TR
EN
AR
FR
RU
UR
Cumhuriyet'i yönetecekleri seçerken
İlk Meclis'i, yani Osmanlı dağıldıktan sonra topraklarımızı savunmak için Ankara'da toplanan İlk Meclis'i keşke daha iyi okusak, daha çok tartışsak ve anlasak. Zira imparatorluktan Cumhuriyet'e geçişin ilk adımı olan bu Meclis, aynı zamanda, tüm kurucu milletlerin tam anlamıyla sembolüydü.
Meclis-i Mebusan'ın işgalden kurtulan üyeleriyle birlikte, bir çok ilden, eyaletten, uzak diyarlardan gelen imparatorluk çocuklarının kurduğu bir çatıydı. Belki de siyasette 'çatı' arayanların inceleyeceği ilk kurum İlk Meclis olmalıdır.
İlk Meclis üzerine yapılan akademik araştırma, inceleme, belgesel ve film çalışmaları yeterli değildir. Aslında Cumhuriyet'in ilanı üzerine de doğru dürüst bir film de yoktur. Yasaklar, tabular, ön yargılar ve şablonlar arasında ne Cumhuriyet'i ne de İlk Meclis'i doğru dürüst anlayabildik.
Oysa ki 600 yıllık Osmanlı İmparatorluğu'ndan Cumhuriyet'e geçişin en kritik aşamalarını hepimizin günahı ve sevabıyla anlamaya ihtiyacı vardı. İlk Meclis'in ve Cumhuriyet'in tartışmasız lideri Atatürk sanırım burada tüm yolların kesiştiği yerde duruyor. O'nun icraatları ve uygulamalarıyla bugün okuduğumuz tarih şekil aldı.
Ya tamamen günahsız bir Atatürk ya da hepten günahkar bir Atatürk arasında seçim yapmak zorunda bıraktılar bizi. İkisi de Atatürk'ü anlamamıza engel oldu. Bununla beraber benim en çok hayıflandığım şey ise, İlk Meclis'i ve Cumhuriyet'i anlamamıza ve özümsememize engel olmasıydı bu politikanın.
İlk Meclis'in ruhuna, doğuşuna, varlık sebebine ve amacına tamamen aykırıydı bu durum aslında. Çünkü Cumhuriyet'i doğuran, Kurutuluş Savaşı'nı yöneten, devleti yeniden ayağa kaldıran, orduyu kuran ve milleti çatısı altında buluşturan yegane ruh İlk Meclis'ti.
Kürtler de, Türkler de, Aleviler de Sünniler de, o çatıyı ayakta tutan asli kirişlerdi. Cumhuriyet, bu kirişler üzerine inşa edilecekti.
Dikensiz gül bahçesi tüm siyasetçilerin arzusudur sanırım. Oysa dikensiz gülü yaratmadı Allah. Hikmetini anlamak lazım. Diken diye görülenlerin tümü dışlandı o çatı altından.
Hepsi bir gece yemek sofrasında, “Yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz” dediğinde Atatürk, orada değillerdi. Bir çoğu yoktu, bir çok kişinin de haberi yoktu. 28 Ekim gecesi bir yemek sofrasında karar verildi. Erzurum'da top atışı yapılınca, o zaman öğrendi Kazım Karabekir Cumhuriyet'in ilan edildiğini mesela.
Cumhuriyet'e karşı değildi hiçbiri ama ilan ediliş şekline itirazı vardı. Halkın büyük kısmı Cumhuriyet kelimesini duymamıştı daha. Osmanlı, hilafet, padişah henüz diri ve canlı bir şekilde milletin gönlündeydi. Söküp attılar, bir gecede.
Cumhuriyet'e geçiş mukadder miydi? Osmanlı 150 yıldır, arayış içindeydi zaten. Tanzimat'tan bu yana yönetim şeklini tartışıyordu. Değişim, İslamcıların da, ademi merkeziyetçilerin de, Batıcıların da, padişah yanlılarının da arzusuydu. Yani değişim mukadderdi, Cumhuriyet'e doğru gidiyordu yollar.
Cumhuriyet herkesin değil mi? Sanırım kritik sorumuz bu. Sadece Osmanlı ailesine değil, bu ülkenin kurucu milletlerine, kurucu kahramanlarına, kurucu mezheplerine, dinlerine, sosyal katmanlarına yer yok mu?
Şimdi, Cumhuriyet ilan edilirken o yemek sofrasında bulunan ve Cumhuriyet'in sahibi olduğunu düşünenlerin, dışlandıkları çevreden gelip, Cumhuriyet'in yönetimine ortak olmak isteyenlere karşı çıkmasıdır tüm yaşadığımız kavga.
Pazar günü Cumhuriyet'i kimin yöneteceğine karar vereceğiz.
İlk Meclis'i ve Cumhuriyet'i anlamak
Meclis-i Mebusan'ın işgalden kurtulan üyeleriyle birlikte, bir çok ilden, eyaletten, uzak diyarlardan gelen imparatorluk çocuklarının kurduğu bir çatıydı. Belki de siyasette 'çatı' arayanların inceleyeceği ilk kurum İlk Meclis olmalıdır.
İlk Meclis üzerine yapılan akademik araştırma, inceleme, belgesel ve film çalışmaları yeterli değildir. Aslında Cumhuriyet'in ilanı üzerine de doğru dürüst bir film de yoktur. Yasaklar, tabular, ön yargılar ve şablonlar arasında ne Cumhuriyet'i ne de İlk Meclis'i doğru dürüst anlayabildik.
Oysa ki 600 yıllık Osmanlı İmparatorluğu'ndan Cumhuriyet'e geçişin en kritik aşamalarını hepimizin günahı ve sevabıyla anlamaya ihtiyacı vardı. İlk Meclis'in ve Cumhuriyet'in tartışmasız lideri Atatürk sanırım burada tüm yolların kesiştiği yerde duruyor. O'nun icraatları ve uygulamalarıyla bugün okuduğumuz tarih şekil aldı.
Ya tamamen günahsız bir Atatürk ya da hepten günahkar bir Atatürk arasında seçim yapmak zorunda bıraktılar bizi. İkisi de Atatürk'ü anlamamıza engel oldu. Bununla beraber benim en çok hayıflandığım şey ise, İlk Meclis'i ve Cumhuriyet'i anlamamıza ve özümsememize engel olmasıydı bu politikanın.
Cumhuriyet'in sahibi olmak, ötekini dışlamak
Cumhuriyet'i sahiplenmek ve onu kimselere bırakmamak bu politikaların sonunda doğdu. Kürtler, Aleviler, Ermeniler, dindarlar, komünistler nedense Cumhuriyet'in sahibi gibi hissetmedi kendini. Çünkü dışlandılar, sakıncalı görüldüler, uzak tutuldular
. İlk Meclis'in ruhuna, doğuşuna, varlık sebebine ve amacına tamamen aykırıydı bu durum aslında. Çünkü Cumhuriyet'i doğuran, Kurutuluş Savaşı'nı yöneten, devleti yeniden ayağa kaldıran, orduyu kuran ve milleti çatısı altında buluşturan yegane ruh İlk Meclis'ti.
Kürtler de, Türkler de, Aleviler de Sünniler de, o çatıyı ayakta tutan asli kirişlerdi. Cumhuriyet, bu kirişler üzerine inşa edilecekti.
Dikensiz gül bahçesi tüm siyasetçilerin arzusudur sanırım. Oysa dikensiz gülü yaratmadı Allah. Hikmetini anlamak lazım. Diken diye görülenlerin tümü dışlandı o çatı altından.
Hüzünlü bir serüvendir bu. Milli Mücadele önderlerinin sürgüne gönderildiği, idamla yargılandığı, infaz edildiği, öldürüldüğü dönemlerdir. Hepsi ayrı bir hikaye, ayrı bir dramdır neredeyse. Halide Edip'in, Adnan Adıvar, Rauf Orbay, Kazım Karabekir... ve daha niceleri, hüzünlü hikayelerle hayatlarını sürdürdü, buruk kalplerle veda ettiler dünyaya
.Hepsi bir gece yemek sofrasında, “Yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz” dediğinde Atatürk, orada değillerdi. Bir çoğu yoktu, bir çok kişinin de haberi yoktu. 28 Ekim gecesi bir yemek sofrasında karar verildi. Erzurum'da top atışı yapılınca, o zaman öğrendi Kazım Karabekir Cumhuriyet'in ilan edildiğini mesela.
Cumhuriyet'e böyle mi geçmeliydik?
Cumhuriyet'e karşı değildi hiçbiri ama ilan ediliş şekline itirazı vardı. Halkın büyük kısmı Cumhuriyet kelimesini duymamıştı daha. Osmanlı, hilafet, padişah henüz diri ve canlı bir şekilde milletin gönlündeydi. Söküp attılar, bir gecede.
Cumhuriyet'e geçiş mukadder miydi? Osmanlı 150 yıldır, arayış içindeydi zaten. Tanzimat'tan bu yana yönetim şeklini tartışıyordu. Değişim, İslamcıların da, ademi merkeziyetçilerin de, Batıcıların da, padişah yanlılarının da arzusuydu. Yani değişim mukadderdi, Cumhuriyet'e doğru gidiyordu yollar.
Lakin neden böyle yapılsın, neden kırarak, dökerek, ayrıştırarak yapılsın, tartışılan mesele buydu. Yani İngiltere, İspanya krallarını, kraliçelerini hiçbir yere sürmeden, ölüme göndermeden Cumhuriyet'e, demokrasiye geçerken, neden biz 600 yıl bu toprakları yönetmiş aileyi sürgüne, ölüme gönderdik ki?
Cumhuriyet'i kimin yöneteceğine karar vereceğiz
Cumhuriyet herkesin değil mi? Sanırım kritik sorumuz bu. Sadece Osmanlı ailesine değil, bu ülkenin kurucu milletlerine, kurucu kahramanlarına, kurucu mezheplerine, dinlerine, sosyal katmanlarına yer yok mu?
Kavga burada başladı, bugüne kadar geldi. Bugün Kürt sorunu, Alevi sorunu, Cemaat sorunu dediğimiz krizlerin tamamı, o dönemde kırılan fay hattının yaşattığı depremlerdir bize.
Şimdi, Cumhuriyet ilan edilirken o yemek sofrasında bulunan ve Cumhuriyet'in sahibi olduğunu düşünenlerin, dışlandıkları çevreden gelip, Cumhuriyet'in yönetimine ortak olmak isteyenlere karşı çıkmasıdır tüm yaşadığımız kavga.
Pazar günü Cumhuriyet'i kimin yöneteceğine karar vereceğiz.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.