İBB soruşturması, ilansız ve sınavsız atamalar, terörle iltisaklıların işe başlatılması

Bugünlerin revaçtaki konusu İçişleri Bakanlığı’nın İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nde işbaşı yaptırılan bazı çalışanların, terör örgütleriyle iltisaklı olduğu iddiasıyla ilgili özel teftiş başlatması.

Önceki günlerde AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Mehmet Özhaseki, “İstanbul’da işe aldıkları insan sayısı 45 bin kişi. Nasıl alındığını da hepimiz iyi biliyoruz, bir ehliyet, bir sınav üzerine değil, partiler arası bölüşümle, yüzde 35 CHP, yüzde 15 İYİ Parti ve yüzde 15-20’de söyleyemedikleri ve utandıkları PKK’nın siyasi uzantılarından elemanlar alarak” demişti. Elbette bu iddianın soruşturulması kadar doğal bir durum olamaz.

Ekrem İmamoğlu ise 45 bin kişi değil, 20 bin 958 kişinin işe alındığını ifade etmişti. Merkezi bir personel sistemi olmadığı için net rakamları ancak beyanlar üzerinden öğreniyoruz. Daha önceki yazılarımızda kamu personel istatistiklerinde sıkıntılar olduğunu, bunun çözümü için de neler yapılması gerektiğini açıklamıştık. Şimdi ise konuyu farklı bir açıdan değerlendirmeye çalışacağız.

Asıl soru: İBB, personel alımında ilan ve sınav yaptı mı?

Üzerinde durulması gereken asıl konu personel alımlarının sınavsız ve ilansız yapılıp yapılmadığıdır. Daha önce CHP teşkilatlarından personel aday CV’lerinin toplandığı basına yansımıştı. Bu konunun soruşturulup soruşturulmadığını bilmiyoruz. Ancak ilan ve sınav yapılan bir kurumda bu şekilde CV’ler toplanmaz. Zira yapılan ilanda şartlar belirlenir ve sınavla bu şartlara uygun en iyi adaylar sınavı kazanır. Personel alımında sınav ve ilan yapılmamışsa bu durumda başka kriterlerin ve teşkilatların devreye girmesi kaçınılmazdır.

Bu çerçevede 10 No.’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 5’inci maddesinde; “Kamu kurum ve kuruluşları, personel alımına ilişkin tüm ilanlarını (ihtiyacını okullara öğrenci almak suretiyle karşılayanlar dahil), Resmi Gazete ile Cumhurbaşkanı’nca belirlenen kurumun internet sitesi ve kendi internet sitelerinde duyurur” hükmüne yer verilmiştir. Bu hükme göre kamu kurumları ve kuruluşları personel alımına ilişkin tüm ilanlarını Resmî Gazete’de yayımlamak zorundadır.

Diğer yandan, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 2’nci maddesine göre; yönetmelik kapsamı dışındaki işçi alım ilanlarının İş-Kur’a bildirilmesi zorunlu olup, bu ilanların İş-Kur’un internet sitesinde ve ilgili kamu kurum ve kuruluşunca uygun görülen iletişim araçları ile kamuoyuna duyurulacağı hüküm altına alınmıştır.

Buna göre, il özel idarelerinin, belediyelerin ve bunların kurdukları veya üye oldukları mahallî idare birlikleri ile bağlı kuruluşlarının Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurdukları şirketler ile kooperatifler yönetmelikte öngörülen usul ve esaslara göre personel almak zorunda olmamakla birlikte bu kapsamdaki işçi alım ilanlarının Türkiye İş-Kurumu’na bildirilmesi zorunludur. Ayrıca, bu ilanlar kurum internet sitesinde ve ilgili kamu kurum ve kuruluşunca uygun görülen iletişim araçları ile kamuoyuna duyurulmak zorundadır. Yine kamu kurum ve kuruluşları işçi alımının adil ve şeffaf bir şekilde yapılmasını sağlayacak diğer tedbirleri de almakla yükümlüdür. Bu ve benzer başka konuların İş-Kur tarafından denetime alınması gerekmektedir.

Acaba İBB, göreve yapmış olduğu personel alımında sınav ve ilan zorunluluğuna uydu mu? Sorulması gereken asıl soru budur. Zira İmamoğlu göreve başlarken adalet ve hakkaniyetten ayrılmayacağını, kariyer ve liyakate sadık kalacağını ifade etmişti. Doğal olarak bu kadar iddialı bir belediye başkanı ilansız ve sınavsız personel alımına müsaade etmemiştir diye düşünüyoruz. Şayet böyle bir şeye tevessül ederek ilansız ve sınavsız personel alımına müsaade etmişse hem mevzuata aykırı davranmış hem de halkı kandırmış demektir.

İlansız ve sınavsız atamalar için İş-Kur harekete geçmek zorundadır

Türkiye İş-Kurumu gerekli kontrolleri yeterince yapmadığı için kamu kurum ve kuruluşlarının ilansız personel alımları son sürat devam etmektedir. Halbuki ilansız ve sınavsız personel alımının ciddi bir parasal cezası bulunmaktadır. Bu nedenle bu kadar ayyuka çıkmış bir konuda İş-Kur’un Bakanlık Müfettişleri vasıtasıyla bu konuyu incelettirmesi gerekmektedir.

Kaldı ki bu durum sadece İBB için değil tüm kamu kurum ve kuruluşları için geçerli bir durumdur. Yani hiçbir kamu kurumu ilansız ve sınavsız işçi statüsünde personel alımı yapamaz.

Terör iltisaklısı adaylardan İçişleri Bakanlığı mı yoksa ilgili kurumlar mı sorumludur?

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği’nde arşiv araştırması ve güvenlik soruşturmasının kimlere nasıl yapılacağı açık açık belirtilmiştir. Bu yönetmeliğe göre, ilk defa veya yeniden kamu hizmeti ve görevlerine atanacaklar hakkında güvenlik soruşturması veya arşiv araştırması yapılmak zorundadır.

Belediye ve iştiraklerindeki personelin arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirliklerince ilgili belediyenin talebi doğrultusunda yapılmaktadır.

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında araştırılacak hususlar nelerdir?

Yönetmeliğe göre, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında kişinin içinde bulunduğu ortam dikkate alınarak, kişinin kayıtlı ikamet adresi ile fiilen ikamet ettiği adres esas alınmak suretiyle;

1- Kimlik kontrolü, kimlik kayıtlarının doğruluk derecesi, uyrukluğu, geçmişte yabancı bir devletin uyrukluğuna girip girmediği,

2- Genel kolluk kuvvetlerinin ve istihbarat birimlerinin arşivlerinde bilgiler bulunup bulunmadığı, adli sicil kaydının ve hakkında arama kaydı veya herhangi bir tahdidin olup olmadığı,

3- Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulu’nca devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakının bulunup bulunmadığı ve 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun’a ve Atatürk ilke ve inkılaplarına aykırı davranıp davranmadığı,

4- Şeref ve haysiyetini ihlal edecek ve görevine yansıyacak şekilde kumara, uyuşturucuya, içkiye, paraya ve aşırı bir şekilde menfaatine düşkün olup olmadığı, ahlak ve adaba aykırı davranıp davranmadığı,

5- Yabancılarla, özellikle hasım ve hasım olması muhtemel devlet mensupları ve temsilcileriyle ilgili derecesinin iç yüzü ve nedeni, araştırılır.

Emniyet birimlerinden gelen soruşturma sonuçları nasıl değerlendirilir?

Yönetmelik çerçevesinde yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla gerektiğinde kişinin gizlilik dereceli birim, kısım ve gizlilik dereceli yerler ile askeri, emniyet ve istihbarat teşkilatları, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalıştırılıp çalıştırılmamaları, yer değiştirerek bu görevlere devam edip etmemeleri ile 657 sayılı Kanun’un 48’inci maddesi kapsamında belirtilen şartları taşıyıp taşımadığı gibi hususları incelemek ve sonucunu sorumlu amirin takdirine sunmak üzere; bakanlıklarda görevlendirilecek bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst amirin, üniversitelerde rektörün, illerde valinin başkanlığında, personel birim amiri, hukuk müşaviri ve varsa güvenlik işlerinden sorumlu birim amirinden oluşan değerlendirme komisyonu kurulur.

Görüleceği üzere, emniyet birimleri sadece arşiv araştırmasını veya soruşturmasını yapar, ilgililerin göreve başlatılıp başlatılmayacağını kurumların kendisine bırakır. Yani personel hakkında gelen soruşturma sonucunda bu kişi göreve başlatılabilir veya başlatılamaz ifadesi kullanılmaz. İlgili kurumlarda oluşturulan komisyonlar ise adayın soruşturma sonucuna göre göreve başlatılıp başlatılmaması gerektiğine ilişkin kararlarını kurumların atamaya yetkili amirlerine bırakırlar. Birazcık konuya hakim olan kişiler bu konuyu bilirler. Bu nedenle belediyede göreve başlatılan terör iltisaklıların göreve başlatılmasının niçin İçişleri Bakanlığı’nca engellenmediği iddiasında bulunmak abesle iştigaldir.