AGİT İstanbul Zirvesi Türkiye için yeni bir başlangıç olabilir!

Bu hafta Türkiye büyük bir uluslar arası toplantıya ev sahipliği yapıyor. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) üyesi elli beş ülkenin devlet veya hükümet başkanları, zirve dolayısıyla İstanbul''a geleceklerdir. Yüzyılın son zirvesi olarak kabul edilen AGİT''in bu toplantısı, sadece Türkiye''de düzenlendiği için değil ele alınacak konular açısından da son derece önemli gözükmektedir.

Bir yandan siyasal, ekonomik ve sosyal sorunlarla boğuştuğumuz diğer yandan depremlerle her gün sarsıldığımız, yüzlerce ölü ve yaralı verdiğimiz bir kaos ortamında toplanan AGİT İstanbul Zirvesi, Türkiye''nin dünyadaki yeri ve önemini bir kez daha gündeme getirecek ve dünyanın ilgisini bu merkeze yöneltecektir.

Soğuk Savaş döneminin şartlarında ortaya çıkan Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK) ilk ciddi meyvesini 1975''te Helsinki''de imzalanan Helsinki Nihai Senedi ile vermiş oldu. Türkiye''nin de aralarında bulunduğu otuz iki Avrupa devletinin imzaladığı bu senet öncelikle güvenlik sorunlarını ve insan hakları sorununu gündeme getirmekte ve önemli öneriler sunmaktaydı.

1980''li yılların sonlarında dünya sisteminin çökmesi ve Sovyetler Birliği''nin dağılması AGİK sürecinde önemli değişmelere yolaçtı. Hem güvenlik sorunları hem de toplumların öncelikli işbirliği konuları değişti. Artık Sovyetler Birliği yoktu ve güvenlik konusundaki öncelikler değişmişti. Bu sebeple Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı''nın yeni gelişmelere göre kendini yenilemesi gerekiyordu. 1990 yılındaki Paris Zirvesi bu konuda adeta bir dönüm noktası olmuştur. Bu zirve sonunda yayımlanan Paris Şartı öncelikleri ve yeni yönelişleri belirlemiş oldu. O günden bu yana Paris Şartı uluslararası işbirliği alanında önemli bir referans belgesi olmuştur.

Ardından 1994 Budapeşte Zirvesi''nde "konferans"ın "teşkilat"a dönüştürülmesiyle AGİK AGİT haline gelmiş oldu. Paris Zirvesi''nde alınan kararlar doğrultusunda kurumlaşan teşkilatın en yüksek organı iki yılda bir toplanan "zirve"dir. Ardından her yıl toplanan "Bakanlar Konseyi" gelmektedir. Daha sonra yüksek memurlardan oluşan "Yüksek Konsey" ile üye devletlerin parlamenterlerinden oluşan "Parlamenter Asamblesi" gelmektedir. Bunların yanında daimi nitelikte komisyonlar ve geçici bazı kurullar da görev yapmaktadır.

AGİT''te kararlar ittifakla alınmakta ve tavsiye niteliği taşımaktadır. Üye devletler arasında eşitlik söz konusu olup toplantılarda başkanlık rotasyon yöntemi ile yürütülmektedir.

Doğu Bloku''nun dağılmasından sonra bağımsızlıklarını kazanan devletlerin de üye olmalarıyla büyüyen AGİT, günümüzde Birleşmiş Milletler''den sonra nerede ise en büyük bölgesel uluslararası bir örgüt haline gelmiş bulunmaktadır. Vencouver''den Vladivostok''a kadar uzanan geniş coğrafi alanda yer alan ülkeleri içine alan AGİT Kuzey Amerika, Kıta Avrupası, Kafkaslar, Orta Asya, Akdeniz ve Asya ülkelerini içine alan bir büyük bir örgüt haline gelmiştir. Toplantılarında bu bölgedeki güvenlik, insan hakları, temel özgürlükler, ekonomik sorunlar gibi konular tartışılmakta ve insanlığın geleceğini yönlendirecek önemli belgeler yayınlanmaktadır.

Konvansiyonel silahların indirimi gibi önemli güvenlik antlaşmasını gerçekleştiren AGİT''in en önemli hizmeti insan hakları alanında olmuştur. Bu örgüt çalışmalarıyla insan hakları ve temel özgürlükleri konularının devletlerin kendi iç işleri olarak kabul edilmesi son bulmuş ve uluslararası bir konu haline getirilmiştir. Deyim yerinde ise insan hakları konusu AGİT çalışmalarıyla ulusların keyfiliklerinden çıkarılarak uluslararası bir sorun haline getirilmiştir.

İstanbul Zirvesi''nde pekçok konu tartışılacaktır. Güvenlik, ekonomik, askeri ve stratejik sorunlar bir yana insan hakları ve temel özgürlükler konusu daha da öne çıkacaktır. Bu bakımdan zirvenin Türkiye''de düzenlenmesinden daha önemli olan insan hakları konusunun İstanbul''da uluslararası bir toplantıda konuşulmasıdır. Yeni bir yüzyıla girme arifesinde olduğumuz bu günlerde Türkiye''nin alacağı kararlar ve oynamayı düşündüğü roller gelecek yüzyılın şekillenmesinde belirleyici olacaktır.

İstanbul Zirvesi Türkiye''nin geleceği ve bölgenin yeniden şekillenmesinde önemli rol oynayabilir. Yöneticilerimizin bu konuya ne kadar hazırlıklı olduğunu birlikte göreceğiz!