Bürokrasinin anayasası siyaseti elbette daraltacaktır!

1982 Anayasası''nın temsili kurumların hareket alanını iyice daralttığı ve genel olarak idari kurumlara daha geniş yetkiler vererek demokrasiyi adeta bir oyuncak mertebesine indirdiği söylenebilir. Her devlette temsili kurumlarla idari kurumlar arasında bir iktidar mücadelesine rastlamak mümkün. Vekalet anlayışı üzerinde oturan temsili sistem ve kurumlar sıkça yenilenmek durumuyla yüz yüze olduklarından idari kurumlar gibi istikrarlı, mustakar ve güçlü olmadıkları şeklinde bir görüntü vermektedirler.

Demokrasi mücadelesini temsili kurumlarla idari kurumlar arasındaki ilişkiler zaviyesinden değerlendirdiğimizde bu süreci, temsili kurumların yetki ve sorumlulukların artırılması ve buna karşılık idari kurumların siyasal rollerinin azaltılması mücadelesi şeklinde değerlendirmek mümkündür.

Bu ilişkileri anlamlandırmada kullanacağımız en anlamlı araç kuşkusuz Anayasa''nın yapımı ve özellikleridir. Toplumların temel organizasyonunu gerçekleştiren anayasalar yapımı itibariyle çeşitli şekiller alırlar. Demokratik toplumlarda itibar edilen en iyi yapım şekli Anayasa''nın Temsilciler Meclisi denen özel bir Meclis tarafından yapılmasıdır. Anayasa''yı yapmak amacıyla teşekkül ettirilen Temsilciler Meclisi, adından da anlaşılacağı gibi halkın bu amaçla seçtiği temsilcilerinden oluşmuştur ve bir bakıma halkın bizzat elinde bulundurduğu Anayasa yapma yetkisini temsilcilerine kullandırmasıdır. Temsilciler Meclisi tarafından yapılmış bir Anayasa, neticede bizzat halk tarafından yapılmış kabul edilmektedir. Ayrıca Anayasa''nın temsilciler tarafından yapılması yeterli olmamakta aynı zamanda bu anayasanın bizzat halk tarafından onaylanması gerekmektedir.

Gerçek anlamda bir Temsilciler Meclisi tarafından yapılmış bir Anayasa''nın öncelikle temsili kurumların ve siyasetin önünü açan, idarenin siyasal rolünü iyice sınırlandıran, devleti maksimum düzeyde hukuka bağlı kılan, hukukun üstünlüğünü gerçekleştirmeye çalışan bir Anayasa olmak durumundadır.

Diğer taraftan anayasaların çoğu defa idare içinden bir grup, bir cunta, veya atanmış memurlardan yapıldığını gözlemekteyiz. Bilhassa Anayasa geleneğinden yoksun bizim gibi ülkelerde anayasalar seçilmiş kişilerce yapılmakta ve darbe konjonktürü içinde halka onaylattırılarak yürürlüğe sokulmaktadır. 1982 Anayasası, 12 Eylül darbecileri tarafından atama yöntemiyle oluşturulmuş 160 üyeli Danışma Meclisi ve beş generalden oluşan Milli Güvenlik Konseyi tarafından meydana getirilen sözde Temsilciler Meclisi tarafından yapılmıştır.

Danışma Meclisi''nin 40 üyesi doğrudan doğruya darbeci generaller tarafından atandığı gibi diğer üyeler de, illerden valiler tarafından önerilen üç misli aday arasından belirleme yetkisini ellerinde tutmuşlardır. Bu sebeple Danışma Meclisi hiçbir zaman gerçek anlamda bir "temsil" işlevini yerine getirememiştir. Zira Danışma Meclisi''nin üyeleri halkın temsilcileri değil, olsa olsa idarenin muhtelif kurumlarının temsilcileri olmuşlardır. Kaldı ki Danışma Meclisi tarafından hazırlanan Anayasa''nın yanında beş kişilik Milli Güvenlik Konseyi de ayrıca kendi uzmanlarına ayrı bir Anayasa hazırlattırmıştır. Sonunda ortaya çıkan iki ayrı anayasa bütünleştirilerek 1982 Anayasası ortaya çıkarılmıştır.

Gerekçeli Anayasa''ya bakılırsa bu durum gayet net şekilde ortaya çıkacaktır. Neticede 1982 Anayasası bir darbenin ürünü olmanın ötesinde tamamen idarenin ve atanmış memurların elinden çıkmış bir Anayasa''dır. Bundan dolayı da temsili kurumların, temsil sisteminin ve genel olarak siyasetin alanını iyice daraltmış idarenin rolünü artırmıştır. Pekçok idari birim, kurum ve faaliyet siyasetin denetiminden, düzenlemesinden ve iradesinden çıkarılmış nerede ise başına buyruk hale getirilmiştir.

Türkiye''nin mevcut siyasal ve idari ilişkilerine bir de bu gözle bakılmasında yarar vardır. Halkın temsilcisi durumundaki partiler ve vekiller daraltılmış siyaset alanını genişletebilmek için acaba bir projeye sahipler mi? Yoksa böyle bir sorunun farkında değiller mi?