Bismillahirrahmanirrahim

Harran çok şey demek ama, bir de toz demek... Dünyanın ilk üniversitesinin kurulduğu yerde bir toplantı yapıyorsunuz ve toz, orada bulunduğunuz her an üzerinizi bir tabaka gibi kaplıyor.

İşte bu ortam içinde bir kişi çıkıyor şöyle konuşuyor:

-Ölümle toprağa karışmak arasında yakın alâka var. Şimdi burada bizi toprak kapladı. Sayalım ki öldük. Bizler geçmişte birbirimize karşı çok günahlar işledik. Bugün burada bir şey yapalım. Müslümanlar yeni bir işe başlarken "Bismillahirrahmanirrahim" derler. Biz de hep birlikte Müslümanlar gibi "Bismillahirrahmanirrahim" diyerek birbirimize karşı işlediğimiz günahları toprak altına gömüp, yeniden dirilelim."

Sözler, Türkiye Katolik cemaati adına konuşan Monsenyör Georges Maroviç''e ait.

Yer, "Diyalogda bir inanç sembolü ve birlik bağı Hazreti İBRAHİM" konulu uluslararası sempozyumun açılış töreni...

Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı ile Kültür-Turizm ve Devlet Bakanlığı''nın ortaklaşa desteklediği Kültürlerarası Diyalog Platformu tarafından düzenlenen üç günlük faaliyetin ilk parçası bu.

Harran''daki açılış programından, platformun başkanlığını yürüten Prof. Dr. Mehmet Aydın Hoca''nın, dinler arası diyalogun gerekliliğine işaret eden vurgulu konuşmasından da kısa bir alıntı yapmak istiyorum:

-Afrika''da günde açlıktan 1500 insan ölüyor. Çeçenistan''da yaşanan insanlık dışı kıyımı görüyoruz. İnsanlığın bu kadar hayati kurumları olan dinlerin, tüm bu alanlarda söyleyeceği ortak bir söz olamaz mıydı?

Ne diyebilirsiniz?

Diyalog için güçlü bir mantık arayışında, bu mantığa söylenecek pek az söz var.

-Çeçenistan''daki onca vahşet karşısında, ya da Afrika''nın açları için bir şey yapamayacaksa neden var dinler?

Diyalog, Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı ile özdeşleşen bir dava... İç diyalog, uluslararası diyalog. Bu yönde sürekli adımlar atıyor bu kuruluş.

Semavi dinler için ortak eksenler bulmak-oluşturmak gerektiğinde, üç dinin "ata" bildiği Hazreti İbrahim''den daha güçlü bir buluşma yeri düşünülebilir mi?

Soru şu:

-Acaba Hazreti İbrahim''in izinden yürünerek beraber yol alabileceğimiz bir cadde oluşturulamaz mı?

İşte bu sempozyum onu arıyor.

İlk günün intibaları ile söylüyorum ki, katılan farklı dinden ve farklı ülkelerden bilimadamları, oldukça titiz inceliyorlar konuyu... Elbet diyaloga yatkın bir eğilimleri var, yaklaşımları öyle, ama gene de işin dolduruş ortamında seyrettiğini söylemek mümkün değil.

-Acaba Hazreti İbrahim''de ne kadar buluşulabilir?

Bu soru her dindeki Hazreti İbrahim vakıası tahlil edilerek, sonra karşılaştırmalı biçimde incelenerek cevaplanmaya çalışılıyor. Bu nokta henüz, epeyce tartışmalı. Hazreti İbrahim''e etnik çerçevede sahip çıkmakla bir yol rehberi, bir "üsve-i hasene" timsali olarak sahip çıkmak arasında, ortaya çıkan sonuçlar açısından hiç de küçük olmayan sorunlardan söz edilebilir. Mesela Yahudi geleneği, kendi kitaplarına başvurararak, Allah''ın Hazreti İbrahim''i İsrailoğulları için seçtiğini ve ona "Arz-ı Mev''ud"u, yani "Nilden Fırat''a kadar olan bölgeyi verdiğine" inanıyor. Nitekim bir Yahudi bilimadamı, sempozyumda soru haline getirdi: Bu İbrahim''i ne yapacaksınız, anlamına bir soruydu bu.

Belki en doğrusunu sempozyuma Kanada''dan katılan Darrol Bryant söyledi:

-Diyalog, dinleri bir asgari müşterekte buluşturma eylemi değildi, ona göre...Birbirini anlamak, saygı duymaktı. Bu da ancak kendi derin ve çok köklü farklılıklarını kabul ettikleri zaman gerçekleşebilirdi...

Kaliforniya''da Yahudi-Hristiyan-İslam Etüdleri Merkezi''nde Yahudi ve Müslüman bilimadamları ile birlikte çalışan Hıristiyan bilimadamı Dr. George B. Grose ise benzeri bir değerlendirme yaptı:

-Diyalog paylaşmaktır. Kimliği paylaşmak değil, yüreğimizi ötekine vermektir. İbrahim''i kutsayanlar neden birbirlerini kutsamazlar?

Kaliforniya''daki aynı merkezde çalışan Müslüman bilimadamı Sadullah Khan, Kur''an''da 60 kere Hazreti İbrahim''in adının geçtiğini hatırlattı ve "İbrahim''le ilgili ekümenik-evrensel bir yaklaşıma ulaşmalıyız. Belki böylece ahlakiyattan yoksun kalmış dünyaya bir ahlaki sorumluluk getiririz." Dedi.

Urfa''da başlayan sempozyum, yarın İstanbul''da Fırat Kültür Merkezi''nde devam edecek.

Bu konu önemli... Bir yandan, "iletişim çağı"nda, "global köy" haline gelen dünyamızda, çok hayati insani meselelerin hallinde diyalog zarureti, diğer yanda, hayatı düzenleyen ilkeleri tasfiye edilmiş, sadece inanç ve ahlaktan ibaret bırakılmış tek bir din üretme girişimleri... Nerede duruyor diyalog? Ben, diyalogun hangi çerçeveye oturduğunu anlama çabası içinde yapılan bu bilimsel faaliyetin ufuk açıcı olduğuna inanıyorum.

Farklı kültürler arasında diyalog iradesinin oluşmasının önemli olduğunu düşünüyorum, ama birbirini anlama noktasında da henüz epey yol alınması gerektiğinin göründüğünü ifade etmek istiyorum.