Tabiatı duyguya çevirmek...

Ali Görkem Userin''in Edebiyat ve Tabiat başlıklı yazısını keyifle okumuştum. (İtibar, Sayı 2, Kasım 2011) Böyle yazılara fazlasıyla ihtiyacımız var. Hepimiz, Allah''ın Tabiatı''nın bir parçasıyız. Parçası olduğu şeyden habersiz yaşamak, en azından edebiyatçılara yakışacak bir davranış biçimi değildir.

Gelin görün ki, kiraz ağacı ile vişne ağacını birbirinden ayıramayan çok sayıda şair tanıyorum. Ayağı topraktan kesilen şair, şiiri de dört duvar arasına hapsetmiş oluyor. Hal böyle olunca da yaşayan ve ikna eden bir şiirden bahsedemiyoruz. “Günümüz şiirinin inandırıcılık sorunu var” diyen Ahmet Murat, muhtemelen bu duruma da işaret ediyor.

Şiirimiz hava almalı. Fakat bunu, pencereyi açarak değil; şehir dışına çıkarak, dünya yolculuğumuz esnasında bize eşlik edenleri yakından tanıyarak yapmalıyız. Canlı ve samimi bir şiirin peşindeysek eğer, hayatın en diri olduğu yerlere gitmeliyiz. Gerçek hayatı ve samimiyeti şehirlerde veya dört duvar arasında değil, tabiatta bulabiliriz, diye düşünüyorum. Elbette kuvvetli şiirler için masabaşı çalışması ve iyi bir kütüphane şart. Şiiri odaya hapsetmek derken, işçilik, disiplin ve şiir görgüsünün önemini hafifletmeye çalışmıyorum. Bunları “elde var bir” olarak gördüm, görüyorum.

Turgut Uyar, Göğe Bakma Durağı''nı yazarken, “dala bir kuş kondu” demek ile “dala bir serçe kondu” demek arasındaki sayfalar dolusu farkı elbette biliyordu. Veya Ne Değişir''i yazarken, Divan Edebiyatı hakkında ciddi bir birikimi vardı. Bunları biliyoruz. Şunu diyorum: Bu bilgileri, sadece kitaplardan veya internetten elde edemezsiniz. Yerinde görmeniz, duymanız ve hissetmeniz lazım. Şair, saf olanın peşindedir. Ve bilgi, çoğu kez tabiat üzerinden akar. Tabiat, insanın aslıdır.

Şair, yaprağın neşesini görebilmeli, taşların sesini duyabilmeli, suyun akışını yazabilmelidir. “Şırıl şırıl” derseniz, suyun akışını yazmış olmazsınız.

Dikkatli bir şekilde, genç arkadaşların şiirlerini takip ediyorum. Konu sıkıntısı ve geçersiz kelimeler, ilk dikkatimi çeken olumsuzluklar oluyor. Çoğu, mekanik bir şiiri veya o büyük bunalımı çoğaltıp duruyor. Hakkıyla yapıldığı sürece, elbette bunlara bir itirazım olamaz. Ancak uyarılarım olabilir.

“Artık pastoral şiir yazılamaz” deniliyor. Yetmiyor, tabiatı ciddiye alanlar “çiçek-böcek şairi” diye küçümseniyor. “Şiir öldü” tartışmaları kadar karşılığı olmayan bir şey bu. Ortak kabul görmüş şairlerin başarılı dizelerinin çoğu, tabiattan yola çıkan ve Suut Kemal Yetkin''in ifadesiyle, “taibatı duyguya çeviren” dizelerdir. (Yokuşa Doğru, Sanattan Edebiyata, Dernek Yayınları, 1963, Sayfa 60) Bugün üstat olarak kabul ettiğimiz birçok isim, tabiatı duyguya veya fikriyata çevirmeyi başarabilmiş kimselerdir. Mustafa Kutlu''yu sahici, Nurettin Topçu''yu derinlikli yapan unsurlardan biri de budur. Diyebilirim ki, Nurettin Topçu, düşüncesini, yani hareket felsefesini sulardan almıştır. (Topçu''dan: Aşk ve tabiat sevgisi, hayatta insanı olgunlaştıran ve ululaştıran iki temel muhtevadır.)

Doksanlı yılların başından itibaren öne çıkan şairlere bakacak olursak, mesela Süleyman Çobanoğlu ve Ahmet Murat''a; bu isimlerin, insanı ve tabiatı bir bütün olarak görme ve gösterme konusunda ne kadar başarılı olduklarını görürüz. Mustafa Akar''ın ilk kitabı Küçük Bir Gökada''yı başarılı yapan da buydu.

Mustafa Kutlu, ikili sohbetlerimizin birinde, “Şiir, sözün bittiği yerden başlar” demişti. Söz, iki türlü biter. Bunlardan biri, insansız yerlerdir. Tenha bir ağaç altında veya su kenarında söz biter, duygu başlar.

Eski bir Türk atasözü, “Türk olana şehir içi zindandır” der. Yıllardan beri, fırsat buldukça, dışarıya çıkıyorum. Dışarıya çıkmak, aynı zamanda içeriye girmek oluyor. Rakım yükseldikçe, inancım ve güzelliğe olan saygım artıyor. Her şey daha temiz, daha aziz… Şairlik gerekçem, zaten temiz ve aziz olanı yazmak değil mi? Behçet Necatigil, “Kısa insan ömründe, hayattan daha orijinal ne olabilir” diye soruyor. Bir soru da ben sorayım: Hayatı, tabiatsız düşünebilir miyiz?

Tabiatın teskin edici, teselli verici bir tarafı var. Şefkatlidir ve insanda iyilik hissi uyandırır. Üzgünseniz, üzüntünüzü giderir. Yalnızsanız, size arkadaşlık eder. Bunu en iyi anlatan edebi metinlerden biri, hiç kuşku yok ki, Cenap Şehabettin''in Ali Canip Bey''e yazdığı ve Servet-i Fünûn dergisinde yayınlanan açık mektubudur. O mektubun yazımızı ilgilendiren bölümü şöyledir: “Muhitim bana hiçbir zaman rıfk ve şefkatle muamele etmedi; ben tarih-i asrımın hor baktığı bir Osmanlıyım. Bereket versin ki çiçekleri tabiatın kendime hediyesi, bülbüllerin musikisini nevbaharın ruhuma kasidesi ve saf sularla şirin meyveleri kürre-i arzın zâikama ziyafeti gibi telakki edecek bir fıtratta yaratılmışım.”

Son olarak şunu da hatırlatmak gerekir: Tabiattaki her canlının, her ağacın, çiçeğin ve kuşun tarihi vardır. Bu tarih, insanla beraber ilerler. Sözgelimi saka kuşu, sadece saka kuşu değildir. Yeniçerilerin günlük yaşamını yazacaksanız eğer, saka kuşunu asla bunun dışında tutamazsınız.