Cumhurbaşkanlığı kurumsal bir sorundur

Ülkemizin seçkin Anayasa hukukçularından ve TBMM Anayasa Komisyonu Başkanı Prof. Dr. Burhan Kuzu, bir konferansta Türkiye Siyasi Sisteminin Tıkanıklıkları ve Çözüm Önerileri konusunda yaptığı analiz ve değerlendirmelerle Türkiye''de siyaset alanında karşı karşıya bulunulan kurumsal problemlerin ne denli hayati ve aşılabilmesinin de nasıl zor olduğunu bütün yönleriyle ortaya koydu.

Türkiye''nin ciddi kurumsal ve anayasal problemleri olduğunu hepimiz biliyor ve bunlarla ilgili her fırsatta değerlendirmeler yapıyoruz. Bu konuda sık sık düşülen yanlışların başında yaşanan problemlerin kişisel olduğunun düşünülmesi ve sorunları belli kişilere bağlayarak yani siyasi aktörlerin değişmesiyle problemlerin çözüleceğinin sanılmasıdır. Oysaki yaşanan problemler ve bir türlü üstesinden gelinemeyen sorunlar kişisel değil kurumsaldır. Bu bakımdan belli sorunların çözümü mevcut aktörlerin değişmesiyle ilgili değil kurumsal düzenlemelerin ve yapıların değişmesiyle ilgilidir.

Prof. Dr. Kuzu''nun anlattıklarına göre siyasi sistemimizin içinde bulunduğu temel tıkanıklıklar

a. darbe ürünü olan son iki anayasanın halka empoze edilmiş olması,

b. egemenliğin kullanımının TBMM''nin yanında bürokratik kurumlar arasında dağıtılmış bulunması,

c. ciddi bir güven krizinin bulunması,

d. demokratik kişilik meselesi,

e. yargının siyasallaşma riski taşıması ve

f. parlamenter hükümet sistemi noktalarında düğümlenmektedir.

Bu problemler kişilerin veya partilerin değişmesiyle çözümlenecek türden sorunlar değildir. Temel sorunun anayasal ve kurumsal olduğunu görmek ve çözüme ilişkin çabaları kurumsal düzenlemeler alanında yoğunlaştırmak gerekmektedir.

Şu cumhurbaşkanlığı seçimi tartışmasına bakalım. Nerede ise herkes, bütün muhalefet partileri cumhurbaşkanı seçilecek kişi üzerinden tartışmayı yürütmektedirler. Ana muhalefet lideri, Sayın Erdoğan''ın neden cumhurbaşkanı olmaması gerektiğine ilişkin uzun bir liste bile yayınlamıştır. Cumhurbaşkanlığı kurumuna ilişkin ortada ciddi bir tartışma ve analizler yok. Oysa ki cumhurbaşkanlığı seçimi bir fırsat bilinerek buna ilişkin kurumsal yapı masaya yatırılmalı ve tartışma kurumsal konumu üzerinden yürütülmeliydi.

Diyelim ki Ak Parti lideri Sayın Erdoğan Cumhurbaşkanlığı''na seçildi. Muhalefet partilerine göre bu durum ciddi bir krize yol açacak ve ülke sıkıntılara sürüklenecektir. Peki bir başkası bu makama çıkarsa siyasi sistemimizin Cumhurbaşkanlığı diye bir problemi olmayacak mıdır? Mevcut Anayasamız''da Cumhurbaşkanlığı kurumuna ilişkin düzenlemeler parlamenter rejiminin özü ile ne kadar uyumludur? Bu kurumsal yapı ile parlamenter rejimi işletmenin imkanı var mıdır?

Cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin tartışmada kurumsal konumla ilgili tek öneri seçimin halk tarafından yapılmasının teklif edilmesidir. Cumhurbaşkanı''nı TBMM değil halk seçsin demek bu konudaki problemi ve yaşanan sorunları çözecek midir? Ben hiç sanmıyorum; hatta bunun yeni ve ciddi sorunlara yol açacağını tahmin etmek hiç zor değil.

Evet Cumhurbaşkanı''nın TBMM tarafından seçilmesi hususunda bazı sorunlar çıkmaktadır. 12 Eylül''den önce partilerin bir isim üzerinde uzlaşamamaları nedeniyle aylarca seçim turları devam etmiş ve bir türlü seçim sonuçlandırılamamıştı. Bu durum bir krize dönüşmüş ve darbenin ana gerekçelerinden biri olmuştur.

1982 Anayasası bu yaşananlardan hareketle Cumhurbaşkanlığı seçiminin bir süreç içerisinde sonuçlanmasını sağlayan bir sistem getirmiştir. 1980 öncesinde olduğu gibi illa Meclis''teki partilerin bir isim üzerinde ittifak etmeleri zorunluluğu gerekmemektedir. Meclis''te çoğunluğu bulunan parti rahatlıkla seçimi sonuçlandırabilecektir. Dolayısıyla Cumhurbaşkanı''nın halk tarafından seçilmesini önermenin sorunun çözümüne ilişkin bir yönünün bulunmadığı ifade edilmelidir.

Cumhurbaşkanlığı konusunun, sadece seçimden kaynaklanan bir sorun değil sistem içindeki kurumsal/yapısal düzlemden kaynaklanan kurumsal bir sorun olduğunu görmemiz gerekiyor. Cumhurbaşkanlığı kurumuna ilişkin sorunun, bu makama çıkacak kişilerden bağımsız ele alınması ve bir sistem dahilinde düşünülmesi gerekir. Türkiye toplumsal sorunları kişilerden bağımsız düşünmeyi ve yine kişilerden bağımsız çözümler geliştirmesini başarmak zorundadır. Ülkemizin yetişmiş insan gücü ve tecrübesinin bunun için yeterli olduğunu ispatalamamız gerekiyor.