"Büyük denklem"in Kosova cephesi

İki haftadır üzerinde durduğumuz "Büyük Denklem"in uzantılarından biri, Kosova ve Sırbistan''a düzenlenen NATO harekatı oldu. Daha önce "Körfez''de yeni dönem" başlığı altında Irak''ın durumunu incelemiştik. Bu harekatın da Balkanlar için "yeni bir dönem"in ipuçlarını taşıdığını belirtebiliriz. Kosova''daki Sırp zulmü ve işin insanî boyutu her tür tartışmanın üzerindedir. Konuya bu hususların dışında, stratejik bir boyuttan baktığımızda, ne tür sonuçlarla karşılaşıyoruz?

Türkiye, sorunun doğduğu günden beri, Kosova''da ciddi bir ağırlık merkezi oluşturamadı. Oluşturması mümkün müydü? İki açıdan değildi. Birincisi, Türkiye Arnavutluk''taki inisiyatifini yitirmiş ve bu ülkede Yunanistan''a (ve belli ölçüde İtalya''ya) bir "manevra alanı" açmışken, Kosova''ya etkin biçimde müdahil olamazdı. Aynı koşullarda, Yunanistan-Arnavutluk bağı ciddi bir kesintiye uğramadan, Makedonya''nın "belirsizleşen" konumu nedeniyle de eli kolu bağlı durumdaydı. İkincisi, Türkiye -belli pazarlıklar dahilinde- kendi içindeki terör sorununda yeni bir aşamaya geçerken (daha işin başındayız!), Balkanlar için "nihai hedefleri açığa çıkmamış" bir harekat planının öncüleri arasında yer alamazdı. "Körfez''deki yeni dönem"de koordinatlar farklıdır ve "hedefler ne olursa olsun" Türkiye harekat planının içinde belli bir role sahiptir. Şu an itibariyle, Balkanlar''a ilişkin böyle bir "netlik" mevcut değildir.

Biz işin Kosova ayağına "Büyük Denklem"in aktörleri açısından bakalım. Dünya genelindeki son bir yıllık sürecin en açık sonuçlarından biri, Almanya''nın manevra alanının sürekli daralması ve bu ülkenin söz konusu tabloya beklenen ölçüde reaksiyon verememesi şeklinde özetlenebilir. Bosna konusunda (Hırvatistan uzantısı nedeniyle) heveskar görünen Almanya, Kosova ve bölgedeki ABD planı için oldukça "ikircikli" bir hava sergiliyor. Bölgede ABD planlamasına direnen tek ülke niteliğindeki Sırbistan''a karşı, BM çerçevesine ihtiyaç duyulmadan böyle bir harekata girişilmesi ise, denklemin diğer ucunda yer alan ve "muhtemel" bir Ortodoks ittifakın merkezi olan Rusya''ya ne gibi alanlarda "rahatlık" tanınacağı sorusunu gündeme getiriyor. Rusya Balkanlar''daki "acziyet" görüntüsünü sürdürürse, gözlerimizi -büyük bir dikkatle- kendi kuzeyimize çevirmemiz gerekiyor.

Kuzeyimizdeki bölge hem Türkiye''nin hem Rusya''nın "yaşama alanı"dır. Geçen hafta, Kosova''ya yönelik NATO harekatı başlamadan sormuştuk: "Türkiye-Rusya ekseni hangi gelişmelere açık? İyimser ''işbirliği'' projelerine mi yakın durmalıyız, yoksa kötümser ''çatışma'' senaryolarına mı?" Balkanlar''da şekillenmeye başlayan tablo, son dönemlerde sözü sıkça edilen "ortak yaşarlık" senaryoları açısından, "olumlu" sinyaller sunmamaktadır. ABD-Rusya eksenindeki "örtülü işbirliği" ihtimali, bizim için ricat borularının çalması anlamına gelebilir mi? Türkiye, yüzünü güneye dönmekle yetinebilir mi? "Körfez''de yeni dönem" başlığı altında kaleme aldığımız yazılarda "güney"e yönelik senaryoları uzun uzadıya işlemiş ve daha geçen Eylül''de "Bölgeye dönük Türkiye, ABD ve İsrail hedefleri muhtemelen ''ayrı''dır, ama bu ''ayrı'' hedefler ''aynı'' zeminde buluşabilir" demiştik. Bu konuya tekrar dönmemiz gereksiz; gelgelelim bu tablo Kuzey''deki etkinlik alanımızı ne ölçüde sınırlar? İşte bu ciddi bir sorudur.

Şimdi aynı düzlemde, geçen haftaki çerçevemize dönüyoruz: "Almanya liderliğindeki bir Çekirdek Avrupa" projesine karşı, etki alanı yaygın ve pazarlığı iyi yapılmış bir "İngiltere-Rusya parantezi" söz konusu mudur? Ya da yakın gelecekte söz konusu olacak mıdır? ABD inisiyatifli olması beklenen bu parantezde her iki ülkeye nasıl bir "manevra alanı" tanınacaktır? Rusya için bugüne kadar pek çok şey yazdık ve bugün tartışılıp duran pek çok senaryo da Türkiye''nin bu konuda düşünmekte olduğunu kanıtlıyor. Peki, ya İngiltere? İngiltere, parantezin sadece sol ucunda mı yer alıyor? Yoksa Rusya ile Çin arasında dengeleyici bir rol oynamaya sıvanan ve bir yandan da Orta Asya Türk Cumhuriyetleri üzerine kafa yoran Hindistan''a, hatta Moğolistan''a kadar uzanıyor mu parantezin sol ucundaki aktörün manevra alanı? İngiltere''nin "klasik Çin refleksi" ABD''nin hedefleriyle ne kadar örtüşüyor? Bu "fantastik" soruların bizi Kosova''dan, hatta bölge coğrafyasındaki konumumuzdan çok uzaklara götürdüğünü düşünebiliriz. Ama artık buralar "yeni döneme giren Balkanlar"a bir adımlık mesafededir ve "Büyük Denklem"in üç büyük ayağı vardır: ABD, Almanya, Rusya. Yazımızı geçen hafta denklemin "bilinmez"i hakkında sorduğumuz soruyla bitirelim: "Ve bu düzlemde, İngiltere''nin oynayabileceği rolün ne kadar farkındayız?"