Bir nevi 2. Cumhuriyet dayatması!

Rahmetli Özal''ın Avrupa Birliğine girişi "Uzun ince bir yol" olarak nitelediği zamandan bu güne 12 yıl geçti. Bugün, Avrupa Komisyonu Türkiye''ye "Adaysınız ama..." dedi. Bu da "az gittik, uz gittik bir arpa boyu yol gittik"in Avrupacası... Çünkü biz zaten taa Ortak Pazar diye bellediğimiz AET ile ilişkilerimiz başladığından bu yana adayız. Yıl 1999, yine adayız.

Ama adaylığımızın önünde hâlâ ciddi ev ödevleri var. Tam üyelik "müzakere"si ancak o ev ödevlerinde alınacak sonucun tatmin edici bulunması şartıyla başlayacak. Ve 2002''den önce kesinlikle değil. Ondan sonrası için bir zaman sınırı yok Kurulması öngörülen "Denetleme mekanizması" nın gözetimi altında Türkiye restorasyon geçirecek ve "Tamam, yeterince kıvama erdiniz" kararına varıldığında, tam üyelik müzakeresine başlanacak. Komisyon resmen diyor ki "Adaylıktan ötesi, sizin performansınıza bağlı. Ekonomik ve siyasi alanda AB standartlarına uyum sağlamak zorundasınız. Uyum olmadan asla. Ve şu anda uyum noktasında problemlisiniz."

AB Komisyonu Türkiye''ye (ve aday her ülkeye) , ekonomik alanda Maastricht, siyasi alanda ise Kopenhag kriterleri çerçevesinde bakıyor. Bu iki çerçeve açısından Türkiye''nin problemleri şöyle sıralanıyor:

-İnsan hakları alanında ciddi eksiklikler sürmektedir.

-İşkence sistematik olmamakla birlikte yaygındır.

-İfade özgürlüğü düzenli biçimde kısıtlanmaktadır.

-Milli Güvenlik Kurulu ve askerler, ülkenin siyasal hayatında temel rol oynamayı sürdürmektedirler.

-Yargı bağımsızlığı konusunda bazı ilerlemeler varsa da olağanüstü hal devam etmektedir.

Komisyon kararında Kopenhag kriterlerinde yer alan "Azınlık hakları" konusu da gündeme getirilmekte, "insan hakları, yargılama sistemi ve siyasi hayatın düzenlenmesi konularındaki iyileştirmelerin Kürt kökenli yurttaşları da kapsayıcı biçimde genişletilmesi" talep edilmektedir. Buna bağlı olarak Öcalan''ın idam edilmesinin, bu iyileştirmeyi "boşa çıkaracağı" görüşü dile getirilmektedir. Raporda ayrıca, gene "azınlık hakları" çerçevesinde, "Öcalan davasında yeşeren umutlara karşın Kürt sorununda herhangibir gelişme yaşanmadı" dendikten sonra, "sivil çözüm"den söz açılmakta ve bunun "Kürtlerin kimliklerinin bazı formlarda tanınması ve bu kimliğin ifade edilmesinin daha geniş hoşgörüyü -bölücülük ve terörizmi desteklemediği sürece- kapsayabileceği" belirtilmektedir.

AB Komisyonu, Kıbrıs konusunda da belirli bir hassasiyet ortaya koyuyor. Raporda Türkiye''nin BM kararları ve AB pozisyonuna "uzaklığı" not ediliyor ve bunun "Avrupa-Akdeniz ortaklığına olumsuz etki yaptığı" vurgulanıyor. Türkiye''den beklenen, Kıbrıs Türklerini, G-8''lerin "ön şartsız görüşme" çağrısına zorlaması...

AB Komisyonu''nun ekonomi alanındaki notları ve beklentileri de, Türkiye''nin zaten boğuşmakta olduğu problemleri ve çözüm beklentilerini seslendiriyor.

Aslında istenen bir "yeniden yapılanma." Avrupa standartlarında bir dönüşüm talebi. İster rahmetli Özal gibi "sistem restorasyonu"ndan yola çıkın, ister Demirel''in ifadesiyle "devlet reformu" deyin, ister Anayasa Mahkemesi Başkanı gibi tüm yasalarda bir özgürlük açılımı gereğine işaret edin, ister Yargıtay Başkanı gibi "Demokratik Cumhuriyet" söylemini seslendirin, ister Mesut Yılmaz gibi "devleti tabu olmaktan çıkarma"yı dile getirin, ister 2. Cumhuriyetçiler gibi, İslâmcılar gibi, liberaller gibi, demokratlar gibi, halk gibi "sistem çöktü, daha insani yeni bir sistem için kolları sıvamak zamanı" diye ayağa kalkın... İşte bir ses de Avrupa''dan, Türkiye''yi yeniden yapılanmaya çağırıyor.

Bu çağrıda, kuşkusuz, Kıbrıs konusunda Türkiye''nin kolunu bükmek gibi bir dayatma var. Türkiye, Kuzey Kıbrıslı Rum Loizidu davasında AİHM''nin verdiği 600 bin dolarlık tazminatı nasıl ödeyecek? Onun emsal gösterilmesiyle gelecek olan daha 1000 kişinin tazminatıyla nasıl baş edecek, bunlar kangren olmuş halde ortada duruyor. Bunları ödemeyi reddetmesi halinde Avrupa Konseyi ile ilişkileri ne hale gelecek, bu da ortada... ve tabiî, Kıbrıs''ın genel statüsü sorunu... Bu alan gerçekten en sancılı konu durumunda... Işık Üniversitesi''nin açılışında konuşan Em. Org. Çevik Bir''in "Avrupa ile bütünleşmek için gerekirse bazı tavizler göze alınmalı" sözü, Kıbrıs''ı da kapsıyor mu ve askeri çevrelerin görüşünü yansıtıyor mu, doğrusu önemli. Pakistan''da Keşmir konusunda taviz veren hükümetin, askerlerce devrilmesinden sonra, konunun daha çok dikkat çekici hale geldiği de görülüyor.

Türkiye''nin temel perspektifleriyle uyuşmayan ikinci konu "azınlıklar" meselesi. Türkiye, AB''nin aksine Lozan''dan bu yana "Kürt meselesi"ni "Azınlıklar meselesi" çerçevesinde görmüyor. Kürt meselesinde iyileştirmeler söz konusu olsa bile, bunun "azınlık" statüsünü besleyecek biçimde gündeme gelmesi herhalde çok tartışılacaktır.

Diğer alanlar, yani insan hakları, demokratikleşme, ordunun siyaset üzerindeki etkisinin azaltılması, MGK''nın siyasete yön verici niteliğinin törpülenmesi, yargının siyasallaşmasının önlenmesi.... Bunlar, şu an Türkiye''de her düşünce çevresinden çok geniş bir aydın ve halk topluluğunun da ortak talebi durumunda. Bir nevi 2.Cumhuriyet şablonu demek olan bu çerçevede, Avrupa''nın beklentisi ile, Türkiye insanının beklentisi örtüşüyor. Ve burada, tüm hayatı MGK inisiyatifinde biçimlendirmek demek olan 28 Şubat iradesi bariz biçimde açık düşüyor. Başsavcı Vural Savaş''ın, FP ile ilgili esas hakkındaki mütalaasının mantığına bakarsak, AB de, tıpkı liberal aydınlar gibi cehennemin yoluna taş döşeyenler arasına girmiş bulunuyor.

Anlaşılıyor ki Avrupa, bundan böyle Türkiye''nin iç tartışmalarına daha çok karışacak... Sık sık kapımızda "Avrupalı denetçiler"i göreceğiz. Çatkapı yargıda, çatkapı nezarethanede, çatkapı yargısız infaz iddiasında... Kimilerimizin yüreği, vergi kontrolörlerini bekleyen işadamları gibi zonklayacak... "Adaylık" pek kolay bir meslek değil, hele bizim gibi 150 yıldır ne olacağı konusunda kafası karışık olanlar için...