Hükümet arayışında iki nazik konu...

Gözler, muhtemel hükümet formülleri üzerine teksif olmuş durumda. Mevcut tablodan çok çeşitli hükümet formülleri çıkabiliyor. Hükümet arayışlarını etkileyen çok değişik unsurlar var. Uyum, istikrar, kamuoyunca kabul edilebilir olmak, seçimin yükselttiklerini ve düşürdüklerini hesaba katmak, her partinin gelecek hesapları vs... Nereden yola çıksanız farklı denklemler kurabilirsiniz.

Bunların yanında, iki konu var ki, hükümet arayışında özenle dikkate alınması gerekiyor.

Birisi Demirel''den sonraki Cumhurbaşkanı''nı seçmek, diğeri de, 28 Şubat''ın restorasyonunu yapmak...

Cumhurbaşkanı seçiminin önemini anlatmaya gerek yok. Cumhurbaşkanı Demirel''in 28 Şubat sürecinde üstlendiği misyon, -onaylansın, onaylanmasın- sistem içinde bu makamın ne derece önem arzettiğini bir kere daha göstermiş olmalıdır.

28 Şubat''ın restorasyonu ise, "seçim 28 Şubat''ı akladı" biçimindeki absürd yorumlara rağmen, seçimin her partiye verdiği ana mesajlardan birisidir. Bunu anlamak için 28 şubat''ın en radikal savunucusu olan İşçi Partisi''nin binde birlerde kaldığını, "köktenci laikliğin savunucusu" CHP''nin de barajın altına düştüğünü görmek, idrak etmek yeter.

Seçimden çıkan her parti ise, bir biçimde 28 Şubat''la problemlidir.

DSP lideri, 28 şubat''ın "tehdid" kapsamı içinde mütalaa etmekte ısrar ettiği bir "cemaat"i meşrulaştırdığı için, hep "kerhen" tahammül edilen bir liderdir.

ANAP, 28 Şubat misyonu ile paralel roller üstlenmesine ve bunun toplumsal bedelini ödemeye razı olmasına (ki seçimler bunun göstergesidir) rağmen, bu süreçle birebir uyuşamamıştır. Mesut Yılmaz''ın pandomim gösterileri, daha başında normalizasyona talip olması, ortada normal olmayan bir şeyler olduğunu kabul ettiğinin işaretidir.

FP ve DYP, zaten sürecin vurgununa uğramıştır.

Ve MHP... Milli Güvenlik Siyaset Belgesi''nin tehdit değerlendirmelerinin bir boyutunda, örtülü biçimde MHP çizgisini ima eden hususlar bulunmaktadır. Bürokrasideki tasfiyelerde listeleme, o camiaya yönelmeye başlamıştır. Kaldı ki, MHP''ye oy patlaması yaptıran alanlar, FP''nin bu süreçte halkın haklarını korumak için yeterli performansı gösteremediğini düşünen, 28 Şubat''ın toplumsal mağdurlarıdır.

Bundan çıkan sonuç şu ki, parlamentoya gelen her grup, az veya çok 28 Şubat''ın restorasyonunu isteyen bir toplumsal beklentinin izdüşümüdür.

Kaldı ki 28 Şubat süreci, sistem bünyesinde parlamento ve sivil siyaset''in etkinliğini azaltan bir mahiyet taşımaktadır. "Siyasetçi"nin yıprandığı bir ortamda, parlamentonun da, ona dayalı hükümetin de etkinliği sınırlanmıştır. Öyleyse, 28 Şubat restorasyonu, bir başka açıdan parlamentonun ve sivil siyasetin itibar restorasyonu anlamını taşımaktadır. Seçimin anlamı da budur. Bunu gerçekleştirmeden nasıl seçim, demokrasinin en temel unsuru olma değerini taşır, nasıl parlamentoya gelen partiler, hükümet kurma arayışını, gerçek bir sorumluluk olarak telakki edebilirler?

Ayrıca, 28 Şubat''ın derin toplumsal yaralar açtığı gerçeğini unutmamak lâzımdır. Toplumun bir kesimini "tehdid" kapsamı içinde değerlendiren ve eğitimden, ekonomiye, bürokrasiden yargıya kadar hemen her alanda tasfiye-siyasallaşma süreci işleten, başörtüsü ve İmam Hatip operasyonuyla büyük acılar oluşturan bir sürece karşılık, ancak ciddî bir restorasyondur ki, toplumsal barış kapısını aralayabilir.

Bir bakıma hadiseye, parti çıkarını aşan bir pencereden bakma zarureti vardır. O yüzden, Cumhurbaşkanlığı için mümkün olmasa bile, belki en azından bu restorasyona, her partinin sahip çıkması gerekir...

Öyleyse 28 Şubat restorasyonu, hükümet nasıl bir denklemle kurulursa kurulsun, parlamentoda hiçbir partiyi dışlamayan bir konsensüs ortamının hazırlanmasını zaruri kılar.

Hükümet meselesine bu açıdan bakılırsa...

Hükümet ancak üç parti ile kurulabiliyor. Bununla birlikte üç parti bir araya geldiğinde, gerektiğinde anayasayı değiştirecek bir çoğunluğa ulaşıyor. Demek ki hükümette bir araya gelmek, gelecekteki birlikteliklerin de ilk adımını atmak demek oluyor. Öyleyse, her parti açısından sağlıklı bir gelecek planlamasında zaruret var.

Şu söylenebilir ki, iktidar denklemine katılsın katılmasın, parlamentodaki gelecek oluşumlar açısından her partinin oyuna ihtiyaç hissedilecektir. Bu, en çok, kendilerini sağda gören partilerin birbirleriyle ilişkide titizlik göstermesi gereken bir konudur. MHP, FP, ANAP ve DYP, içlerinden bir Cumhurbaşkanı çıkaramazlarsa... Yine bu partiler, 28 Şubat sürecinin restorasyonu için, toplumun özgürlük alanlarını genişleten sivil bir anayasa yapımı için, 2 yıldan bu yana yaşanan acıların dindirilmesi için birliktelikler oluşturamazlarsa... Bunun bu partilerin tabanında ortaya çıkaracağı moral yıkımı ve toplumsal tepkiyi düşünmek bile istemiyorum. Bu Meclis, tarihî adımlar atabilir. Parti yönetimleri biraz partilerini aşabilirlerse... Hükümet arayışları, bu çerçeveden bakınca farklı bir anlam kazanabilir.

Tüm bunlar olurken, DSP''nin dışlanması ve ortaya bir cepheleşme gerilimi çıkması gerekmiyor. DSP, 28 Şubat sürecinde üstlendiği yaralayıcı misyona rağmen, "sol"unu ve köktenci laikliğini restore etme gereği duyan bir çizgi üzerindedir.

Tüm bunlar için, her partiden "akil adamlar"ın girişimine ihtiyaç vardır.