini düşünen bir vatandaş mütedeyyin midir, mürteci midir? Halkla kaynaşabilmek için onlarla birlikte namaz kılan, ya da dini inançları gereği içki içmeyen bir kamu görevlisi mütedeyyin midir, mürteci midir? Denetimsiz şekilde sayılarının arttığı iddia edilen camileri, kıt tasarruflarından infak ederek yaptıran cami derneği üyesi vatandaşlar mütedeyyin midir, mürteci midir? Eğer bunlar müteddeyyinlik vasıfları ise, niçin sekiz yıllık temel eğitimi tamamlamadan dini eğitim almak, cami sayılarındaki artış, kamu görevlilerinin dini vecibelerini yerine getirmeleri -mesela bir valinin halkla birlikte namaz kılması- bazı yayın organlarınca ilticanın göstergeleri gibi sunulmaktadır? Eğer bu fiiler irtica ise, mütedeyyin olmak nedir?
Bir siyasi sistemin meşruiyyetinin en temel unsuru eşit vatandaşlık bilinci ve hakkıdır. Sayın Cumhurbaşkanının darbe konusunda "kimin haddine, bu benim hakkım" demesini beklediği vatandaşlar, kendi hakları ile ilgili diğer alanlarda da ayni hassasiyeti ve desteği beklemektedirler; çünkü vatandaşlık haklarına sahip olmak siyasi sistemin bir lütfü değil, o siyasi sistemin varlık gerekçesidir.
Siyasi sistemin ayakta durmasını sağlayan ikinci temel unsur ise, objektif hukuki kriterlere bağlı rasyonel bir idari işleyişin varlığıdır. Siyasi sistemi oluşturan kurumlar arasındaki hiyerarşi ilişkisinin objektif hukuki kurallara ve teamüllere değil de, geçici elit-içi güç kaymalarına dayanması sistemi zamanla yıpratır ve çökertir. Sık sık darbe olan ülkelerde yerleşik bir siyasi sistemin kurulmasındaki güçlük buradan kaynaklanmaktadır; çünkü darbe gücü hukuka değil, hukuku güce tabii kılar.
Türkiye artık siyasi sistemin işleyişini objektif ve rasyonel kural ve teamüllere oturtmak zorundadır. Elit-içi çekişmelerle sivil bürokrasinin bir kesiminin potansiyel suçlu ilan edilerek tasfiye edilmeye çalışılması, objektif ve rasyonel bir siyasi sistem işleyişi ile tutarlı değildir. Sivil bürokraside temel değerlendirme kriteri, bu meslekle ilgili ehliyet ve liyakat unsurları olmak zorundadır; aksi takdirde getirilen sübjektif kriterler bürokrasi içindeki mesleki rekabetin ideolojik rekabete dönüşmesine yol açar. Sosyal demokrat temayüllü olduğu bilinen bir çok vali ve kaymakamın irtica listesine girmesi, mesleki rekabetin ideolojik bir kisve ile sürdürülmesinden başka bir şey değildir.
Vatandaşlar gibi bürokratlar da hakları ve yükümlülükleri konusunda mutlak eşitliğe sahip olmadıkça, liyakatin yerini kayırmacılığın, ehliyetin yerini devrim muhafızlığı mantığının alması kaçınılmaz hale gelir. Bir siyasi sistemi çağdaş ya da çağdışı kılan da o siyasi sistemin ideolojik söylemi değil, işleyişindeki bu ayrım noktası ve meşruiyyet anlayışıdır.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.