Ombudsmanlık kurumu vatandaşı devletle barıştırıyor

Ombudsman parlamento adına halkın şikayetlerini dinleyip çözüme kavuşturmak amacıyla seçilmiş kişi ya da kurum. Türkiye’deki karşılığı Kamu Denetçisi ya da Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK) olarak 2013 yılından bu yana resmiyet kazanmış.

Hizmet kalitesini yükseltme, insan haklarına katkı, hukukun üstünlüğünü savuma, hak arama kültürünü yaygınlaştırma, şeffaf, hesap verebilir insan odaklı bir idarenin oluşmasına katkı sağlama gibi başlıca amaçlarla yola çıkmış bir kurum.

Kurumun en temel amacının iyi yönetişim ilkelerinin tüm kamu kurumlarında esas alınmasını gözetmek olduğu belirtilmektedir.

Bir insan hakları savunucusu kurum olarak olabildiğince geniş ve kapsamlı çerçevede insan hakkı sorunları çözülmeye çalışılmaktadır.

Kurumun temel hedefi iki başlıkta özetlenebilir: hak arama kültürünün yaygın olduğu bir toplum ve hizmet standartlarının yüksek olduğu bir kamu yönetimi oluşmasında etkin rol almak.

**

Ombudsmanlık Türk toplumuna yabancı bir kavram değil. Selçuklu ve Osmanlılar’da uygulaması var ve Avrupa’ya oradan gitmiş. Dünyada yaklaşık 130 ülkede Ombudsmanlık ya da benzeri uygulama var.

Kurum inceleme ve araştırmalarını şikayet üzerine yapmaktadır.

İdarenin (büyük ölüde kamu idarelerinin, sivil toplum örgütlerini de kapsıyor) işlem ve eylemleri, tutum ve davranışları sonucu hak ve özgürlükleri ya da menfaatleri ihlal edilen gerçek ya da tüzel kişiler için başvurulan bir merci konumunda.

Şikayet için başvuru şartları son derece basit ve maliyetsiz. Bütün iletişim araçları (eposta, posta, faks, online başvuru v.s.) vatandaşın başvurusu için kullanıma müsait.

**

Kuruma İdareyle hangi konuda olursa olsun sıkıntı yaşayan, mağduriyeti bulunan vatandaşlarımızın yaptığı başvurular süratle ve öncelikle dostane çözüm yolları denenmek suretiyle incelenerek, hak ihlallerinin ve mağduriyetlerin oluştuğu alanlar tespit edilip tavsiye kararı verilmektedir.

Kurumca verilen başlıca tavsiye kararları ise; YGS mağduriyeti giderilmesi, Akondroplazili bireylerin engelli haklarına sahip olmaları konusunda mevzuat değişimi, çocuk tesliminde hak ihlallerinin önlenmesi ve aile arabuluculuğu müessesesinin hayata geçirilmesi gösterilebilir.

**

KDK kararlarına uymayan kamu kurumlarının başında SGK geliyor. Yine ısrarla talep edilmesine rağmen Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) yönetiminin kuruma yapılan başvuru nedeniyle istenen bilgi ve belge vermede imtina etmesi, tavsiye kararlarına uymaması düşündürücü.

KDK’nın anayasal bir kuruluş olduğu ve TBMM adına denetim yaptığı unutulmamalı.

KDK’nin tavsiye kararlarına idare neden olumsuz bakıyor sorusuna da kurum içinde cevap aranmış ve bunlar üç başlık altında toplanmış.

1. Kamu görevlilerinin risk almaktan çekinmesi,

2. Sayıştay denetimi ve soruşturma geçirebilirim kaygısı ve

3. Tavsiye kararına uyma noktasında yetki kullanacak makamın belirsizliği.

Tavsiye kararlarına olumsuz yaklaşanlardan, komisyona davet edilerek, neden tavsiye kararına uymadıkları noktasında izahat istenmektedir.

**

Kurumun 2017 öncesi ve sonrası performansı çok farklı. Önce performans farklılığını bazı verilerle gösterelim, sonra bu farkın neden ortaya çıktığını irdeleyelim.

Kurumun temel hedeflerinden biri toplumda bilinirliğini artırmak. Bunun en önemli göstergesi basında yer alması. Kurumla ilgili 2016 yılında basında çıkan haber sayısı 4200 iken, 2017 yılında 30 bini aşmış.

2013 yılında faaliyete geçen kurum 2017 yılına kadar olan 4 yıl boyunca toplam 24581 başvuru (şikayet) almıştır. 2016 yılında 5519 olan şikayet sayısı 2017 yılında 17.131 olmuştur. Yıllık bazda ciddi bir başvuru artışı çıplak gözle görülmektedir.

2017 yılında yapılan mevzuat değişikliği ile getirilen dostane çözüm yaklaşımıyla 1887 dosya çözülmüştür.

Hem tavsiye kararları artmış, hem de bu kararlara uyum oranı yükselmiş.

2016 yılında 94 olan tavsiye ve kısmen tavsiye kararları, 2017 sonunda 422’ye çıkmış ve söz konusu yıllarda kararlara uyum da yüzde 42’den yüzde 65’e ulaşmıştır.

**

2017 yılından itibaren (Ombudsman ya da Başdenetçi olarak Şeref Malkoç’un atanmasından sonra), yukarıda verilerle kısaca anlatmaya çalıştığımız, yüksek performans artışı için yapılanlara kısaca bakalım.

* Kurumsal iletişim birimi ve basın danışmanlığı oluşturulmuş,

* Dostane çözüm kararı getirilmiş,

* İlk İnceleme, Dağıtım ve Bilgilendirme Bürosu ile Araştırma, Takip ve Değerlendirme Bürosu kurulmuş

* Kurum UYAP ve TAKPAS gibi sistemleri kullanmaya başlamış.

* Hak arama kültürünün yaygınlaştırılması için farklı illerde geniş katılımlı çok sayıda toplantı düzenlenmiş.

* Uluslararası ombudsmanlık sempozyumları, çalıştaylar, paneller düzenlenmiş, akademik bir dergi yayına başlamış, eşiti uluslararası kurumlarla ilişkiler geliştirilerek ilgili birliklere üye olunmuş,

* Özellikle üniversiteli gençlere ulaşılmaya çalışılmış, bu meyanda ombudsmanlık kulüpleri kurulması teşvik edilmiştir.

**

Ombudsmanlık kurumunun son yıllarda hızla artan faaliyet etkinliğini, vatandaşı daha memnun edici boyuta taşımak ve tavsiye kararlarına uyumu artırmak için bir takım yeni düzenlemeler gerekiyor.

Kurumun tavsiye kararlarına uyma noktasında Sayıştay denetimi ya da idari denetimle gelebilecek yükümlülükler noktasında bürokratların kaygıları giderilmeli.

Uzman personel istihdamı başta olmak üzere kurumun etkin, verimli, vatandaş sorunlarına çözüm bulunabilmesi için ihtiyaç duyulan yasal düzenlemeler yapılmalı.

Kurumun etkinliğinin artması; yargının iş yükünü azaltacak, vatandaşın sorununa çözüm bulacak, hak arama kültürünü (demokratik anlayışı) yaygınlaştıracak, kamu hizmeti kalitesini artıracak, daha mutlu bir ülke vatandaşlığı için katkı yapacaktır.