TR
EN
AR
FR
RU
UR
"Alle Wege führen nach Mekke!" (I)
Güya geçen hafta Meşrûtiyet dönemi İslâmcılarından Sadrazam Said Halim Paşa'nın (öl. 1921) "Hakimiyet-i Milliye" (Ulusal Egemenlik), "İrade-i Milliye" ve çokluk "Halkın kendini kendini yönetmesi" şeklinde açıklanagelen "Demokrasi" vb. kavramlar etrafındaki görüşlerine işaret etmeyi deneyecek; meselâ "Hiç kimsenin tabii ve fıtrî (doğuştan) bir hakka sahip olmadığı, insanoğlunun vazifelerine mukabil haklarını sonradan kazandığı" şeklindeki -bugün için hazmedilmesinin fevkalâde güç olacağını tahmin edebildiğim- bazı ifadelerinden hareketle hani şu kimsenin dilinden düşürmediği "İnsan Hakları" kavramını bu mütefekkirimizin nasıl değerlendirdiğini göstermeye çalışacaktım.
Fakat geçen hafta bu konulara temas etmek nasip olmadı ve ister istemez, bazı okurlarımızın değerlendirmelerini 'değerlendirmek', dolayısıyla siyaset üzerine konuşacaklarımızı da biraz ertelemek zarureti hâsıl oldu. Belirtmem gerekirse, bu arada, Şeyhülislâm Musa Kâzım Efendi'nin görüşlerini tartışmaya değer bulan ve tabiatıyla "kadın" meselesindeki yazıları sürdürmemi arzu eden okurlar da çıkmadı değil... Ne çare ki ip bir kere kopmuştu ve tadı kaçmıştı birçok şeyin... Bir de âcizâne memleketin âli menfaatlerinin (!) 'kadın' meselesinin didiklenmesine şimdilik tahammülü olmadığını müşahede ettiğimden ve "demokrasi, insan hakları, millî irade, millî hâkimiyet", vb. kavramların her nasılsa yeniden ülke gündeminde bir yer işgal etmeye başladığını gördüğümden, bu kavramların ünlü (!) bir mütefekkir ve devlet adamımız tarafından nasıl yorumlandığına işaret etmenin daha faydalı olacağına kanaat getirdim.
Aşağıda yapacağımız iktibaslar, muhtemelen yine bazı aklıevveller tarafından "Sadrazam mı neymiş!" yollu tahfiflerle mukabele görecektir. Lakin dikkatlice okundukları takdirde, Paşa'nın yorumlarının içinde bulunduğumuz siyasî keşmekeşin sağlıklı bir analizine katkıda bulunacağında kuşku yoktur. Tam da herkes zıvanadan çıkmışken (!) böylesi analizlere ne denli ihtiyacımızın bulunduğu ise ayrıca izahtan vârestedir.
O halde şimdi Said Halim Paşa'nın söylediklerine biraz kulak verebiliriz:
- "Müslüman aydın sınıfının büyük bir ekseriyeti, memleketlerine Batı'daki siyasî müesseselerin mükemmel yahut noksan şekillerini getirmekten başka bir iştiyak beslemiyorlar; ve vatanlarının gerek ictimaî, gerek siyasî tekâmülünü tahakkuk ettirebilmek için Batı'nın bu husustaki telkinlerini ve ilkelerini tatbik etmekten başka bir çare bulunmayacağı kanaatini ileri sürüyorlar. Zamanımızdaki müslüman aydınların bu vicdanî hâletleri çok acıklıdır." (Vurgular bana ait. D.C.)
Soru şu: Bugünün İslâmcılarının ortaya koydukları sosyal ve siyasî tasavvura temel karakteristiklerini kazandıran ilkeleri, birkaç ayet ve hadîse atıf yapmak dışında İslâmî kılan nedir? "Batı'nın sosyal ve siyasî telkinlerini ve ilkelerini tatbik etmekten başka bir çare" gören kaç kişi vardır aramızda?!?
Cevap vermekte acele etmeyelim de Said Halim Paşa'nın "Alle Wege führen nach Rom!" (Bütün yollar Roma'ya çıkar!) vecizesinden hareketle siyasî edebiyatımıza kazandırdığı meşhûr deyişini hatırlamaya çalışalım.
- "Bize öyle geliyor ki o aydın dediğimiz sınıf şu hakikati hatırına getirmiyor: Batı dünyası için "Her yol Roma'ya çıkar"sa, müslüman dünyası için "Her yol Mekke'ye çıkar!" Yani bu iki dünyadan herbiri başka bir yol, başka bir istikamet, başka bir talih takip etmeye ve insanlığın umûmî tekâmülünde herbiri başka başka hareketleri yapmaya mecburdur!"
Arapça, Farsça, Fransızca ve İngilizce olmak üzere tam dört yabancı dil bilen ve eserlerini Fransızca kaleme alan Paşa'nın bu sözlerini, tesbitlerini ve tekliflerini bir kenara bıraksak bile en azından kendisini dünya siyasetinin hâli ve istikbâli üzerine söz söylemeye mezun ve muktedir addeden birinin sözleri olarak anlamamız icab etmez mi?
- "Batı dünyasının sırf kendi ihtiyaçlarını gözönüne alarak kabul etmiş olduğu gerek ictimaî, gerek siyasî müesseselerin -istenildiği kadar tadil edilse de- bize uygun geleceğini zannetmek pek açık bir hatadır. Gerçekten de bu iki dünya arasında o kadar esaslar vardır ki hiçbir tadil bu farkları ne giderebilir, ne de hafifletebilir."
Bir diğer soru da şu: Bugün insanımız için artık iki 'farklı' dünya tasavvurundan söz etmek ne derece mümkündür ve bâhûsus bu topraklarda "Her yol Mekke'ye çıkar!" diyebilecek kudret ve firasette kaç asîl hayalperest (!) kalmıştır?!?
Esasen Paşa'nın teşhisi çok düşünmeye lüzûm bırakmıyor:
- "Demin müslüman aydınlarda var olduğuna işaret etmiş olduğum yanlış kanaati, müslüman milletler tarafından nesillerden beri çekilmekte olan ve onların omuzlarına pek ağır basan yabancı hakimiyetinden başka birşeye atfedemiyorum."
Bari elimiz değmişken bu satırların neşredildiği tarihi de yazalım: 1921
Şimdi yıl 2001, varın gerisini de siz hesab edin!
Fakat geçen hafta bu konulara temas etmek nasip olmadı ve ister istemez, bazı okurlarımızın değerlendirmelerini 'değerlendirmek', dolayısıyla siyaset üzerine konuşacaklarımızı da biraz ertelemek zarureti hâsıl oldu. Belirtmem gerekirse, bu arada, Şeyhülislâm Musa Kâzım Efendi'nin görüşlerini tartışmaya değer bulan ve tabiatıyla "kadın" meselesindeki yazıları sürdürmemi arzu eden okurlar da çıkmadı değil... Ne çare ki ip bir kere kopmuştu ve tadı kaçmıştı birçok şeyin... Bir de âcizâne memleketin âli menfaatlerinin (!) 'kadın' meselesinin didiklenmesine şimdilik tahammülü olmadığını müşahede ettiğimden ve "demokrasi, insan hakları, millî irade, millî hâkimiyet", vb. kavramların her nasılsa yeniden ülke gündeminde bir yer işgal etmeye başladığını gördüğümden, bu kavramların ünlü (!) bir mütefekkir ve devlet adamımız tarafından nasıl yorumlandığına işaret etmenin daha faydalı olacağına kanaat getirdim.
Aşağıda yapacağımız iktibaslar, muhtemelen yine bazı aklıevveller tarafından "Sadrazam mı neymiş!" yollu tahfiflerle mukabele görecektir. Lakin dikkatlice okundukları takdirde, Paşa'nın yorumlarının içinde bulunduğumuz siyasî keşmekeşin sağlıklı bir analizine katkıda bulunacağında kuşku yoktur. Tam da herkes zıvanadan çıkmışken (!) böylesi analizlere ne denli ihtiyacımızın bulunduğu ise ayrıca izahtan vârestedir.
O halde şimdi Said Halim Paşa'nın söylediklerine biraz kulak verebiliriz:
- "Müslüman aydın sınıfının büyük bir ekseriyeti, memleketlerine Batı'daki siyasî müesseselerin mükemmel yahut noksan şekillerini getirmekten başka bir iştiyak beslemiyorlar; ve vatanlarının gerek ictimaî, gerek siyasî tekâmülünü tahakkuk ettirebilmek için Batı'nın bu husustaki telkinlerini ve ilkelerini tatbik etmekten başka bir çare bulunmayacağı kanaatini ileri sürüyorlar. Zamanımızdaki müslüman aydınların bu vicdanî hâletleri çok acıklıdır." (Vurgular bana ait. D.C.)
Soru şu: Bugünün İslâmcılarının ortaya koydukları sosyal ve siyasî tasavvura temel karakteristiklerini kazandıran ilkeleri, birkaç ayet ve hadîse atıf yapmak dışında İslâmî kılan nedir? "Batı'nın sosyal ve siyasî telkinlerini ve ilkelerini tatbik etmekten başka bir çare" gören kaç kişi vardır aramızda?!?
Cevap vermekte acele etmeyelim de Said Halim Paşa'nın "Alle Wege führen nach Rom!" (Bütün yollar Roma'ya çıkar!) vecizesinden hareketle siyasî edebiyatımıza kazandırdığı meşhûr deyişini hatırlamaya çalışalım.
- "Bize öyle geliyor ki o aydın dediğimiz sınıf şu hakikati hatırına getirmiyor: Batı dünyası için "Her yol Roma'ya çıkar"sa, müslüman dünyası için "Her yol Mekke'ye çıkar!" Yani bu iki dünyadan herbiri başka bir yol, başka bir istikamet, başka bir talih takip etmeye ve insanlığın umûmî tekâmülünde herbiri başka başka hareketleri yapmaya mecburdur!"
Arapça, Farsça, Fransızca ve İngilizce olmak üzere tam dört yabancı dil bilen ve eserlerini Fransızca kaleme alan Paşa'nın bu sözlerini, tesbitlerini ve tekliflerini bir kenara bıraksak bile en azından kendisini dünya siyasetinin hâli ve istikbâli üzerine söz söylemeye mezun ve muktedir addeden birinin sözleri olarak anlamamız icab etmez mi?
- "Batı dünyasının sırf kendi ihtiyaçlarını gözönüne alarak kabul etmiş olduğu gerek ictimaî, gerek siyasî müesseselerin -istenildiği kadar tadil edilse de- bize uygun geleceğini zannetmek pek açık bir hatadır. Gerçekten de bu iki dünya arasında o kadar esaslar vardır ki hiçbir tadil bu farkları ne giderebilir, ne de hafifletebilir."
Bir diğer soru da şu: Bugün insanımız için artık iki 'farklı' dünya tasavvurundan söz etmek ne derece mümkündür ve bâhûsus bu topraklarda "Her yol Mekke'ye çıkar!" diyebilecek kudret ve firasette kaç asîl hayalperest (!) kalmıştır?!?
Esasen Paşa'nın teşhisi çok düşünmeye lüzûm bırakmıyor:
- "Demin müslüman aydınlarda var olduğuna işaret etmiş olduğum yanlış kanaati, müslüman milletler tarafından nesillerden beri çekilmekte olan ve onların omuzlarına pek ağır basan yabancı hakimiyetinden başka birşeye atfedemiyorum."
Bari elimiz değmişken bu satırların neşredildiği tarihi de yazalım: 1921
Şimdi yıl 2001, varın gerisini de siz hesab edin!
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.