Bir fotoğraf ve Türkiye"nin imajı

Bakanlar ısrarla "Türkiye''nin imajı" konusundaki sıkıntıdan yakınıyorlar. Turizm Bakanı, bu yıl ülkemize karşı uygulanan turizm ambargosu ile bu imaj problemi arasında birebir ilişki bulunduğunu vurguluyor. Türkiye''de yapılması planlanan kimi uluslararası organizasyonlar (spor, bilim, ekonomi vs alanında) imaj yıpranması sebebiyle iptal ediliyor.

Çare?

Çare kimi iyileştirme girişimleri... Meselâ kısa süre önce hükümet, işkence ve kötü muamelenin yoğunlaştığı gözaltı ve sorgu sırasında "sanık hakları"nın gözetilmesine dair bir genelge yayınladı... Sanıklar medyaya teşhir edilmeyecek, operasyonlar medya eşliğinde yapılmayacak, sanık suçlu gibi takdim edilmeyecek, işkence ve kötü muamele yapılmayacak, gözaltına alınan her sanığa doktor muayenesi yapılacak, yakınlarına haber verilecek, sanıkların avukatlarıyla görüşmesi engellenmeyecek vs...

Çünkü tüm bu alanlarda sıkıntı vardı. Daha dün, İstanbul Barosu Başkanı "savunmanın hakkını savunmak"tan söz ediyordu. Savunma henüz kendi hakkını savunma noktasında ise, sanığın hakkını nasıl savunacaktı?

Şimdi gelelim başlıktaki "fotoğraf" konusuna...

Türkiye''de en zor olan şeyin, bir PKK''lıya yapılan "kötü muamele"den bahsetmek olduğu son derece açık bir şey... Neden? Çünkü o PKK''lı, muhtemeldir ki, sizin-bizim yakınımız olan pek çok insanın hayatını söndürmüş, ülke bütünlüğüne karşı suikast içine girmiş, "ihanet" diye nitelenebilecek pek çok eyleme imza atmıştır. "Onun için en kötü muameleye lâyıktır! Ona yönelik kötü muameleye karşı çıkmak, onun yaptıkları kötülükler karşısında duyarsızlık anlamına gelir!"

Kişisel planda böyle bakılabilse bile, insani çerçevede ve devlet planında böyle bakılamayacağını bilmek gerekiyor. Çünkü devleti bağlayan uluslararası ölçüler var, artı insani öncelikler de bir caniye bile, kendi standardı çerçevesinde davranmayı onaylamıyor. Türkiye bu yüzden, Abdullah Öcalan''ın "gözü bağlı" görüntüsünün hesabını Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nezdinde savunmak durumunda kaldı...

Evet, yine "fotoğraf" konusu...

Star gazetesinin "Sadece Star''da" anonsuyla verdiği fotoğraftan söz ediyorum. Gazetenin birinci sayfasında kocaman bir fotoğraf... İki kişi arasında ayakta zor duran, bitmiş bir adam. Gazete "yürüyemiyor, ayaklarını sürüyordu" ifadesini kullanmış fotoğrafı izah ederken... Yüz bitmiş, eller sarkmış, koltuk altlarından tutan iki polis arasında ayakta durmakta zorlanan bu adam PKK''lı Cevat Soysal... Gazete, "11 günlük sorgu, Soysal''ı bitkin düşürdü" diye izah ediyor bu görüntüyü... Benzeri iki fotoğraf da iç sayfalarda verilmiş... Aynı tükenmişlik gözleniyor....

Bu fotoğrafa bakıp, değişik tepkiler verilebilir. "Oh olsun" demek mümkün. Böylece öfkelerimiz tatmin edilebilir. Gazetenin yaptığı gibi "11 günlük sorguda bitkin düştü" diyerek, belirecek şüpheleri izale için fotoğrafı izaha gayret etmek de mümkün...

Ama bu fotoğrafı dünyada çok farklı okuyacak ve Türkiye''ye "imaj notu" verecek insanlar, kurumlar çıkabileceğini de unutmamak gerekiyor. "Bu ''sanık'' yakalandıktan sonra, gözaltında nasıl bir 11 gün geçirdi ki bitkinliği böylesine tükenme noktasına geldi?" sorusu sorulacak ve cevabı verilecektir...

Öcalan gibi, Cevat Soysal gibi kişiler, bir terör örgütünün çökertilmesi mücadelesinde son derece önemli bilgilere sahip ve konuşturulması gereken kişilerdir. Ama sorgulamanın çağdaş insani boyutunu gözetmek suretiyle...

Ne yazık ki, ne gözaltı, ne sorgulama, ne sanık hakları konusunda "insani çerçeve"ye yeterli itina gösterilemiyor... Bu sadece PKK''lılar için değil, ideolojik olan olmayan her tür sanık için söz konusu...

Elimde Mazlumder tarafından ulaştırılan iki bilgi notu var. Birisi Batman Merkez Sakarya İlköğretim Okulunda öğretmen olarak görev yapan Kâzım Uysal isimli vatandaştan, 16 Haziran''dan bu yana haber alınamaması ile ilgili... Ailesi Kâzım Uysal''ın güvenlik kuvvetleri tarafından kaçırıldığı ve "muhtemelen kaybedileceği" endişesini taşıyor.

İkinci bilgi notu, Bingöl Cezaevi''nde yaşanan sıkıntılarla ilgili... Cezaevi''ndeki tutuklu sanıklar 7 Nisan 1999 tarihinden bu yana "protesto" amacıyla duruşmalara gitmiyor, ziyaretçileriyle görüşmüyorlar... Protesto sebebi, toplu ibadet, kitap, gazete, teyp, kaset gibi insani taleplerinin karşılanmaması...

Gözaltı, mahkeme, cezaevi... Bunlar, bir devlet yönetiminin insani platformda performasının sınanacağı kritik alanlar... Ve biz, ülke olarak bu noktada iyi görüntüler veremiyoruz... Tüm bunlara bir dokunsanız, bin ah işitirsiniz...

Yarın Batı basını, Cevat Soysal''ın Star''daki görüntüsünü alıp, "İşte Türkiye''de gözaltı fotoğrafı" diye sunsa, Türkiye adına çok sevindirici bir sonuç mu almış oluruz?

Dünyadaki görüntümüzü kurtarmak için değil, "insani çerçeve" asıl bize lazım olduğu için duyarlılık göstermemiz gerekiyor.