Namaz kılmayı bilmeyen dışişleri bakanı

Önce, dünyaca ünlü ilim adamı ve edebiyat tarihçisi Ord. Prof. Dr. Fuad Köprülü hakkında bir iktibasta bulunmak, sonra da yine onunla ilgili bazı görüşlere yer vermek istiyorum. Selahaddin E. Çakırgil Bey, Star gazetesinin Perşembe günkü nüshasında “Eleştiriden de Öte, Bir Başka Sinyal Veren Manifesto!” başlığını taşıyan yazısına şöyle başlıyor:

“Bayezid Meydanı’ndan Çemberlitaş’a doğru gidiyordum bir arkadaşla… Sağda, Köprülü Mehmed Paşa’nın türbesi ve etrafında aynı aileden başka mezarlar… Bunlardan birisi de, o ailenin 300 yıl sonraki torunlarından ve Türk Edebiyat tarihi sahasında otorite olduğu kabul edilen Ord. Prof. Fuad Köprülü’ye aid.

1923’den beri süren Tek Parti diktatoryasının 2. Dünya Savaşı sonundaki Yeni Dünya düzenine göre yeniden tanzim edilmesi, bir zaruret halinde kendisini hissettirmeye başlayınca… 1945’de CHP’den ayrılışın ilk işareti olan 4’lü Takrir’i Celal Bayar, Adnan Menderes ve Refik Koraltan’la birlikte yayınlayanlardan biri de Fuad Köprülü idi. Sonra Demokrat Parti’yi kurdular.

1950 seçimleriyle iktidara gelen DP Hükümeti’nde, Hariciye Vekilliği’ne (Dışişleri Bakanlığı’na) getirilen Köprülü, Ankara Hükümeti’nce 1923’de imzalanan Lozan Andlaşması’yla İngiltere’ye bırakılan Kıbrıs’ta Başpapaz Makarios ve EOKA örgütünün, adayı Yunanistan’a bağlamak için İngilizlere karşı silahlı mücadele başlatması karşısında ‘Bizim Kıbrıs diye bir meselemiz yoktur’ diyecekti. Halbuki Başvekil Adnan Menderes, Kıbrıs’ın Yunanistan’a bağlanmasına seyirci kalınamayacağını düşünüyordu. Bu yüzden Köprülü o vazifeden alındı ve yerine (27 Mayıs darbecilerinin idam ettikleri) Fatin Rüşdü Zorlu getirildi. Köprülü kırıldı. 27 Mayıs 1960 – Askeri Darbesi’nin ilk saatlerinde, evlerinden alınıp, dipçik darbeleriyle askeri araçlara doldurulurken, onun onlara, ‘Nassıll?’ dercesine nanik yaptığı yazılmıştır.

O türbenin kenarında bu geçmişi bir daha hatırladık. Fuad Köprülü’nün mezar taşına kazınmış olan kitabedeki ‘İlimde olduğu gibi, siyasette de yed-i beyza idi’ şeklindeki abartılı övgü ilginçti. ‘Evet, evet… İlimde olduğu gibi, siyasette de müthiş imiş (!)’ diye hayıflandık.”

Prof. Fuad Köprülü ile ilgili olarak az bilinen konulardan biri de onun bu aileye mensup olup olmadığıdır. Her ne kadar kendisi için “Köprülüzade” deniliyorsa da aslında “Kıblelizade”dir diyenler de var, ki bunların başında da ünü bir kütüphanecimiz gelmektedir. Millet Kütüphanesi’nin kurucusu Ali Emiri Efendi’nin yayımladığı 31 sayılık bir dergi vardır ki “Osmanlı Tarih ve Edebiyat Mecmuası” adını taşımaktadır. Bu dergi kültür tarihimiz için önemli bir kaynaktır. Birçok kıymetli belgenin yanı sıra Osmanlı padişahları ile şehzadelerine ait şiirler, özellikle kitaplar ve kütüphaneler hakkında faydalı bilgiler bu derginin sayfalarını süslemektedir. Ancak, Ali Emiri Efendi’nin bu dergiyi çıkarmaktaki asıl gayesinin muarızlarına cevap vermek olduğu erbabı tarafından biliniyor. Bu muarızlarının başında da Prof. Fuad Köprülü birinci sırayı alıyor. Zaten kendisi de bu dergide yer alan bir yazısında, maksadının dört başı mamur bir tarih ve edebiyat mecmuası çıkarmak olmadığını, sözleriyle ve yazılarıyla aleyhinde bulunan bazı kimselere cevap vermek için böyle bir teşebbüste bulunduğunu dile getiriyor. Yukarıda da belirtildiği gibi, asıl hedef Prof. Dr. Fuad Köprülü’dür. Ali Emiri Efendi, adı geçen mecmuada yayımladığı muhtelif yazılarıyla bu ünlü edebiyat tarihçimizi hedef tahtası haline getiriyor. Ezcümle onun bu aileden değil de, Köprülü Mehmed Paşa’nın kayınbiraderi Kıblelizade Mehmed Paşa ailesinden geldiğini ileri sürüyor. Buna göre, “Köprülüzade” yerine “Kıblelizade” adını kullanması gerektiğini belirtiyor. Nitekim İbrahim Alaeddin Gövsa da “Türk Meşhurları Ansiklopedisi”nde, “Tarih ve Edebiyat” isimli aylık mecmuasını kendisine düşman sandıklarına ve bilhassa Fuad Köprülü’ye istediği gibi hücum edebilmek için neşretmiş ve bir hayli para sarf ederek 31 nüsha çıkarmıştı” diyor.

Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı ve daha ilgi çekici bilgiler almak isteyen okuyucularımız, yazılmasına acizane vesile olduğum “M. Serhan Tayşi Kitabı – Ali Emiri’nin İzinde” isimli esere bakabilirler.

Esefle belirtmek isterim ki, “Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar” isimli eseriyle bizim Ahmed Yesevi hazretleriyle Yunus Emre’ye duyduğumuz muhabbeti biraz daha artıran Prof. Dr. Fuad Köprülü daha sonraki yıllarda, özellikle Demokrat Parti devrinde irtica çığırtkanlığına soyundu. Demokratları, irtica ile mücadele etmek için CHP ile işbirliği yapmaya çağırdı. Din, siyaset ve laiklik konusunda basma kalıp sözler söylemekten ileri gidemeyen solun ağzıyla konuşmaya başladı. Bu konuda – sözüm ona – Demokrat Parti yöneticilerini ikaz etme ihtiyacını duydu. 11.5.1958 tarihli Vatan gazetesinde “Bir İbret Levhası: Nurculuk Hareketi” başlığıyla yayımladığı yazıda “Nurculuk Tarikati”, “Şeyh Said”, “Nakşibendilik” gibi kavramları birbirine karıştırarak cehalet örnekleri sergiledi.

Merhum Osman Yüksel Serdengeçti, “Gülünç Hakikatler” isimli kitabında Köprülü ile ilgili gülünç bir olaydan bahsediyor.

Şöyle ki:

Pakistan’ın cumhuriyet ilan etmesi dolayısıyla Başbakan Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fuad Köprülü ile bu ülkeye gidiyor. Heyet orada epey kalıyor. Tabii bu arada birkaç Cuma da geçiyor. Cuma günü onların bütün devlet adamları namaza gidiyorlar. Menderes, Köprülü’ye biz de gidelim diyor. Köprülü, “Ben namaz kılmasını unuttum” diye cevap verince Menderes, “Gel, ben sana öğretirim” diyor ve ünlü dışişleri bakanımızı camiye götürüyor. Bir zamanların meşhur edebiyat tarihçisi ve İslami ilimler uzmanı Prof. Dr. Fuad Köprülü’ye Menderes, namazın nasıl kılınacağını bir güzel anlatıyor. Serdengeçti, “Köprülü’ye ben de ‘Tam Namaz Hocası’ kitabından bir adet gönderdim. Eksiği varsa tamamlasın…” dedikten sonra gerisini şöyle getiriyor:

“Yukarıdaki haberi Pakistan’la sıkı münasebeti bulunan Salih Özcan ismindeki bir arkadaş verdi. Bu ziyaretle ilgili gazetelere yansıyan resimlerden biri ilgimizi çekti. Heyetimiz bu ülkenin büyükleriyle birlikte Muhammed Ali Cinnah’ın mezarını ziyaret ediyorlar. Pakistanlılar, bütün Müslümanlar gibi ellerini kaldırmışlar, dua ediyorlar. Ya bizimkiler. Bahadır Dülger diye birisi var. Erzurum milletvekili. Tam bir zaptiye gibi hazırolda duruyor. Köprülü avuçlarını yummuş, elleri ceplerinin hizasında bekliyor. Menderes ikisi ortası. Ne Pakistanlılar gibi yukarı kaldırmış, ne de Köprülü gibi aşağı indirmiş! Vaziyeti idare ediyor.

Be mübarek adamlar, kaldırın ellerinizi. Babalarınız da, analarınız da böyle yapardı. Milletimiz de böyle yapıyor. Sanki kollarını kaldırıverseler, Türkiye’de laiklik elden gidecek. Amerika’daki, Avrupa’daki, çarmıhın önünde diz çöken devlet adamlarını görmediniz mi?”

Yakın tarihimizde sık sık görülen böyle trajikomik manzaraların sayısı o kadar fazla ki, eğer bunlar bir araya getirilmiş olsa, ortaya birkaç adet daha “Gülünç Hakikatler” kitabı çıkar. Biz de bunları okurken, “Güleriz, ağlanacak halimize!” demekten kendimizi alamayız.