Kredi isterken rüşvet de istenir mi?

Bir sistemin temeli eğer sadece yazılı kurallar ile çiziliyorsa, o sistemin açıklarını bulmak eski kurtların oyun alanı haline gelebilir. Ahlaki veya yazılı olmayan etik kurallar işlemez ise, her an her yerden arızalar yükselebiliyor.

Türkiye, bankacılık sektöründe sadece kuralları oturttuğu 2000 öncesinin milyarlarca dolarlık faturasını halen ödemeye devam ediyor. O günlerde, etik kuralları çizilmemiş bir banka sahipliği sorunu yaşanmıştı. Oysa bugün de sektör bazı sorunlar yaşamaya devam ediyor. Sahiplik sorunu çözülen sektörde, yönetim ve kurallar sorunu yaşamadığımızı maalesef söyleyemeyiz.

Sahiplik sorunundan yönetim sorununa neden geçiş yaptık? Türk bankalarında 2001 kriz öncesi banka sahiplerinin istediği gibi hareket ettiklerini, ortaya çıkan hortumlardan söyleyebiliyoruz. Bugün ise bankalarımızdan sahiplik adına bir durum yaşadığımızı sanmıyorum. Çünkü gücün artık sahiplerden çok yönetimlerde olduğu açıklamalardan anlaşılıyor.

Ama bugün bankacılık sorunu olarak bir başka sıkıntının daha geçmişten aktarıldığını gelen bilgilerden anlıyoruz. Eski batık oyunlarının tezgâhtarlarının akıl hocalığı noktasında bir kısım etkilerinin sürdüğü belirtiliyor. Sektörün eski batık oyunlarındaki etkin kişileri sektör dışına itmesine karşılık, aynı ülkede yaşadığımızı da unutmamamız gerekiyor.

Bir gün bir bankada şube müdürü olarak çalışan arkadaşım aradığında kulaklarıma inanamadığım bilgiler vermişti. "Biliyor musun, bizim bankayı aslında görüntüde olan kişiler yönetmiyor. Arka planda eskiden banka batırdığı için yasaklı bir başkası bu bankayı yönetiyor" demişti. O yıllar bu bilginin nasıl BDDK tarafından bilinmediğini sormuş ve kendimce de sorgulamıştım. Yine cevabı o tecrübeli bankacı arkadaşım vermişti: "Resmi olarak tabii ki BDDK''da bilmeyecektir; ama bu koskoca bankayı kimin yönettiğini tabiri caiz ise herkes biliyor" demişti.

Buradan asıl soruna yeniden gelelim. Türkiye 2001 sonrası en önemli ekonomik sıkıntıyı Lehman batışı sonrası 2008''de yaşamaya başladı. Eylül 2008''de finans sektörünün alt-üst olması birçok firmanın kredi yenilememesi ile karşılaşmasına yol açmıştı. Bu süreçte özellikle riskli bulunan küçük ve orta boy firmalar çok ağır darbe aldılar. Ve bir çoğu da ekonomi sahnesinden silindi gitti.

Ticaretin aktivitenin devamı açısından zaruri hale gelen kredi imkânları o günlerde tabii ki sonuna kadar zorlanmaya başlanmıştı. İşte o günlerde başlayan yeni bir uygulama bizlere fısıldanmaya başlamıştı. "Krediyi bile verirken rüşvet gibi ayrı komisyon istiyorlar". Burada dikkatinizi çekeceğimiz bankanın resmi kredi komisyonu değil, o krediye imkân verenlerin gayri resmi komisyonuydu. Yani kısaca rüşvetle kredi verilir duruma gelmişti bir anda sektör.

Ama işin daha dikkat çeken tarafı çok daha önemli olsa gerekir: Bu tatlı bankacılık sisteminin başında eski kurtlarının yeniden adlarının hortlaması çok daha dikkat çekiciydi. Ama işin daha vahimi bu sistemin asıl BDDK tarafından çözülmemiş olmasıdır. Sektörün sadece rakamları ile değil, sistemin tüm çalışma kurallarının gözetilmesinin önemi bir kez daha ortaya çıkmıştı.

Şükür ki kriz geçti ve artık kredi almak için değil vermek için adam aranıyor. Ama daha aylar öncesinin söylentilerini de kenara mı bırakacağız. Elbette hayır.

Bankacılık sektörü krizden en hasarsız çıktı deniliyor. Ama bence bankacılık sektörü krizden en hasarlı çıkan sektör olmuştur. Müşterinin en önemli varlık olduğu bir dünyada reel kesim tarafından mimlenmiştir. Bugünün yüksek kârları karşısında reel sektörün zararları düşündürücü olsa gerek. Biri yer biri bakar, kıyamet ondan kopar misali.