"Güçlü Cumhurbaşkanı" sistem için bir tuzak!

Mayıs 2000''de yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimi meselesinin önümüzdeki altı ay gündemimizin birinci konusu olacağı şimdiden anlaşılıyor. Emekli orgeneral Çevik Bir''in geçen hafta medyatik bir şovla ve televizyondan yayınlanan bir canlı yayınla adaylığını açıklaması ilginç denilebilecek tartışmalara yol açtı. Nerede ise herkes Bir''in bu çıkışı ile kendini fena halde harcadığı ve birilerinin emekli generali "tongaya düşürdüğü" konuşuluyor.

Her ne olursa olsun, Bir''in bu yarışta bir şansının olmadığı, olamayacağı ayan beyan ortaya çıkmış oldu. Şimdi gözler başkalarının üzerinde toplanıyor. Uzun zamandır tartışıldığı gibi Süleyman Demirel''in yeniden bu makama gelmesinin yolları araştırılıyor.

Siyasi partilere bakılırsa Demirel''in adaylığı konusunda fazla itirazları yok. "En iyisi Demirel" havasındalar.

Bunu demek yetmiyor. Demirel''in yeniden cumhurbaşkanı olabilmesi ister görev süresi uzatılsın isterse halkın seçmesi yoluna gidilsin her durumda bir anayasa değişikliği gerekiyor. Mevcut şekliyle cumhurbaşkanı seçimi TBMM''nin yetkisinde bulunuyor. Meclisin bu yetkisini halka devredeceğini beklemek fazla iyimserlik olur. Yine kendisinin seçme yetkisini kullanacağını bekleyebiliriz. Bu yetkisini Demirel için kullanabilmesi ancak görev süresini uzatmakla ve bunun için de anayasa değişikliğini gerçekleştirmekle mümkün olacaktır. Şu andaki gelişmelere bakılırsa bunun gerçekleştirilmesi de pek imkan dahilinde gözükmüyor.

Meclis kendi içerisinden bir cumhurbaşkanı adayı çıkaramayacak mıdır?

Şimdiye kadar cumhurbaşkanlığı seçimleri hep sorunlu olmuştur. Acaba şimdi de mi böyle olacaktır? Bunu zaman gösterecektir.

Ben bir önemli noktaya dikkat çekmek istiyorum. Dikkat edilirse cumhurbaşkanlığı için herkes güçlü bir aday aramaktadır. "En iyisi Demirel" derken de bu kastediliyor. 1982 anayasası yürütmenin cumhurbaşkanlığı ayağını iyice güçlendirince parlamenter sistemimizde bir dengesizlik meydana geldi. Siyasal güç ve yetkiler meclisin içinden çıkan sorumlu hükümette olması gerekirken cumhurbaşkanı öne geçti. Bu zaman zaman ciddi sıkıntılara sebep olduğu gibi parlamenter sistemin işlemesini zorlaştırıyor.

Bu durum 1991 seçimlerinden sonra DYP-SHP hükümeti ve Demirel''in başbakanlığı döneminde çok belirgin şekilde ortaya çıktı ve ciddi bir krize dönüştü. Demirel''in "by pass" yasaları teşebbüslerini hatırlayalım.

Geçtiğimiz ay yapılan AGİT Zirvesi''nde de bir kez daha yaşadık. Zirvede hükümet ortada yoktu, bütün gelişmeler Demirel tarafından adeta bir devlet başkanı ve sorumlu yürütme makamı olarak yürütüldü. Oysaki bütün bunların Demirel tarafından değil Ecevit tarafından yürütülmesi gerekiyordu. Ecevit sesini çıkarmadığından sorun olmadı. KEİB Zirvesinde 1992''de Özal ile Demirel arasında yaşanan krizi hatırlayalım.

Mevcut anayasada cumhurbaşkanlığı bu kadar güçlendirilmişken bir de güçlü bir cumhurbaşkanı bu makama gelirse sorumlu hükümete bir şey bırakmamaktadır. Bunun telafisi ve parlamentere sistemlerde olması gerektiği üzere hükümet kanadının güçlendirilmesi ve cumhurbaşkanlığının sembolik konumuna getirilebilmesi için güçlü bir kişinin değil güçsüz, ihtirassız ve fakat temsil kabiliyeti yüksek bir adayın bu makama seçilmesi gerekir. Böyle bir kişinin cumhurbaşkanlığına seçilmesi demek sorumlu hükümetin güçlenmesi, parlamenter sistemin rayına oturması ve Meclisin öne geçmesi demektir.

Temsil kabiliyeti yüksek, fakat güçsüz ve sıradan bir adayın mevcut Meclisten çıkması her an için mümkündür. Meclis ve partiler gerçekten halktan aldıkları egemenlik yetkisini ellerinde tutmak ve bu yetkiyi kendileri kullanmak istiyorlarsa güçlü birini değil sıradan bir adayı cumhurbaşkanlığı makamına getirirler.

Sayın milletvekilleri soruna bir de bu açıdan bakmalıdırlar.