İrtica Tarihi"nin hüzünlü sayfaları

Önce seçim telaşı, sonra seçmen telâşı ve en nihayet şimdi de hükümet telaşı... Hiç kuşkusuz hemen herkesin son birkaç haftadır ilgilendiği konular bu tür telaşlar... Sevinenler, üzülenler, bağırıp çağıranlar, susanlar, mikrofonlara koşanlar, mikrofonlardan kaçanlar... Herkesin başında kendine yetecek bir dert var kısacası...

Benim gibi siyasî haber ve yorumlardan sıkılmış olabileceğini tahmin ettiğim bazı okurların -kısa bir süre için bile olsa- bu hengâmeden uzaklaşmalarının ve bu arada zihinlerini biraz dinlendirmelerinin faydadan hâli olmayacağı kanaatini taşıyorum. Böyle durumlarda derde deva olacak en iyi yollardan biri de tarihin ve hâtıraların unutulmuş sayfaları arasında gezinmek, gerçek gibi görünen canlı olayları bırakıp cansız gibi görünen gerçekleri anlamaya çalışmaktır.

Siz de benim gibi düşünüyorsanız, buyrun o halde!

Mehmet Akif''in mahdûmu Emin Bey''in hikayesi

"Aziz ve muhterem feylesofumuz, sevgili şâirimiz, efendimiz,

(...) Akif''in oğlunun başına gelen felâketten tabii haberiniz yok. Birgün elime Berekâtzâde Cemil Bey''e hitaben yazılmış bir mektup tutuşturuyorlar. Mektup zaten açık gelmiş ve Cemil Bey o sırada Şam''da bulunduğu için bana gönderilmiş. İmzaya baktım: "Kırıkhan hapishanesinde mevkûf şair Mehmed Akif Bey''in mahdûmu Emin."

İçini okudum. Diyor ki: "Kırklareli''nde vazife-i askeriyemi îfa ediyordum. Arapça bildiğim için ara sıra arkadaşlarıma Kur''an okur, ayetleri tefsir ederdim. Bu hareketim irtica mahiyetinde görüldü. Divan-ı Harb''e tevdî olundum ve tevkif edildim. Tevkifhâneden şimdi benimle beraber bulunan çavuşumun delâlet ve himmetiyle firar ettik. İstanbul''a geldik, oradan bir vapura atladık. Mersin''e çıktık. Mersin''den yaya olarak Antakya''ya gelirken yoldaki karakolhanedeki jandarmalar halimizden şüphelendi, pasaportlarımız olmadığından her ikimizi de Kırıkhan kazasına gönderdiler. Şimdi bizi Türkiye''ye iade edecekler. İmdadımıza yetişiniz."

Maalesef imdatlarına yetişemedik, çünkü mektup yazılıp elden ele bana gelinceye kadar günler geçmiş, kendileri de hududu aşmıştı. Bilmem ne ceza verecekler? Akif Bey''e yazmadım. Çocuğunki divânece bir harekettir. Asker koğuşunda Kur''an tefsir olunur mu? Bugünkü inkilâb rejiminden bu derece gafletin mânâsı ne?.. Zavallı Akif Bey refikasıyla beraber kendi canlarının derdiyle uğraşırken yeni bir belâ ile karşılaşıyor. Kim bilir ne kadar müteessir olacak! Kazâ-yı ilâhiye bakınız ki tâ Kırklareli''nden Antakya''nın burnunun ucuna kadar geliyor, denizlerden, ovalardan, dağlardan, köylerden, kasabalardan geçiyor, hiçbir yerde tutulmuyor da Antakya''ya yarım saat mesafede yakayı ele veriyor. Çocuğun talihsizliğine de diyecek yok. (...) 14 Teşrîn-i Evvel 1935." (Ali İlmî Fanî, Bir 150''liğin Mektupları: Ali İlmî Fanî''den Rıza Tevfik''e Mektuplar, sh. 102, Kitabevi, İstanbul, 1998).

"İstanbul hanımları Arap beldelerindeki hanımlardan, camilerde namaz kılmalarıyla ayrılırlar. Bu duruma Ramazan dışında az rastlanır. Ramazan''da ise artar, öyle ki kendilerine namaz kıldıran imamlardan ve öğlenden sonra vaaz eden vâizlerden başka hiçbir erkeğin girmediği, onlara mahsûs küçük camiler vardır. Namazlarını büyük camilerde kılan kadınlar da vardır.

Bu sene camilerin arka kısmında, onları erkeklerden gizleyen ve özel kapılardan girilen bölmeler ihdâs edildi. Hanımlar, yatsıdan yarım saat evvel ya da daha önceden tek tek veya topluca, anne, kızları ve komşu kadınlar, şal ve ipek çarşaflar örtünmüş olarak camilere giderken görülür. Kimileri de hırka veya panto giymiş olur. Kadınların çoğu camilere giderken, bazıları da teravihi evlerinde kılarlar ki Mısır ve Suriye''de kadınların tercih ettiği de budur.

Gördüğüm kadarıyla kadınların camilere gitmesi, kendilerine bir yücelik duygusu verdiği gibi, kocalarının nazarında da değerlerini artırıyor. Kadınlar Hz. Peygamber (a.s) zamanında da teravihleri mescidde kılarlardı. Birçok beldede müslümanları, onları [kadınları] mescide göndermekten alıkoyan şey, sadece aşırı kıskançlık ve gidiş gelişlerinde süslerini açıp saçmalarıdır. Bu açılıp saçılmadan da İstanbul kadınlarına büyük pay düşüyor. Sokaklarda salınarak yürüyen ve ellerinde selladıkları tespihler olan kadınları zikretmek kâfidir. Bu şekilde bu kadınlar, diğer süs ve ziynetlerinden daha fazla erkeklerin bakışlarını cezbetmektedirler.

(...) İşte bütün bu söylediklerimiz faydadan âri olmayan, İstanbul ahalisinin Ramazan hâline dâir tarihî bilgilerdir. Belki de önümüzdeki yıllarda bunlardan bazıları değişecek ve bu anlatılanlar da mâzi ile âti arasındaki farklılık olacaktır." (Reşid Rıza''nın Gözüyle 1910 İstanbul Ramazanı, "İstanbul Araştırmaları", c.4, sh. 196-197, İstanbul, Ocak 1998)

Her iki metni de defterime bu metinler üzerine bir şeyler söylemek üzere kaydetmiş, hatta bazı notlar da almıştım. Nedense şimdi bu metinler, üzerlerine bir şeyler söylemeyi gerektirmeyecek denli açık göründü bana... Ben de bu mülahaza ile ayrıca bir şeyler söylemekten vazgeçip metinlerin kendisiye sizleri başbaşa bırakmayı uygun gördüm.

Bakalım da görelim öyleyse: kıssalar mı etkileyici, hisseler mi?!?