Petrol fiyatlarının yükselmesi kime yarıyor?

Petrol fiyatlarında bu yıl yüzde 40''ın üzerinde artış yaşandı. Yatırım firmalarının ve uluslararası petrol otoritelerinin peş peşe yaptığı açıklamalarda fiyatların yılın geri kalan kısmında da yükseleceği belirtiliyor.

Petrol fiyatlarının son dönemdeki aşırı yükselmesine dair farklı senaryolar ve açıklamalar yapılırken, petrol 135 dolar seviyelerine kadar yükseldi. 2008 yılı boyunca dünya ekonomisinde büyüme beklentilerinin aşağı yönde revize edildiği bir ortamda petrolün tarihi rekorlar kırması bir tezat olarak algılanabilir. IMF, Dünya Ekonomik Görünüm raporunda 2008 yılına yönelik olarak global büyüme beklentilerini son dört sayısında da aşağı yönde revize etti. Temmuz 2007''deki raporda yüzde 4.8 olan dünya büyüme tahmini, Ocak 2008''de yüzde 4.1''e revize edilirken Nisan ayındaki raporunda bu oranı tekrar yüzde 3.7''ye indirdi. Yılın kalan kısmında dünyada ki büyümenin daralma sürecine girmesiyle yeni revizyonlar gelebilir. Bu ortamda petrolün tarihi rekorlar kırması dünya kamuoyunda tartışmaları da beraberinde getiriyor.

Fiyatın yükselmesini dünyanın en büyük spekülatörü Soros gibi! spekülasyona bağlayanlar çoğunlukta olsa da, dünyanın en büyük petrol tüketicisi ABD, arz-talep dengesini sorumlu tutuyor. Yani OPEC''ten üretimi artırmasını talep ediyor. Sebepleri her ne olursa olsun aşırı yükselen fiyatlardan birileri kısa vadede karlı çıkıyor. 1973 yılında OPEC krizinde olduğu gibi başka birilerinin de daha uzun vadede kârlı çıktığını tarih bize yeniden gösterebilir.

Yukarıda bahsettiğim raporda petrolün etkisiyle IMF''nin büyüme tahminleri Rusya için değişmezken, Ortadoğu bölgesi için yükselmeye devam ediyor. Dünyada bir günde ortalama 87 milyon varil petrol tüketilirken, petrol üreticisi ülke ve şirketler günde 5 milyar dolarlık pastayı paylaşıyorlar. Suudi Arabistan''da 1980 yılından bu yana yıllık ortalama yüzde 1 olarak seyreden enflasyon oranları aşırı petrol gelirleriyle 2008 Şubat ayında yüzde 8.67 ile son 27 yılın en yüksek seviyesine çıktı. Körfez ülkelerinin yanı sıra batılı petrol şirketleri de oldukça yüklü paralar kazanıyorlar. Uluslararası petrol şirketlerinden bazılarının 2008''in ilk üç ayında ki kârları ise şöyle; Shell 7.8 milyar dolar, BP 6.5 milyar dolar ve Exxon''un ise geçtiğimiz yıla oranla cirosu yüzde 56 büyüyerek 114.3 milyar doları buldu.

Körfez ülkelerinde oluşan bu petro dolarlar, başta ABD''li mali kurumlar olmak üzere finansal kriz içine girenlerin umudu oldu. Zora düşen birçok şirkete Körfez ülkelerinden yeni ortaklar katılırken, mevcut ortaklar da yüzdelerini artırıyorlar. Yani yılların birikimi bu sayede azaltılmış ve petro dolarcılar daha fazla para yatırarak yüzdelerini artırmışlardır!

Sonuçta batı kaynaklı petrol şirketleri kârlarını artırırken Körfezde oluşan büyük petro dolarlar farklı yöntemlerle yine sistem içerisine çekilmektedir. Körfezde kalabilen! paralar ise her geçen gün artan imar faaliyetlerine kanalize edilecektir.

Yaşanan son krizin, 1973 OPEC petrol kriziyle, sonuçları itibariyle karşılaştırılması bu açıdan son derece önemlidir. 1973 OPEC krizinin ardından petrol ihracatçıları o dönemde de çok büyük paralar kazanmışlardı. Kazanılan petro dolarlar yıllarca ABD hazine bonolarına yatırılmış, vadesi geldikçe yeni bonolarla da değiştirilerek ABD hazinesi finanse edilmiştir. Son dönemde yaşanan fiyat artışlarında ABD tarafından sürdürülen düşük dolar politikasının etkisinin olmadığını kim iddia edebilir?

Petrol fiyatlarındaki 1 dolarlık artışın cari açığı 400 milyon dolar civarında artıracağını göz önüne alırsak, makro dengeler açısından sonuçları tahmin etmek hiç de zor olmamaktadır. Bizim gibi net petrol ithalatçısı ülkeler dışında kalan üretici ve ihracatçılar bu işin kâr kısmını hesaplarken, bize de kara kara düşünmekten ve fiyatların düşmesini ummaktan başka bir şey kalmıyor