Modern toplum inşa ederken farklılıkları yok etmek

"İnsanlık hayatında son iki asrın en önemli gelişmesi nedir" şeklinde bir soruya verilecek cevaplar oldukça farklı olacaktır. Bana kalırsa en önemli gelişme modernleşme şeklinde ifadesini bulan gelişmelerdir.

Modernleşme olarak kavramlaştırılan değişmeler bütününün içinde pek çok faktörün yer aldığı açık. Teknolojiden bilime, siyasetten ekonomiye, sanattan günlük hayata, toplumsal hayattan bireysel davranışlara kadar her alanda meydana gelen ve temelde asırlarca devam eden geleneksel yapıyı ortadan kaldıran gelişme modern dönemin temel dinamosu olmuştur.

Bilindiği gibi geleneksel hayattan kopuşla kendisini ortaya koyan modernleşme öncelikle Batı dünyasında kendisini göstermiştir. Burada belli bir başarıya ulaşıp diğer toplumların ilgisini çekmeye başlayınca Batı dışı toplumlar da modernleşme sürecine girme ihtiyacını duymuşlardır.

Batı toplumları için modernleşme, bir bakıma, kendinden işleyen doğal bir süreç ve toplumsal/siyasal hayatın doğal akışını resmederken bir süreç olarak görülürken Batı dışı toplumlar için modernleşme, çoğu kez iktidar eliyle yürütülen bir inşa ve toplumsal sistemi yeniden kurma eylemi olarak ortaya çıkmıştır. Çünkü Batı dışı toplumlar bu sürece yöneldiklerinde önlerinde Batı toplumlarının tecrübeleri ve modelleri vardı. Bundan dolayı Batı dışı toplumları için modernleşme genel olarak Batılılaşma şeklinde işleyen bir süreç olmuştur.

Öncelikle Batı ile Batı dışı toplumların modernleşme sürecinde öne çıkan bu çelişkiyi iyi analizi etmek gerekir. Batı toplumları için doğal bir gelişimin ifadesi olan modernleşme Batı dışı toplumları için bir toplumsal mühendislik ve inşa hareketi olmuştur. Sanıyorum bu durum toplumlar için pek çok sorunun temel sebeplerinden birini teşkil etmiştir.

Aslında tarihsel süreçte hiçbir toplum, yaşanan ilişkiler, kurumlar ve değerler açısından sürekli aynı noktada durmamaktadır. Süreçte az çok değişmeler meydana gelmekte ve sürekli yenileşmeler yaşanmaktadır. Bu yenileşmelerin ve gelişmelerin rasyonelleşmeye, kentleşmeye, piyasal ekonomisine, kalkınmaya, demokratikleşmeye, hukukun üstünlüğüne, halk egemenliğine doğru gelişmesi genel çizgileriyle modernleşme şeklinde ifade edilmektedir.

Buradaki temel sorun toplumsal yapıda kendi doğal eğilimi dahilindeki bu gelişmenin yetersiz görülüp modern toplum inşa edilmesi için iktidar erkinin devreye sokulmasıdır. İktidar eliyle modern bir toplum inşa etmeye yönelinmesiyle ortaya çıkan bir dizi sorunlar söz konusu olmaktadır. İktidar eliyle modern toplum yapılarını inşa etmek ne kadar mümkündür? Cevap aranması gereken soru budur.

Siyaset planında modern toplum olmanın birincil şartı bir millet/ulus olmaktan geçtiğine göre modernleşmek için öncelikle iktidar eliyle bir millet/ulus oluşturmak gerekliydi ve bütün imkanların bu hedefe varmak için seferber edilmesi söz konusu olmalıydı. Modernitenin millet/ulus tanımında homojen, farklılıkları ortadan kalkmış veya en azından farklılıkları kamusal alanda değil bireysel alanla sınırlı birbiriyle uyumlu bir bütün anlayışı yer alıyordu. Millet/ulus inşa etmek için, bu durumda yapılması gereken ilk şeylerden biri farklılıkların yok sayılması, kendi içinde eritilmesi, kamusal alanların homojenleştirilmesi ve standart tipteki insanlardan oluşmuş bir yapının tesisi yönünde gayret gösterilmesiydi.

Batıda modernleşme sürecinde toplumsal farklılıklar kendi kendine tasfiye olurken Batı dışı toplumlarda farklılıkların iktidar eliyle tasfiye edilmesi ve toplumun homojenleştirilmesi modernleştirici temel politika olmuştuur.

Bugünse durum bambaşka bir tablo sunuyor. Yok olan farklılıkların felaket olduğunun farkına varan Batı dünyası, kenarda köşede kalan farklılıkları yaşatmak için büyük bir gayret gösteriyor; kültürel çoğulculuk ve farklılıkların korunması için çırpınıp duruyor. Batı dışı toplumlarsa yıllardır iktidar eliyle yoketmeye çalıştıkları farklılıkları kabul edip onlara yaşama ve kendilerini ifade etme hakkı tanıma konusunda zorlanıyor, yoketmeyi sürdürmek için bir sürü gerekçe uyduruyor. Modernliği homojenleşmee ve farklılıkların yok edilmesi şeklinde anlayan toplumlar için farklılıkların korunması ve yaşatılmasının gerisindeki saiki anlamak ne kadar da zor bir durumdur! Sizce farklılıllarla birlikte varolmamızın önündeki başlıca engeller nelerdir?