"Aydınsız bir cumhuriyet"; kötü bir rüya

Cumhuriyet Başsavcısı Vural Savaş, generallerin şu nazik günlerde yaptıkları "nezaket" ziyareti sırasında her zaman olduğu gibi kameralara karşı bol bol konuştu; Cumhuriyet, Devlet, Rejimin Korunması, Siyasi Partiler gibi, artık haklarında bir gün konuşmazsak toplum olarak kendimizi iyi hissetmediğimiz konuları gazeteciler önünde bir kez daha gözden geçirdi. Başsavcının söyledikleri arasında bana yeni gelen şu cümleydi: "Aydınlarımız artist olacağız diye kandırılan kızlara dönmüşlerdir."(!) Hangi aydınlardan söz edildiğini hemen anlamışsınızdır sanırım; tabii ki "sözde aydınlar"dan. Televizyon ekranında Başsavcı''dan bu sözleri işitince çok şaşırdım. (Daha doğrusu "şaşırmış gibi" yaptım; ve öyle yapmaya yazı boyunca devam edeceğim!) Nasıl olurdu; Cumhuriyet Başsavcısı sıfatından da belli olduğu gibi Cumhuriyeti bir biçimde temsil ettiğine göre nasıl olurdu da "aydınlar"ı artist olma yolunda kandırılan "kızlar"a benzetebilirdi? Başsavcı şimdiye kadar yeryüzünde "aydınsız bir cumhuriyet"le (tabii ki şöyle sahicisinden) karşılaşmış mıydı? Aydınlarına aldatılıp "kötü yola" düşürülen "artist kızlar" muamelesi yapmak hiçbir Cumhuriyetin ve sıfatı ne olursa olsun hiçbir cumhuriyetçinin –eğer sağduyularını kaybetmemişlerse– aklından geçecek bir tavır değildir. Tabii ki "sahici"sinden söz ediyorum, "sözde cumhuriyet"ten değil.

Görülüyor ki, basınla haddinden fazla içli dışlı olan Başsavcı "aydınlar" konusunda yazılı basını ve televizyon kanallarının köşelerini tutmuş bazı gazetecilerin görüşlerinden çok etkilenmiştir. O gazeteciler ki, ülkede "siyaset"ten anlaşılan şeyi savcıların cumhuriyet, devlet, rejim ve laiklikle ilgili yaptıkları yüzeysel açıklamalar ve kapatılan Refah Partisi''nin bazı üyelerinin her akşam ekranda karşımıza getirilen hezeyanları arasına sıkıştırmayı pek güzel becermişlerdir. Bir toplumda "ortak iyi"yi bulmanın tek yolu olan siyaseti bu derece gülünç düşüren bu gazeteci aydınların cumhuriyete "ihanet eden aydınlar" olduğundan kimsenin şüphesi olmasın. Hadi onlar "aydındır" yapabilirler diyelim; ama bir Cumhuriyet Başsavcısı''nın benzer bir söylemin altına imza atması gerçek bir cumhuriyette affedilir bir tavır değildir. Çünkü gerçek bir aydınlanmanın ürünü olan gerçek bir cumhuriyet aydınlar olmaksızın olsa olsa "direktoriyal" ya da "emperiyal" cumhuriyetten ibaret kalır. Çünkü cumhuriyet, Fransız tarihçi Pierre Nora''nın sözleriyle, bir siyasal yönetim biçimi olmaktan önce bir "siyasal kültür"dür.

Cumhuriyet "aydınsız" yapamaz, çünkü bu rejim biçimi bizi Rousseau''dan bu yana "yasa", "kural" ve "otoriteler"le daima eleştirel bir ilişki içinde olmaya çağırıyor. Zaten bu yönetim biçiminin "mutlakiyetçi cumhuriyet" de aralarında olmak üzere her türlü mutlakiyetçi yönetim biçiminden farkı asıl burada değil mi? Demokratik bir cumhuriyet aydınlarını bizde olduğu gibi "entel, gentel" gibi küçümsemeyi mi seçer, yoksa onların sayılarının çoğalmasında sürekliliğinin garantisini mi görür? Entellektüel hayatı içler acısı olan bu ülkede "aydınlar"dan şikayetçi olmayan bir Başsavcı kalmıştı, o da tamamlandı.

Başsavcı''nın sözlerini hatırlayarak söyleyecek olursam, dilerim "artist olmak için" yollara düşenlerin sayısı ülkemizde de giderek daha artar. Dilerim asıl işlevi eleştiri olan aydınların (burada entellektüel karşılığı kullanıyorum) eleştirileri daha da çeşitlenir. Dilerim ülkemizde de aydınların "kurumlar" karşısındaki küçümseyici tavırları daha da gelişir. Dilerim Weber''i hatırlayarak - "aydın"ın "eksper"den farkını ve birincinin "kanaat ahlakı" ile ikincinin "sorumluluk ahlakı"nı daha çok düşünürüz. Dilerim bizde de, demokratik dünyada vazgeçilmez rolleri olan aydınlar sırasında kurumlara ve olaylara sanki bu dünyanın tamamen dışındaymışlar gibi bakabilirler. Yani mesela bizde de ortada, seçimlerden "Aptal tuzağı" diye sözeden, Okul''u "Aynasızların ve patronların okulu" olarak niteleyen laflar dolaşır. Hatta bizde de birileri "Aron''la birlikte haklı çıkmaktansa, Sartre''la birlikte yanılmış olmayı yeğlerim" benzeri aydınları yücelten denemeler karalarlar.

Durmasınlar, bütün oğlanlar ve kızlar "artist olmaya" özensinler!