Avrupa Konseyi Başkanı De Coster"in ziyareti

12 Eylül sonrasında, Türk delegasyonunun yetki belgelerinin yenilenmesi gerekiyordu. Avrupa Konseyi Tüzük Komisyonu, mevut milletvekillerinin yetkilerinin "Türkiye''de yeni seçimler yapılıncaya kadar" geçerli olduğuna karar vermişti.

Ancak Türk hükümetinin, bu belgeyi yenilemesi gerekiyordu. 12 Eylül''de askerler darbe yapmış ve parlamentoyu feshetmişlerdi. Bunların feshettikleri bir parlamentonun eski üyelerine yetki belgeleri vermesi çok zordu. Ancak Strasbourg''taki Avrupa Konseyi yetkilileri arasında yapılan görüşmelerde, Türkiye''den yetki belgelerinin yenilenmesini istemek yerine, Dışişleri Bakanlığı''ndan "bu kimselerin Türk hükümeti adına konsey toplantılarına katılmasına karşı değiliz” gibi bir belge isteniyordu.

Haddizatında bu belgenin istenmesi bir nevi "hilei-şer''iye" yani işi hukuka uydurmak gibi icat edilen bir formüldü. Ancak mevcut hükümet bunu vermekte dahi tereddüt ediyordu.

Tespitlerimize göre, Türk heyetinin Strasbourg''a gidişinden askerler pek memnun değildi. Zira onlar eski siyasilerdi. Kenan Evren''in ifadesiyle "karavanaya pislemişlerdi." İlk günlerde Avrupa Konseyi''ne bunların katılmasını istemişlerdi. Çünkü, ihtilalin ilk günlerinde Avrupa''dan gelecek sert muhalefetten çekiniyorlardı. Bunun için ilk günlerdeki sert muhalefetin yumuşatılması için bir süreye ihtiyaçları vardı.

Nitekim askerlerle yaptığımız ilk toplantıda bize ihtilalin genel sekreteri Haydar Saltık, açıkça, ''bizim bir süre Avrupa Konseyi''ne ihtiyacımız var'' diye bunu açıkça söylemişti. Kanaatimizce bu süre dolmuş ve gerek ekonomi ve gerekse askeri yönden işler rayına oturmuştu.

Bu yüzden askerler Türk delegasyonunun yetki belgelerinin uzatılmasına karşı idi. Veya en azından "istekli değildi."

Türk delegasyonunun Avrupa Konseyi tarafından kabul edilmesine CHP Genel Başkanı Bülent Ecevit başlangıçtan beri karşıydı. Nitekim daha ilk günden itibaren, bu delegasyonun CHP li üyeleri olan Turan Güneş, Uğur Alacakaptan, Hikmet Çetin, Besim Üstünel ile ilişkisini kesmişti. Onları kabul etmiyordu.

Onunla delegasyon başkanı olarak sadece ben konuşabiliyordum. Gelen raportörlerin, heyetlerin randevularını ben alıyordum. Avrupa''dan gelen heyetler, Ecevit''le, CHP eski Başkanı sıfatıyla görüşüyorlar, CHP adına da ayrıca Genel Sekreter Mustafa Üstündağ''ı ziyaret ediyorlardı.

Adalet Partisi Genel Başkanı Demirel de delegasyonun toplantılara katılmasına karşıydı. Her toplantıdan sonra kendisini ziyaret ediyor, toplantılar hakkında bilgi veriyorduk. Bu bilgileri aldıktan sonra, orada bulunanlara, "Bunlar çok mühim görev ifa ediyorlar. Bu delegasyonu tebrik ederim" gibi teşvik edici sözler söylüyorlardı.

Ancak duyuyorduk ki, biz oradan ayrıldıktan sonra, eski arkadaşlarımızın çoğu ve hatta zaman zaman bizzat Demirel, "Bunların Avrupa''da ne işi var" gibi sözler söylüyorlardı. Biz ise kendi aramızda konuşuyor, bizzat Demirel''in bize "Artık toplantıya katılmayın" demesini bekliyorduk ve bu deninceye kadar toplantıya katılmaya karar vermiştik. Demirel''in etrafında, bizim Avrupa Konseyi toplantılarına katılmamızdan rahatsız olan bir çember oluşmuştu.

Hatta bu çembere mensup arkadaşlarımızdan bir tanesiyle toplantıya katılmak için giderken havaalanında karşılaşmıştık. Bu arkadaş Demirel iktidarı zamanında uzun süre bakanlık yapmıştı. Bize "Bak şu Allah''ın işine. İhtilal olur, bazıları hapse girer, bazıları da Avrupa''ya eğlenmeye gider" diye içini dökmüştü.

Bizim Avrupa Konseyi''ne katılmamızdan Dışişleri bürokrasisi de memnun değildi. Zira TBMM feshedildiği için delegasyonun yollukları Dışişleri bütçesinden ödeniyordu. Zaten güçlükle alınmış ödenekten bu miktarın ödenmesi, onları da ilgilendiriyordu. Bu sebeple onlar da bizim toplantıya katılmamıza karşı idiler.

Türkiye ile Avrupa Konseyi arasında bu tartışmaların yapıldığı günlerde Avrupa Konseyi Başkanı Hollandalı Senatör De Coster Türkiye''yi ziyarete karar verdi.

De Coster ziyareti öncesi beni çağırdı. Türkiye programı üzerinde düşüncelerini anlattı. O gün basına açıklanmasını istemediği bazı konuları da anlatarak bunu Demirel''e iletmemizi istedi.

Ziyaret öncesi aldığım bu mesajı iletmek için Demirel''den randevu istedim. Konuşacağımız şeylerin duyulmaması için yalnız başımıza konuşmak istediğimi söyledim. Bana evinde saat 11.00''de randevu verdi.

Ben o saatte Demirel''i ziyarete gittiğimde yalnızdı. Oturup konuşmaya başlamıştım ki, ziyaretçi akını başladı. Gelen içeri giriyor, oturuyor ve bana sualler soruyordu. Sorulan suallerin tamamı Avrupa Konseyi''nde olup bitenleri öğrenmek için değil, bizim tutumumuzla alay etmek için olduğu belliydi.

Orada bulunan eski bir bakan, "Sizi orada tutmak için ne formül buldular" gibi bir saul sordu, buna cevap verirken başka birisi, Avrupa Konseyi Başkanı''nın programını sordu. Ben bunu anlatırken, AP''nin Gençlik Kolları Genel Başkanı söze karıştı:

"Avrupa Konseyi Başkanı''nı barlara da götürecek misin? Ona göbek oyunları seyrettirecek misin?" gibi alay edercesine bir sual sordu. Bu sualleri Demirel de dinliyor, hiç söze karışmıyordu.

Salonda bulunanlardan eski Sağlık Bakanı Kastamonu Milletvekili söze karıştı. Aynen şunları söyledi:

-"Yahu ortada parlamento yok. Siz parlamentoyu temsilen Avrupa''ya gidiyorsunuz. Bu bir haysiyetsizliktir. Siz bu haysiyetsizliği nasıl kabul ediyorsunuz."

Ben bu söze karşılık Genel Başkan Demirel''e döndüm:

-Bu sözün muhatabı ben değilim. Bunun muhatabı genel başkanımızdır. Biz her toplantıya gidişimizde, gelip ona rapor veriyoruz. O da bizim çalışmalarımızı teşvik ederek ''devam edin'' diyor. Biz Avrupa Konseyi''nde toplantılara katılarak görevimiz yaptığımızı zannediyoruz. Yaptığımız iş görev midir haysiyetsizlik mi genel başkanımız karar versin. Genel başkanımız ''istifa edin, gitmeyin'' derse şu anda delegasyondan istifaya hazırız.

Oda çok kalabalıktı. Süleyman Bey''in yüzü saçlarına kadar kıpkırmızı oldu. Orada bulunanlara;

-"Biz bu konuyu Cevdet''le kendi aramızda hallediyoruz. Kimse karışmasın" dedi.

Odada bulunanlar adeta buz kesilmişlerdi. Bu hava içerisinde oradan ayrıldım. Genel başkanımıza iletmek istediğimiz hiçbir şeyi konuşamamıştık.

Avrupa Konseyi Başkanı De Coster''in Türkiye ziyareti bu atmosfer içinde başlıyordu. De Coster''in programında Kenan Evren dahil birçok yetkiliyi, eski siyasi parti liderlerini ziyaret vardı. De Coster''in bu ziyaretlerde öne çıkardığı konu, Türk delegasyonunun yetki belgelerinin yenilenmesiydi.

Avrupa Konseyi Başkanı''nın bu ziyaretinin daha önce yapılan ziyaretlerden farklı bir yönü vardı. De Coster ziyaret programına basın kuruluşlarını ziyaret veya basın toplantısı yapmak gibi şeyleri almamıştı. Hatta mümkünse bu ziyaretin basından uzak yapılmasını istiyordu.

Nitekim ona verilen yemeklerde ev sahipliğini ben yapıyordum ve sadece delegasyondan bir iki arkadaşı davet ediyordum. Bu ziyarette bazı enteresan olaylar oldu:

Başkanla eski Cumhurbaşkanı Vekili İhsan Sabri Çağlayangil''i evinde ziyaret ediyorduk. Randevumuz gece saat 23.00''te idi. De Coster, Sekreter Klebes ve ben ziyareti tamamladık. Konuşma epeyce uzun sürdü. Ayrılırken asansörü çağırdık. Asansör geldiği zaman içinde gazeteci Nilüfer Yalçın vardı. Belli ki asansörün içinde uzun süre beklemiş ve her gelenle inip çıkmıştı.

Asansöre bindiğimizde, elinde defter kalem sualler sormaya başladı. De Coster bu suallere cevap vermiyor veya nezaketen bir iki kelime söyleyip duruyordu. Bu kovalamaca, biz arabaya girinceye kadar devam etti.

Başka bir olay da, eski Savunma Bakanı Ahmet Topaloğlu''nun evine yaptığımız taziye ziyareti idi. De Coster Hollanda''nın eski Savunma Bakanı''ydı. NATO toplantılarından Ahmet Topaloğlu''nu tanıyordu. Onun geldiği gün Topaloğlu vefat etmiş ve cenazesi kaldırılmıştı. Bunu duyurduğumuz zaman taziye ziyaretinde bulunabileceğimizi söyledim.

Programını bozarak Topaloğlu ailesini evinde ziyaret etti.

Başka bir olay daha vardı. Başkanı İstanbul''da yemeğe davet etmiştik. Yemeği gizli tutmak istiyorduk. Buna rağmen ben, delegasyondan İstanbul Milletvekili Kemal Kacar Bey bulunacaktı. Dostumuz olan meşhur bir gazeteciye de haber vererek haber konusu yapmamak kaydıyla yemeğe katılmasını istedik.

Yemek için lokantaya gittiğimizde gazeteci dostumuz orada hazırdı. Ancak foto muhabirini de yanına almıştı. Buna itiraz etmemize rağmen foto muhabiri üzerimize flaşları patlattı. Ertesi gün bu dostumuzun gazetesinde resmimiz çıkıyordu. Altında sadece şu yazı vardı:

"Avrupa Konseyi Başkanı, başyazarımızın verdiği yemeğe katıldı…"