Tüketici güvenindeki kırılma 2015 için risk oluşturabilir

Okuyucularımız hatırlar ise, 26 Kasım Çarşamba günü yayınlanan yazımızda, Türk hane halkının tüketici güveninin, 100 puan ve üzerinde olması gerekirken, yani ekonomiye duyulması gereken güvenin pozitif olması beklenir ve umut edilirken, adeta küresel krizin ilk patlak verdiği, 2008 yılı ekim ile aralık ayları arasında olduğu gibi, 70 puanın altına gerilemesi, hatta aralık ayı itibariyle, 67,7 puana düşmesi düşündürücü. Hane halkının Türk ekonomisinin genel durum beklentisi ile ilgili görüşü 100 puanın yaklaşık 9-10 puan altında.

Maddi durum beklentisi ise, 100 puanın 12-13 puanın altında. Yani, Türk hane halkı, kendi maddi durumundaki tabloyu, Türk ekonomisinin genel durumundan daha kötü görüyor. Endeksi 67,7 puana kadar düşüren esas kritik etken ise, önümüzdeki 12 aylık dönemde Türk halkının işsiz kalma endişesinin artmış olması. 2012 yılının uzun bir döneminde, işsiz kalma korkusu adına, morali daha yüksek, neredeyse 100 puana yakın olan Türk hane halkı, şimdi aynı oranın 67,3 puana düşmesi ile, önümüzdeki 12 ayda işsiz kalabilme riskinin arttığını düşünüyor. Tabi, bu mutlaka vatandaşımızın işsiz kalacağı anlamına gelmiyor.

Ancak, işsiz kalacağı endişesi arttıkça, mesela, 20012 yılının mart-ağustos döneminde, dayanıklı tüketim malı satın almak için dönemin uygunluğuna 100 puan civarında bir endeks değeri ile, işaret ederken ve bunun doğal sonucu olarak para harcarken; 2014 yılı son çeyreğinde, 77-80 puan aralığına gerilediğini, yani yaklaşık 20 puan olarak algının bozulduğunu görüyoruz. Yani, Türk halkı, 2 yıl öncesine göre, 2014 yılı son çeyreğini, dönem olarak, dayanıklı tüketim malı satın almak için uygun bulmadığını belirtiyor.

Önceki yazımızda da belirttiğimiz üzere, Türk reel sektörü, ekonomisine Türk hane halkından daha pozitif bir gözle bakıyor. Reel Kesim Güven Endeksi ve İktisadi Yönelim Anketi’ne baktığımızda da, son 2 yılın en düşük performansındayız. Buna rağmen, imalat sanayindeki 2172 firma, reel kesim güven endeksinde 101,2 puanda. Yani, hala pozitif. Ancak, aynı endeks değerinin eylül ayında 107,6 puan düzeyinde olduğunu unutmayalım. Peki, endeks neden 101,2 puana gerilemiş diye detaylara baktığımızda, imalat sanayinin, kendisine gelen yurtiçi satış ve ihracat amaçlı olarak, mevcut toplam sipariş miktarından memnun olmadığını görüyoruz.

Mevcut toplam sipariş miktarından memnuniyet, Ocak 2007 ile Aralık 2014 arası en iyi 95,7 puanı görmüş. Küresel kriz döneminde 27,1 puana kadar düştüğü de olmuş. Geçtiğimiz ekim ayında 91,8 puan düzeyindeki mevcut toplam sipariş miktarından duyulan memnuniyet, aralık ayında 87 puana gerilemiş. Bu durum, en yüksek orana ve ekim ayına göre kötü; ama, küresel krizin yaşandığı günlerdeki 27,1 puana göre mukayese edilemeyecek kadar iyi. Hane halkının tüketici güveninde adeta küresel krizin ilk aylarındaki hava gözlenirken, reel kesimin bu durumun müspet yönde hayli uzağında olması gerçekten üzerinde düşünülmesi gereken bir durum.

Reel sektörün moralinin yüksek olmasının gerekçelerine baktığımızda ise, üretim hacmi ve mevcut istihdama yönelik olarak, önümüzdeki 3 aya yönelik beklentiler, bir miktar gerilemiş olmakla birlikte, halen 100 puanın üzerinde. Bu da olumlu bir gelişme olarak nitelendirilebilir. Bu tür endekslerde, 100 puanın üzeri olumlu tablo olarak kabul edilir. Gelecek 3 aya yönelik ihracat sipariş miktarı beklentisinin artmış olması da, Türkiye’nin 2015 yılı büyümesinde net ihracatın büyümeye katkısına ihtiyacımız olduğu gerçeği ile, yine olumlu bir gelişme olarak değerlendirilmeli.

Bir başka önemli husus olarak, 2014 yılı şubat ayından bu yana, imalat sanayinin yatırım harcaması yapma eğiliminin de 104 ile 108 puan aralığında hareket ediyor olması ve aralık ayında halen 105 puanda olması, yine umut verici. Çünkü, bu durum, imalat sanayinin yatırım yapma iştahını kaybetmediğini gösteriyor. Genel gidişatın ise 100 puanın altında seyretmesi, Türk imalat sanayinin iç ve dış politik-ekonomik gelişmeler nedeniyle bir miktar keyifsiz olduğuna işaret etmekte.

Bu durumda, 2015 yılı büyümesi için, hem net ihracatın büyümeye katkı yapmasına, hem de özel sektör yatırım harcamalarına ihtiyacımız var. Hane halkının tüketim harcamaları ile, kamu harcamalarının ise, cari açık ve enflasyonla mücadele adına daha sınırlı bir katkı sağlaması gerekiyor. Bununla birlikte, hane halkının tüketici güven endeksinin indiği seviye, Türk halkının kimi endişeleri giderilmez ise, hane halkı tüketim harcamalarının 2015 yılında beklenen katkıyı da yapamayabileceğine işaret ediyor. Ekonomi Yönetimimizin, 2015 yılının zorlu iç ve dış politik konularını da dikkate alarak, hane halkının tüketici güveninin bir miktar iyileşmesine yönelik tedbir düşünmesi yararlı olabilir.