"Küçük Hayat Bağları": Gerçekten de küçük, küçücük...

Metin Celâl, 1980''lerde yaşanan ''son'' şiir dönüşümü esnasında şiir üzerine düşünen, şiirin poetik sorunlarını merkeze alan yaklaşımlarıyla ilgi gören ve o dönemde yavaş yavaş gövdesi beliren ''80''li yıllar şiiri''ne eleştirel tutumu, kritik edici gözlemleri/değerlendirmeleriyle bir bakıma ''teorik'' plânda katkılarda bulunan bir isim. Şimdi hatırlıyorum; sözünü ettiğimiz bakışları dolayısıyla, Metin Celâl''in dönemin ''eleştirmeni'' olabileceğine dair konuşmalar yapılırdı.

Metin Celâl''in ''şiir yazar''lığı ise, daha geç dönem sayılabilecek bir süreçte (ilk şiir kitabı "Adım Ölüm" -1986) yansıdı şiir çevrelerine.

Metin Celâl, gerek şiirin/şiir çevrelerinin sorunlarıyla ilgili yazılarını, gerekse ideolojik/poetik ayrılıklarda kök bulan anlayış farklılıkları dolayısıyla kimi kümelenmelerle girdiği polemik türü yazılarını günümüzde de sürdürüyor. Ama, artık onun sahiplendiği bir de ''şair'' kimliği var, dünden bugüne..

Kendisinin "Adım Ölüm"den sonra, "Kendi Kendini Tatmin" (1989) ve "Konformist" (1993) adlı şiir kitaplarına da imza attığını izledik. Bu yılın başlarında ise, "Küçük Hayat Bağları" (Gendaş yay./İst./48 sayfa) ile çıktı okur karşısına.

Metin, şiirin sorunları konusunda olsun, polemik yazılarında sahiplendiği görüşler konusunda olsun; son derece kendinden emin gözükür, edebî mücadeleyi sever, yer yer atak bir portre çizer. Bununla birlikte, bu arkadaşımızın ''şair''lik yönü aynı derecede ''hamleci'' sayılmaz. Dönemi içinde sivrilmemiş, âdeta geride kalmayı benimsemiş görünen, statik, silik bir ''şair kimliği''nin temsilcisi konumundadır. Sanki, şiir üzerine düşündüğü, poetik sorunları eşelediği ve muhtemelen ''iyi şiir''in ne olduğunu bildiği halde; kendi yazdıklarında ''has şiir''e dair işaretler bulunmadığının farkında olmanın ve yazdığı/yazabileceği şiir coğrafyasının hacimsizliği yüzünden herhangi bir şiir ufkunun doğmayacağını önceden sezmenin getirdiği hâlet-i rûhiyenin esiridir Metin Celâl.. "Küçük Hayat Bağları" bunun tipik ispatıdır ve Metin için/şiiri için son derece "başarısız" bir deneyimdir. İlk 3 kitabı tekrar okunduğunda, bu kitap, Metin Celâl şiiri bakımından düşen bir eğriyi imliyor zira.

Bana göre, bunun en bariz nedeni, Metin Celâl''in ''iddiasız'' bir şiir üretimine soyunmuş olmasıdır. Evet, Metin Celâl''in şiiri ''iddiasız''dır! Herhangi bir şiirdir; derinlik kaygusu gütmeyen, ''şiir ideali''nden yoksun, anonimleşme eğilimleri taşıyan, zayıf bünyeli bir şiir.. Zira, Metin Celâl "Küçük Hayat Bağları"nda tek anlamlı, çağrışım gücü şüpheli, okundukça kendini tüketen, döngüsel bir ''dil''in adresidir. Gündelik konuşma diline sıcak duruş, Metin''in ''şiir dili''ni kısırlaştırmış ve dolayısıyla ''şiir dünyası''nı çaptan düşürmüştür.

Şu dizelere bakar mısınız?: "her şey kötüye gidiyor, kötüye", "gereği yoktu hayatı farketmenin", "çabuk kuruyan bir hayattı benimkisi", "söylenecek sözü kalmayanların/uygar ve kişiliksiz haliyle", "üzüldük senin için, ''aklı başına gelsin'' diye bekledik/oysa titrek ve can sıkıcıydın", "günler yeniden tekrarlarken kendini".. Ben birkaç tane aldım buraya. Söyler misiniz lütfen: Bu ifadelere "şiir" demek ve böylesi sıradan bir söz diziminden sonra bir ''şiir dili''nden bahsetmek mümkün müdür? Tüm bunlar ve benzerleri, şiir ilgisi az-çok gelişmiş hemen herkesin yazabileceği şeyler değil mi? Kitapta yer bulan tek tük imge canlanışları ise, ne yazık ki "Küçük Hayat Bağları"nı ''kurtarmaya'' ve şairine mesafe aldırmaya yetmiyor..

Aslında bu dizelere şaşırdığımı söylersem, yalan olur. Ne yapalım; Metin Celâl''in de bir ''şair'' olarak kavradığı/algıladığı hayattan çekip çıkardığı ''dize''ler bunlar olabiliyor demek ki.. Hiçbir estetik açı doğurmayan, sanatsal anlamı şüpheli şeyler..

Kitabın ilk bölümünden seçtiklerimi bir kenara koyup, üçüncü bölüme geldiğimizde ise; metnin ana izlediği olan ''aşk'' olgusunun nasıl da ''cinsel obje'' düzeyine indirgendiğinin bariz örneklerini görüyoruz. Bir materyalistin hayat ve aşk algısı bu biçimde olabilirse de; şiirin haysiyeti üzerinde, yazılan herşeyin şiir olup olmadığı hususunda "şair" yaftasına sahip çıkanların düşünmeleri gerekir, diyorum ben.

Hep söylüyorum: Şiirin ne olup ne olmadığını teorik formatta ''bilmek'', ''kavramak'' başka şey; ''şiir yazmak'', ''şiir deneyimine katılmak'', ''şair olmak'' bambaşka bir şey.. Bence "Küçük Hayat Bağları"yla Metin Celâl, söz konusu ayrım için güzel, hoş bir örnek...