Amerikan Gizli Belgelerinde: "Akif"in Kur"an Meâli"

Geçtiğimiz Cumartesi günü (20 Kasım 1999) Türkiye Yazarlar Birliği''nin davetlisi olarak Haydi Safahat Okumaya başlıklı açılış dersine konuşmacı olarak katıldım. Güzel, güzel olduğu kadar da heyecanlı ve anlamlı bir toplantıydı. Akif üzerine konuşuldu, Safahât üzerine konuşuldu. 27 Aralık 1999 tarihinde Akif''in kabrinin başında buluşmak için sözleşildi.

D. Mehmed Doğan ve arkadaşları''nın başlatmış olduğu Safahât derslerinin Anadolu''da yayıldığını, insanların aralarında gruplar oluşturarak bu tür dersler yapmaya başladıklarını da öğrendim orada... Bu gerçekten hayırlı bir başlangıç... Çünkü Safahât dersleri alelâde şiir okuma dersleri değildir. Safahât dersleri bir dünyayı, bir tarihi, bir dili, bir dâvâyı öğrenmek demektir... "Benim için iki şey mukaddestir: Din ve dil" diyen büyük bir dâvâ adamının ızdırabına katılmak, onunla birlikte gözyaşı dökmek demektir.

Rahmetli babam, 20 yıl önce benim küçük kütüphaneme bir göz gezdirmiş ve şöyle demişti: "Bir kütüphanede şu iki kitap mutlaka olmalıdır: Kur''an ve Safahât! Burada Safahât''ı göremiyorum..."

Safahât benim kütüphanemdeki yerini bu küçük imadan sonra almıştı... Gönlümde ve fikrimde yer edişi ise o kadar çabuk ve kolay olmadı... Çünkü Safahât''ı defalarca okumak ve orada söylenenleri dikkatlice kavramak zamanımı almıştı...

Safahât dersleri yayılmalı... Gençlerimizin dillerini, kültürlerini, tarihlerini tanıyabilmeleri için yayılmalı... Hepsinden evvel o muhalled eserin ardındaki insanı, Akif''i tanımak için yayılmalı...

Safahât''ın üç kitabında (III, V, VII) Kur''an-ı Kerîm''den müteaddid ayet tercümeleri yer alır ve 15 kadar pasajın manzûm tefsiri yapılır... Acaba İlahiyat Fakülteleri''nin Tefsir Kürsüleri''ndeki hocalarımız, Akif''in Kur''an tercüme ve tefsiri hakkında bilgi vermek, bu metinlerin manzûm Kur''an çevirileri içerisindeki yerini göstermek için bu bölümleri talebelere okutsalar faydalı olmaz mı? Niçin bir iki ders, bu manzûm tercümelerin tahliline ayrılmasın? İşini ciddiye alan, hamiyyet sahibi, ilim sahibi hocalarımızın bu konuda bir adım atacaklarını sanıyorum; zira 27 Aralık 1999 merhûm Akif''in vefat yıldönümü...

Geçen yazımda Amerika Birleşik Devletleri''nin ikinci Türkiye sefiri Charles H. Sherrill''in hâtıratından söz etmiştim. Bugün de bu vesileyle aynı zâtın Kur''an çevirileri hakkında 1933''de Amerikan Dışişleri Bakanı''na yazmış olduğu gizli rapordan söz etmek isterim. Amerika Birleşik Devletleri İstanbul Büyükelçiliği tarafından Washington''a gönderilen ve konusu Kur''an Çevirileri olan 10 Şubat 1933 tarihli, 363 nolu bu belgenin mikrofilmi Amerikan Kongre Kütüphanesi''ndeki 15 Mart 1933 tarihli dosya içerisinde bulunmaktadır. Türkçe''ye tercüme de edilmiş olan bu belge şu şekildeki bir girişle başlıyor:

"Sayın Dışişleri Bakanı,

8 Şubat 1933 tarihli ve 359 numaralı raporuma istinaden Kur''an''ın Arapça ve Türkçe basımı üzerinde yapmış olduğum araştırmalardan elde ettiğim bilgiler Bakanlığınızı ilgilendirebilir: Hiçbir resmî Türkçe Kur''an çevirisi yok gibi görünüyor. Burada yayımlanan çeviriler şahsî çevirilerdir. Gazi, bir yıl önce Kur''an''ın belirli bazı bölümlerini Türkçe olarak kullanmaya karar verdiği zaman, Türkiye''deki eski Paris ve Tahran Askerî Ataşesi Albay Cemil Bey tarafından yapılan bir çeviri vardı. O da yeterli bir çeviri olarak kabul edilemezdi. Resmî çevirinin yayınlanması, yetenekli bir Türk şâiri olarak duyduğumuz, bazı zaman Mısır''da ikamet eden Mehmet Akif Bey''e havale edildi. Fakat onun hareketleri sonucu Diyanet İşleri Başkanlığı ile kendisi arasında görüş ayrılıkları ortaya çıktı. Sonuçta o, çabalarına son verdi. Kur''an''ın yayımı, çevirisi ve de Peygamber''in hadîsleri için Diyanet İşleri Başkanlığı Bütçesi''nden 4.000 lira ayrıldı. Bundan anladığım kadarıyla, şu anda resmî bir çeviri hazırlanıyor. (...)"

Bu mesele üzerinde -nasipse- duracağız; zira elin adamının bile bu denli ilgilendiği bir konuda, müslümanların ilgisiz kalmasına gönlümüz razı değil!

Bacon''dan çok önceleri bakınız Firdevsî ne demiş: "Her ki dânâ buved, tevânâ buved" (Bilgi güçtür!)