Ranta kurban edilen tarih ve medeniyet: Bab-ı Âli

Osmanlı’da ekseriyeti yabancıların oturduğu Beyoğlu, Pera eğlencenin, gece hayatının merkezi olmuştur. Müslümanlar orada ikamet etmezlerdi. Hırıstiyan kültürüne göre şekillenen bir sosyal hayat vardı. Fatih için de bunun tam tersi söylenebilir. Bab-a Âli’ye gelince orası devletin merkeziydi. Osmanlı’nın yönetildiği, fikrin üretildiği, devletlü şahsiyetlerin, padişah sarayının, camilerin, paşa konaklarının mekanıydı. Gayrimüslimler buralarda ellerini kollarını sallayarak dolaşamazlardı.

Cumhuriyet dönemi kendi dünya görüşünü mekanlarına ve binalarına yasıtırken İstanbul’un içinde yeni Pera’lar oluşturdu. Bab-ı Âli’yi de yanlızlığa terketti. Aradan geçen yıllar artık yerli unsurun kalmadığı, tarihin nostaljiye dönüştüğü, seğirlik ve eğlencelik mekanlarla doldurdu Bab-ı Âli’yi. Neredeyse her konak restore edilip, süslenirken, butik oteller halinde hizmet vermeye başladı. İstanbul’a gelen turistlerin kutsal ziyaretgahları Ayasofya Osmanlı medeniyetinin inşaa ettiği tüm eserleri gölgesine bıraktı. Sokaklarda Müslümana rastlamak bile zorlaştı. Camilerimizin gölgesinde içki sofraları kuruldu. Gözbebeğimiz Sultanahmet kontrolsüz turist trafiğinden adım atılamaz hale geldi. Tek istisnasi ucube haline getirdiğimiz Ramazan eğlenceleri. Onu dahi talebe göre şekillendirdiğimiz için arzın mahiyetiyetin vehameti seneden seneye artış göstermekte.

Dünyanın yönetildiği, İslamın gözbebeği Bab-ı Âli artık turistlerin zevklerine hizmet veriyor. Tarih kokmuyor. Binaların çatılarının altında, ruhunun zıttına bir zaman akıyor. Çünkü buna talep var. Oteller iyi para kazandırıyor. Restorant ve kafelerde alkol olmazsa turist girmiyor. Şerbet satacak hali yok esnafın. Küçücük bir dükkana dudak uçurtucu kira bedelleri ödeyince para kazanması gerekir. Şişkin turistik tarifelerin uygulandığı bu mekanlara halkım zaten istese de gidemiyor. Bizim zengin ve elitimiz de kendi Pera’larından çıkıp Sultanahmet’e gelmiyorlar. Dış cilasına, yeniden restorasyona, sokak süslemelerine rağmen ne yazık ki tarihimiz ihya edilmiyor.

Oysa bu iktidarın hayalleri vardı. Tarihi bina ve mekanlarımıza yeniden ruh kazandırmak için restore ettiler. Vakıflar Genel Müdürlüğü para harcamaktan imtina etmeden ecdat yadigarı binalarımızı, camilerimizi yeniden inşa ve restore etti. Çok da güzel oldu. Ama ne yazık ki ihya olamadı. Bizden daha bir uzaklaştı. Bize hizmet vermez hale geldi. Turistlerin daha bir ilgisini çekti. Haliyle onlara hizmet verecek şekilde biçimlendi. Yıkık dökükken onca perişanlığın içindeki ruhu, süslendiğinde kendisini hepten terketti. Gayrimüslimlerin Perası oldu. Müslüman elitler yada daha doğrusu zengin müslümanlar kendilerine yeni camiler inşaa etti. İktidarın ensesinden soluğunu hiç eksik etmeyen mütahitler şehir içinde şehir kurarlarken içine bir de cami kondurdular. Daha bir el ayak çektiler Osmanlı’nın merkezinden.

Devlet erkanı Anadolu yakasında kaldı. Sultanahmet turistlerin oldu. Bab-ı Âli artık yayıncıların da yavaş yavaş terketmesiyle talebinin arzını doğurdu. Canlandırmaya çalıştığımız ruh, paraya teslim edildi. En son Şura Otel, arşiv binamızı ve sağını solunu teslim aldı. Binası albenili. Eski perişan Osmanlı Arşiv binasından sonra süslü bir havaya bürünmüş. İçinde mağaza ve kocaman bir restoranı da var. Ülkemden ve dünyanın her yerinden gelen tarih araştırmacılarının çiğnediği o mekanın sahipleri değişmiş. Orta avludaki bahçede artık tarih sohbetleri yapılıp çay-simit içilmiyor. Bunu biz yaptık. Bütün iddialarımıza inat özümüzden, tarihimizden bir adım daha uzaklaştık. Oysa Osmanlı Arşiv uzmanları, çalışanları, araştırmacıları, öğrencilerine refakat eden hocalarımız, tarihimizin merkezi olan semte gerçek ruhunu veriyorlardı. Binaları tanıyorlardı. Tanıtıyorlardı. Okudukları belgelerin yazıldığı yerdeydiler. Bab-ı Âli’deydiler. Saraydadılar. Tarihin içindeydiler. Ruh katıyorlardı bu semte. Alakalı insanlardı. Ne yazık ki diğer talipliler kadar paraları yoktu. Gönüllerini orada bırakarak taşındılar. Kağıthane’ye sürgüne gittiler. Hepimiz sürgüne gönderildik. Arşivin yazıldığı binalardan, tarihin yaşandığı mekanlardan sürgün edildik. İngiliz bunu bize yapamazdı. Kendimiz yaptık. Kol kırıldı yen içinde kaldı.

Sura Otelin içine girip de sahiplerinin el değiştirmişliğine tanık olduğumda, yen yenlikten çıktı. Kırık kol kangren olmuş artık yene sığmıyordu. Ecdat arşivi hem de nasıl el değiştimişti. Tarih el değiştirmişti. Ecdat yadigarları paraya kurban edilmiş, az para harcayan tarih araştırmacıları yerini zengin giyimli, cebi paralı yeni sahiplerine bırakmıştı. Artık kağıt kokmuyordu koridorlarda. Parfüm kokusu vardı. Arkadaşlarımızı beklediğimiz bekleme salonu zarif duvarlar ve süslü pencerelerle bölünmüştü. Gözlerim onları beyhude aradı. Bir tarih kapanmıştı. Evet bunu biz yaptık. Tarih şahit olacaktır. Kültür ve medeniyetimizi imhada, parayı bu denli sevmemizden başka bir suçlu yok.