Dünyada düşüyor ama Türkiye zam yapıyor

Akaryakıt, elektrik ve doğalgaz fiyatları ithalat nedeniyle hem dünya petrol fiyatları hem de Türkiye''deki döviz fiyatları dikkate alınarak belirleniyor. Bayi satışlarında ise belirli bir alan içerisinde fiyatlar serbest bırakılırken ana dağıtıcı firma şu fiyat diye tavsiyede bulunabiliyor.

Biz bugün özellikle akaryakıt fiyatlarında ne oluyor sorusuna cevap arayacağız. Çünkü doğalgaz fiyatlarını ve elektrik fiyatlarını da akaryakıt fiyatları doğrudan etkiliyor. Kriz ortamında dünyada emtia fiyatlarına bağlı olarak petrol fiyatları da inanılmaz düşüşler yaşıyor. Petrol fiyatı 147 dolar zirvesinden 60 dolara dayandı. Ama gelin görün ki ülkemizde son olarak Cuma günü akaryakıt fiyatlarına yine zam yapıldı.

Akaryakıt fiyatlarına yapılan zammın gerekçesi olarak son günlerde artan dolar fiyatı gösterilebilir. Ama henüz net bir gerekçe ortada yok. Zaten son elektrik ve doğalgaz zamlarında da sorumluluk üstlenen kurum da yok.

Akaryakıt fiyatlarında son zammın belirlenmesinde doların mı yükselişi dikkate alındı? Eğer öyleyse son günlerde dolar fiyatı yükselişine karşılık daha hızlı düşen bir petrol fiyatı ile karşı karşıyayız. Sadece dolar yükselişi dikkate alınmışsa zam kabul edilebilirdi. Ama ya petrol fiyatındaki düşüş nerde? Niye dikkate alınmıyor? Nerde yanlış var? Niye yüksek fiyat için bu çaba?

Birkaç rakam verelim:

A-Temmuz 2006 tarihinde petrol 70 dolar ve dolar kuru ise 1,70''lerdeymiş. O tarihlerde 95 oktan kurşunsuz benzin 3,00 YTL''nin altında iken mazot 2,50 YTL seviyelerinden satılıyormuş.

B-Bugün petrol 60-65 dolar aralığında ve dolar kuru yine 1.70. Ama aynı benzin 3,15 YTL iken mazot 2,80 YTL''den satılıyor.

Hem yurtdışı fiyatlar bugün daha düşük hem de dolar kuru aynı. Ama bugün yurtiçi fiyatlar daha yüksek. Benzer yüksek fiyatlar doğalgaz ve elektrik için de aynı durumdadır.

Burada birkaç noktaya dikkatinizi çekmem gerekiyor. Bir kere petrol fiyatlarının 147 dolar zirvesi çok kısa süre içerisinde görüldü ama yurtiçi fiyatlara zaten yansıtılmadı. Bu nedenle akaryakıt fiyatları 147 dolardan 60 dolara düştü satış fiyatı da bu oranda düşsün diye bekleyemeyiz. Fiyat ayarlamaları gecikmeli ve birikimli yapılıyor.

Peki, o zaman neden kur artışı derhal fiyatlara yansıtıldı? Kur artışı yansıtılmadı ise neden petrol fiyatlarındaki düşüş fiyatlara yansıtılmakta çok zaman gecikiliyor. Son zam neden?

Sadece 2 yıl öncesinde petrol fiyatları daha yukarda ve dolar fiyatı bugünkü seviyede iken neden akaryakıt fiyatları daha düşüktü? Bu yıl hesaplama yönteminde bir değişiklik mi yapıldı? Yoksa bilmediğimiz bir başka değişiklik mi var.

Şimdi son fiyatları verelim. Petrol fiyatı 147 dolarken Türkiye''de 95 oktan benzin 3,60 YTL''ye satılıyormuş. Fiyatlar 60 dolara kadar düşerken ülkemizde benzinin hâlâ 3,15 YTL''ye satılması normal mi? Dünyada yüzde 60 düşen petrol fiyatlarını biz sadece yüzde 12,5 düşürerek nasıl izah edeceğiz.

Krİz yönetİmİ bu mu?

Küresel krizin reel sektöre etkisi daha yeni yeni etkisini gösteriyor. Finansal fiyatlarda yaşanan ilk satış dalgasında ülkemizde "ne krizi" söylemlerini söyleyebiliyorduk. Ama bugün o örnek sektörlere destekler devreye alınıyor. Çünkü fabrikalar üretime ara veriyor.

Reel sektör krize karşılık destek paketleri bekliyor. Fabrikalar kapanmasın, insanlar işsiz kalmasın isteniyorsa bu kesime zaten kulak verilmeli. Ama bu kulak verme çıkar-kollama şeklinde eski kriz yıllarındaki gibi olmamalı. Makro destekler mikro önlemlerle pekiştirilmeli.

Sanayici açısından üretim ve rekabet için hammadde fiyatları ilk sıralarda gelir. Üretim faktörleri içerisinde rekabet şartlarının kolaylaştırılması açısından bu ürünler çok önemlidir. Zaten küresel kriz nedeniyle azalan talebe bağlı olarak tüm dünyada hammadde fiyatları tepetaklak alaşağı olmuş durumda. Ama bizde değil.

Krizin en sert estiği Temmuz ayından bugüne akaryakıt-doğalgaz ve elektrik fiyatlarına Türkiye''de büyük zamlar yapıldı. Türk sanayicisi krize karşı destek beklerken birden yüzde 60''ları aşan enerji zamları ile karşılaştı. Belki zam yapılan aylarda kriz hissedilmiyordu ama unutmayalım ki bugün o zamlı fiyatlardan üretim yapılıyor.

Sanayi sektörümüz desteklenmek isteniyorsa önce dünyada düşen hammadde fiyatlarını kendi sanayicimizin de fiyatlarına yansıtmamız gerekiyor. Bu işe ilk olarak akaryakıt ve ardından bu yıl yapılan elektrik ve doğalgaz zamlarının geri çekilmesi ile başlayabiliriz. Bu sayede sanayiciye destekten öte kösteğin kaldırılmasını sağlamış olacağız.

Krİzİ yönetmek farklIdIr

Kriz yönetimi çok farklı bir anlayışla yürütülür. Klasik anlayışın dünya ekonomilerinde 1929 büyük buhrana yol açtığını hatıralardan silmemek gerekir. Şimdi krize giden yolda kendimize bakalım.

Merkez Bankası enflasyonla mücadelede eski yöntemlerini ısrarla yürüttüğü takdirde iç talebin daha da kısılmasının nasıl vahim sonuçlar doğuracağını zaten reel sektör temsilcileri korkularında belirtiyor. Ama ben belirtmeliyim ki Merkez Bankası son günlerde krize karşı en duyarlı kurum olarak çok önemli adımlar atıyor. Bu çok önemli bir nokta. Hatta son Para Politikası Kurulu toplantısı kararları da çok önemli değişim işaretleri veriyor.

Küresel krizde dış talebin zaten daralacağı aşikâr ortadadır. Bizler iç talebi kurtarıcı olarak bir süre desteklenme durumunda kalabiliriz. Bu nokta ekonomi yönetimi açısından dikkate alınması gereken bir farklılık olabilir.

Maliyet yönetimi krizde ilk sıralarda dikkate almamız gereken unsurdur. Hammadde maliyeti yanında faiz maliyeti de üretici için önemlidir.

Hem zam hem de faiz artışı ile olsa olsa sanayiciyi bitiririz. O zaman da ne kriz kalır ne de üretici ne de işçi.