"Biri"nin kahkahası yakın, "öteki"nin gözyaşı uzak!

I-

Pek "özel" bir okuyucum, ekrandaki nezaketsizlikten/siyasilerin her konuda her şeye karışmasından bahisle, herkesin birbirine "SEN" diye hitap edişini ve "birilerinin" herkesin hayatına karşıma "hakkı"na dair sosyolojik açıdan cevap vermemi beklediğini yazmış.

(Böyle bir eğilim var ne vakittir. Her şeyin sosyolojik açıdan değerlendirilmesini bekleyen okuyucu soruları...)

"SEN"leşme sorunundan başlayalım.

Okuyucumuz haklı.

Küçükler büyüklere, programcılar konuklarına "Sen" diye hitap ediyor.

Öğretmenler öğrencilerine, öğrenciler öğretmenlerine sen diyor.

Bilimum devlet memuru her birimizi her an "sen"liyor.

Esnaf siz demeyi hiçbir zaman öğrenememişti zaten.

Kim kaldı geriye!

Tezgahtarlar (yeni adıyla satış elemanları/mağaza sorumluları) birbirlerine hanım ve bey diye hitap edip, sizzz diye kırılıp dökülürken, müşteriye keskin bir SEN demeye devam ediyor.

Sen ve siz ayırımı galiba elitlerin Fransızca konuşmasıyla yakından alakalı. Amerikan yüzyılından itibaren, herkes İngilizce konuştuğu için günlük hayattaki sen ve siz ayırımındaki incelik ortadan kalkarak herkes you/ sen"in paydasında eşitleniverdi.

Her ne kadar zaman zaman "SEN bana nasıl sen dersin!" ya da "Ben SİZİN nereden sen"in oluyorum" itirazına rastlasak da, "Aşırı Samimiyet Çağı"nda "sen"leşmeye itiraz etme damarımız gittikçe zayıflıyor.

"Aşırı Samimiyet Çağı", herkesin, her şeyini dijital ortamda ulu orta paylaştığı bir zaman... Dolayısıyla "Siz"in mesafe gerektiren konumu, "sen"in ensede boza pişirme kıvamında eriyip gidiyor.

21. yüzyılın kavramı özel.

Herkes ve her şey hızla yekpareleşirken bizi kandırmaya yarayan "kişiye özel" kavramı ile avunuyoruz/avutuluyoruz.

Herkes, kendini pek "özel" bulduğu için, faniler istifade edebilsin diye hayatının her anını fotoğraf ve vidyolar eşliğinde kutsayarak "paylaşıyor".

19. yüzyılda durum nasıldı?

Her şeyin hızla genelleştiği; genel oy, genel kültür, genel eğitim, genel seçim kavramlarının hızla gün yüzüne çıktığı 19.yüzyılda...

Sorunun cevabını A.Çehov"un "Seçim Kurbanı" isimli hikayesinde arayalım.

Bir kaç memur şeflerinin kendilerine olan davranışından mustariptir. Şef, memurlara hakaret etmekte, onları eşlerinin yanında küçük düşürmektedir.

Memurlar kapalı kapılar ardında isyandadırlar.

"Tarihin bilmem hangi çağında değil,19 yüzyılın ikinci yarısında yaşıyoruz! Çektiğimiz yeter zorbalık dönemi kapanmıştır."

"Bizi koca göbeğin anlaması gerekir arkadaşlar. Ondan ne farkımız var? Biz de insanız; hiçbirimiz köle, uşak, savaş tutsağı değiliz. Bizimle alay etmeye, "sen" diye konuşmaya hakkı var mı? Makamına gittiğimizde selamımızı almıyor, konuşurken başını öbür yana çeviriyor. Durup dururken azarlaması da caba! Bırakın bizim gibi efendilere, uşaklara bile "sen" diyen kalmadı."

Şefleri tarafından onurları çiğnenen memurlar, aralarından bir temsilci çıkararak itirazlarını şeflerine ulaştırmayı düşünür.

Sonunda Dezdemonov"da karar kılınır.

Dezdemonov şikayetlerini şefe iletebilmiş midir? Ne gezer. Şefin "Ne söyleyeceksen söyle! Dikilip durma orada" azarına muhatap olduktan sonra, şefe yağ çekerek odayı terk etmekten başka çözüm bulamamıştır.

Yağ?

Şefin karısının eski arabasını satmak için düzenlediği piyangodan, yoksulluğuna rağmen altı bilet alamaya zorlanmıştır. Bir bilet yeter efendim diye çırpınması bir işe yaramamıştır.

II-

Her meseleye "sosyolojik" açıdan bakma eğilimi, "modern Türkiye"de giderek artıyor. Tıpkı yemek pişirilmeyen evlerde, onlarca yemek pişirme düzeneği ve yemek kitabı olması gibi.

Birey ile toplum, birey ile birey arasındaki ilişkilerde daima ahlaki boyutu/eylemi öncelikli olarak dikkate almak durumundayız.

Davranışların değerlendirilmesi söz konusu olduğunda, meselenin sosyolojik izahından daha önemli olan ahlaki boyutudur.

Şahıslara verdiğimiz değer, onlar hakkında kullandığımız kelimeler, muamele tarzımız ile doğrudan bağlantılıdır.

III-

Şimdi ey okuyucu, şu sorunun cevabını da bendeniz zatı alinizden bekliyorum:

Tanzimat Edebiyatından bu yana kadın deyince akla neden daima hafif meşrep kadınlar, kötü yola düşmüş "kurtarılması gereken kadınlar" geliyor.

Erkek edebiyatçıların ve erkek siyasetçilerin seçici algısı neden "hanedeki" kadını değil de, "öteki" kadına yöneliyor.

Tartışma için bkz. Ahmet Mithat Efendi"nin "öteki" kadınları kanlı canlı tasvir eden satırlarına karşılık, dini bütün kadınları metinlerinde soluk/cansız/ölü kadınlar olarak tasvir etmesi.

Kahkaha mı demiştiniz...

Dünya/Türkiye böyle bir yer. Birinin kahkahası "yakın". Ötekinin gözyaşı her daim uzak.

Ya da şöyle: Dışarıdakinin kahkahası yakın, içerdekinin gözyaşı uzak.