"Egemenlik kayıtsız, şartsız ulusun" mudur?

İki gün önce coşkulu törenlerle kutlanan 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı''nda devletin en yüksek makamlarını işgal eden zevattan ilköğretim okullarının ilk sınıflarındaki öğrencilere kadar binlerce kişi ateşli konuşmalar yaptı, nutuklar attı, dinleyenleri heyecanlandıracak beliğ sözler sarf etmeye çalıştı. Konuşmalardaki belagata, ses tonundaki etkileyici vurgulara, konuşmadaki heyecan ve canlılığa bakarak dinleyenler candan alkışladılar, mutluluk duydular, memnun oldular!

Ama eminim ki hiçkimse bu demeçlerdeki ifadelere, konuşmalardaki kelimelere fazla ilgi göstermedi. Anlamını hiç merak etmedi, gerçek hayatla konuşmalardaki cümleler arasında bir karşılaştırma yapma gereğini duymadı.

Öylesine sıradan, kanıksanan, mekanik bir faaliyet olarak algılandı ki yaşadığımız gerçek hayatta işgal ettiği anlamı ve farklılığı düşünmek hiç aklımıza bile gelmedi!

Bu durum gerçekten çok üzücü ve üzücü olduğu kadar ibret verici!

İki gün önce kutladığımız ne idi?

Halkın mukadderatı üzerinde tek egemen gücün sadece kendisi olduğunun, kendisi dışında bir başka gücün ve kesimin "egemen" olmadığının ilan edilmesi. Sadece ilan edilmesi değil halkın mukadderatını ele alması ve tarihin en karanlık bir anında akıp giden sürece müdahale ederek ayağa kalkması, varlığını yeniden başkalarına göstermesi.

Aslında halkımızın egemenlik konusunu bir ortak sorun olarak kabul edip tartışmaya başlaması çok daha gerilere gider. 19. yüzyıldaki gelişmeler dikkatle izlendiğinde Halife/Sultan''ın kullandığı egemenliğin sınırlandırılmaya çalışılması, halkın temsilcilerinden oluşan bir "meclis"in toplanması için gayret gösterilmesi, bu çerçevede yerel ve milli seviyede çeşitli meclislerin kurulması ve faaliyete geçirilmesi "egemenlik"in halka/topluma dayandırılması çabasının dışında bir gelişme değildi.

1922 yılına kadar toplumun zirve noktasında bir Halife/Sultanın bulunması "egemenlik" hakkının halkta/toplumda olduğu gerçeğine ters düşen bir uygulama değildi. Cumhuriyet döneminde "egemenlik" konusu nerede ise Saltanat''ın kaldırılması şeklinde takdim edilmek istense de temelde sorunun toplumun mukadderatına hükmeden kuralların kimler tarafından konulduğu ve kararları kimin aldığı sorusunda düğümlenmektedir. Avrupa''da hala pekçok monarşi vardır ve bu ülkelerde "egemenlik" halkın temsilcileri tarafından kullanılmaktadır. Buradaki monarşilerin "sembolik" anlamının ötesinde bir özelliğinin bulunmadığı bilinmektedir.

Egemenlik "kayıtsız şartsız ulusun" mudur?

Nerede ise "egemenlik"i halka/topluma intikal ettirdiğimizden bu yana bir asra varan bir zaman geçmiş bulunuyor. Ama ne acıdır ki hâlâ "egemenlik"in kimde olduğu sorusunu sorma ihtiyacı duymaktayız. Siyasal tartışmalarımızın özünde hâlâ "egemenlik" sorunu yatmaktadır. Halkın kendi egemenliğini kullandığı temsilcilerden oluşan TBMM''nin etkinliği, üzerinde bir gücün var olup olmadığı, toplumun mukadderatına ne kadar sözünün geçtiği tartışılan sorulardır. İki gün önce "egemenlik" üzerine ateşli nutuklar atanlar, beliğ konuşmaları alkışlayanlar gerçekten egemenliğin halkta olup olmadığını kendilerine hiç sorma ihtiyacı duydular mı acaba?

Bayramların idealleştirilen değerlerle gerçek hayatın yüzleştirilmesine imkan vermesi gerekirken tam tersi bir işlev görüyor; gerçek hayatı olduğu gibi görmemize engel oluyor, idealleştirilen değerlerin beliğ bir söylem içerisinde bize sunulması efsunlamaya yetiyor! Anlamını ve içeriğini düşünmek kimsenin umurunda değil!

Egemenlik geleneksel anlamını kaybediyor

Egemenliğin saltanat ailesinden halkın temsilcilerine geçmesi ve iktidarı kullanan bu temsilcilerin belli periyotlarla halkın önüne çıkıp hesap vermeleri insanlığın gelişimi için büyük bir ilerlemedir. Ne var ki sanayi toplumlarının zihniyet formatlarına göre tanımlanmış olan "egemenlik" konusu ve bununla ilgili pekçok kurum artık eski anlamını kaybetmiş yeni anlamlar kazanmıştır. Küreselleşme ile birlikte "egemenlik", "ulusal egemenlik", "bağımsızlık" gibi değerler büyük dönüşümlere uğramakta ve yeni gelişmeler ışığında yeni anlamlar kazanmaktadır.

Avrupa Birliği ile bütünleşme çabası içerisinde olan bir Türkiye için "egemenlik" kavramının anlamı değişmektedir. Öyle ki anayasadaki bu kavramla ilgili düzenlemelerin tadil edilmesi, uluslar arası hukukun ulusal hukuktan üstün olduğunun kabul edilmesi gerekmektedir. Artık devletlerin "iç işi" şeklinde kabul edilen konular giderek azalmakta pek çok toplumsal ve siyasal konu evrenselleşerek devletlerin tekelinden, daha doğrusu "egemenlik" alanından çıkmaktadır. Mesela insan hakları, temel hürriyetler, hukukun üstünlüğü gibi konular ve bu çerçevedeki sorunlar devletlerin kendi "iç işi" olmaktan çıkmakta "evrensel"leşmektedir.