Kurumsal olmak adına bedava para toplanıyor

Vatandaştan bedava para toplamak kayıt içinde olsun olmasın pek farketmiyor. Önemli olan toplanan paraların verimlilik-kârlılık yönünden doğru değerlendirilmesi

Para toplama sisteminin sermaye piyasasında belirli kurallar ve hakkaniyet içerisinde işlediği varsayılır.

Kamuoyunda adı sıkça geçen çok ortaklı holdingler yurtdışında vatandaşlardan sistem dışı para toplamışlardı. Toplanan paralar aradan geçen uzun süreden sonra ya battı veya oldukça azaldı. Sınırlı sayıda holding ayakta kalabildi.

Parası batan vatandaşlar kuyruklar oluşturarak, dernekler kurarak devletten de yardım isteyerek paralarını kurtarmanın peşine düştüler.

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ise geride kalan holdingleri kayıt altına almaya çalışıyor. SPK bu çalışma ile sistemi kayıt altında çalıştırmayı hedefliyor. Bu çalışmanın işleyiş tarzı "kayıt altında" almanın ötesine geçmiyor. Kayıt altına alınan holdingler yine zarar edebilir ve ortakların parasını kaybedebilirler.

Türkiye''de "istem içinde olmak" çalışma şartlarının yerine getirildiği yönünde anlaşılıyor. Kamu kesimi denetleme ve iş görme anlamında "işleyiş şartlarını" ana ilke olarak ele alıyor. Sermaye piyasalarının işleyiş tarzına bakıldığında ise sadece "sistem işleyişi" denetim için yeterli sonuçlar vermiyor. Üzerinde çokça durulan "ortak para veya emanet para" yönetiminde sorunlar hâla devam ediyor. Emanet para kullanımı yatırım fonları, özel emeklilik fonları ve yatırım ortaklıkları çatısı altında izlenebilir. Halka açıklık bilgileri daha yoğun ve şeffaf olduğundan burada sadece yatırım ortaklıklarını örnekler vererek inceleyeceğiz.

Burada kafaları karıştıran soru şu: Acaba yurtdışında özel toplantılarda para toplamak ile piyasada kamusal denetim altında para toplamanın arasında bir farkı var mı?

Başkalarının parasını işletme açısından değişik para toplama yolları olabilir. Örneğin kişiyi yüz yüze görüşme ile ikna etmek, kalabalık toplantılar ile ikna etmek veya yapılan başarılı ve kârlı bir işletme ile ikna etmek seçeneklerden birkaçıdır.

Sermaye piyasalarında bu iş biraz daha farklı oluşabiliyor. İdeal pazar şartlarında fiyatlar serbestçe belirleniyor. Para talebi, yatırım ortaklıklarının büyüme isteği ile ortaya çıkıyor. Bizim piyasa işleyişinde ise daha farklı şekiller cereyan edebiliyor. Yatırım ortaklığı şirketlerinin hisse senedi fiyatların seyri ile bedelli sermaye artırımları arasında bir ilişki oluşabiliyor. Para toplama aşamasında yatırım ortaklığı şirketlerinin piyasa işleyişi ayrışabiliyor

Bir çok yatırım ortaklığının hisse değeri portföy değerinin altından işlem görüyor. Hatta bazı yatırım ortaklıklarının hisse değerleri portföy değerlerinin nerede ise yarısı oranından işlem görüyor. Yatırım ortaklıklarının piyasa değerlerinin altından işlem görmesi yönetim riski olarak görülebilir. Uygulamada ise kârlılığı düşük, komisyon ve yönetim gideri yüksek ve portföyünü doğru yatırım tercihleri ile piyasa ortalamasının altına düşüren YO şirketleri çareyi vatandaştan para toplamakta buluyor.

Yatırım ortaklıkları halka açıklık oranları yüksek şirketlerdir. Bunun anlamı sermaye artırımlarının büyük kısmını küçük yatırımcının karşılamak durumunda olmasıdır. Şirketin yatırım ve yönetim kararlarını ise çok küçük imtiyazlı hisse sahibi patronlar veriyor. İmtiyazlı hisse sahipleri parasal olarak sermayeleri oranında yani daha düşük miktarda katılımda bulunuyor.

Bu yapısal durum YO şirketlerinin bedelli sermaye artırımı aşamasında piyasa fiyatlarının neden şiştiğini daha da karmaşıklaştırıyor.

Çok sayıda YO şirketi, piyasa değerlerinin portföy değerlerini aşmasının ardından bedelli sermaye artırımlarına gittiler. Bedelli sermaye izinleri sanki piyasa oyununu bozmak üzere veriliyor gibi intiba bırakmaktadır. Fiyat hareketleri ile para toplama taleplerinin aynı noktada kesişmeye başlaması mevcut denetim sisteminin yetersiz kaldığını gösteriyor.

Piyasada işlem gören yatırım ortaklıklarının yönettiği fonlar 06/2007 döneminde 610 milyon YTL''ye ulaştı. Yatırım ortaklıkları -A tipi yani hisse senedine daha fazla yatırım yapma imkânı olan fonlar. Dolayısıyla bu şirketlerin verimleri ile İMKB-100 endeksi karşılaştırılabilir. Yılın ilk yarısında İMKB-100 39 binden 47 bine gelerek yüzde 20 artış sağladı. Aynı dönem içerisinde iç borçlanma faizleri de yüzde 21.17''den yüzde 18.21''e geriledi. Faiz oranlarının düşüşü hem yüksek faizden hem de faiz düşüşünden çifte kazanç imkânı verdi. Oysa yatırım ortaklıklarının ortalama kazancı yüzde 10.82''de kalıyor. Yatırım ortaklıklarının giderlerinin ise portföylerine oranı yılın yarısında dahi yüzde 2.43''e ulaşmıştır. Pazar şartlarının son derece uygun olduğu bir ortamda dahi düşük kâr ve yüksek giderle çalışmak yatırımcıların parasının ne şekilde değerlendirildiğine dikkat çekmektedir. Piyasa getirisine yaklaşan ve düşük gider oranı ile yönetilen YO''lar olmasına karşılık hem düşük kâr oranı hem de yüksek gider oranı olan YO''lar da bulunmaktadır.