Bilenler anlatıyor: DTP"nin oy kaybı

Seçim sonuçlarının -daha ilk bilgiler gelmeye başlamasından itibaren- en dikkate değer yönü hiç şüphesiz DTP''li bağımsız adayların uğradığı oy kaybı idi.

Niçin?

"Niçin"i filan yok tabii ki; CHP''nin ya da MHP''nin iki puan aşağıda ya da yukarıda oy toplaması başka, DTP''nin yüzde 20''ye vardığı söylenen oy kaybına uğraması bambaşka önemi haizdi.

Madem ülkenin adına "modern siyaset" denilen "toplum"u esas alan yeni bir döneme ayak basabilmesi için Kürt sorununun çözümü zorunludur, o halde doğu ve güneydoğudaki Kürt seçmenlerin ortaya koydukları bu olağanüstü tablo birinci dereceden önem taşımaktadır.

Üzerinden ancak birkaç gün geçtiği için muhakkak hatırlıyorsunuzdur: Seçim sonuçlarının değerlendirildiği bazı televizyon programlarında söz konusu "oy kaybı"nın nedeni doğrudan bazı DTP''li milletvekillerine de yorumlattırıldı.

Ben bu çerçevede Sırrı Sakık''ın getirdiği açıklamayı iyi hatırlıyorum. Sakık, asıl olarak, AKP hükümetinin seçim arifesinde bolgede hızlandırdığı "yardım" paketlerinin oynadığı belirleyici role dikkat çekiyordu. Bir yerde evlerin önüne yıkılan "kömür", başka yerde sandığa atılan oyun rengi beğenilmemesi durumunda "yeşil kartlar"ın iptal edileceğinin hatırlatılması vs.

Sakık''ın "oy kaybı"nı özellikle bölgede hüküm süren yoksulluğun hükümet tarafından "kullanılmasına" bağlayan bu açıklamasının -çok özel durumlar dışında- ikna edici olduğunu ileri süremeyiz herhalde. Süremeyiz ve sürmememiz gerekir, çünkü aksi takdirde "Mazot 1 lira" ya da "çay şu paraya" benzeri vaadlerin de benzer şekilde "oy kaybı" ya da "oy patlaması"na neden olması gerekirdi. Ama sonuç olarak gördük ki, sonuç Onur Öymen''i hayal kırıklığına uğratsa da, ülkenin yoksul ya da dar gelirli kesimleri de iş "oy atma"ya gelince son derece "irrasyonel"(!) davranmaktadır.

Neyse biz asıl konumuzdan uzaklaşmayalım.

Soru şu idi: DTP''nin oy kaybınının ikna edici açıklaması nedir?

Bu soru (ve cevabı) önemli, çünkü doğru cevabı aramak yerine son birkaç gündür gözlediğimiz anlamsız bir takım önlemlere (mesela, milletvekillerinin tutuklu ve hükümlüleri ziyaret yönetmeliğinin son sürat değiştirilmesi ya da bir bağımsız milletvekilinin tutukluluk halinin kaldırılması için peş peşe verilen kararlar) ya da özellikle birinci sayfaya çekilen haberlere (mesela, TBMM''deki kayıt sırasında bazı bağımsız millekvekillerinin Türkçe''yi "bildikleri diller" hanesine yazmaları) boğulursak, içinde birçok mesaj barındıran "oy kaybı"nı ve de dolayısıyla bu tablodan bundan sonrası için olumlu sonuçlar çıkarma zorunluluğunu unutabiliriz.

Son iki gündür söz konusu soru-cevaba ilişkin bilgi verici röportajlar geldi önümüze. AKP Diyarbakır İl Başkanı Abdurrahman Kurt''un Zaman''a (Nuriye Akman) ve Altan Tan''ın Vatan''a (Devrim Sevimay) verdiği röportajlar. Ayrıca önemli olarak, Tarık Ziya Ekinci, Radikal İki''nin son sayısında "Kürtler AKP''ye neden destek verdi?" başlıklı bir yazı yayımladı.

Bugün için değerli bilgi ve yorumlar içeren bu metinlerden Ekinci''ye ait olanından söz edeceğim sadece. Yarınki konumuz da Tan''ın gerçekten önemli ve farklı tahliller içeren röportajı olacak.

Ekinci''nin "22 Temmuz seçimlerinde Kürtler büyük ölçüde AKP''yi yeğledi. Kimi illerde salt AKP adayları seçildi. DTP''nin kalesi konumunda olan illerde bile AKP, ya DTP ile baş başa oy aldı ya da onu aşan oranlara ulaştı" diyerek başladığı yazısında yaptığı ilk tespit şöyle: "Sorunu AKP''nin açlık, yokluk ve sefalet içindeki bölge halkına yaptığı küçük maddi yardımlarla açıklamak son derece yüzeysel, yetersiz, hatta aldatıcıdır. Bu tarz yaklaşımlarla seçim sonuçlarından dersler çıkarmak mümkün olmaz."

Ekinci, önümüzdeki tabloyu doğru değerlendirebilmek için üç açıyı esas alıyor: Sosyolojik, siyasal ve tarihsel.

Birinci olarak, Kürtlerin çoğunlukta olduğu bölgelerde "kapitalizm öncesi" değerler yaygın, "aşiret ilişkileri" canlı, "tarikatlar ve tarikat şeyhleri" etkili, "dinsel dogmatizmin belirleyici olduğu köylülük ideolojisi" güçlü olduğu için "AKP''nin Doğu ve Güneydoğu''da yüksek oy almasının bir nedeni din eksenli siyaset geleneğinin (eskinin MSP, Refah ve Fazilet''i gibi) temsilcisi olarak tanınmasıdır."

Ekinci''ye göre, ikinci olarak Kürt illerinde "ağalık kurumunun ekonomide güçlü, siyasal yaşamda de belirleyici" olmasını dikkate almak gerekiyor. Dolayısıyla "Yoksul köylüleri denetleyen toprak ağaları, düzeni korumak ve otoritelerini sürdürmek için iktidara en yakın gördükleri AKP''yi yeğledi ve bağımlı köylüleri bu doğrultuda oy kullanmaya yöneltti."

Görüyorsunuz; Ekinci''nin buraya kadar sıraladığı "nedenler", bölgedeki seçmenleri ellerindeki oy pusulalarının önceden sahiplenildiğine dikkat çekiyor. Yani ortada henüz Kürt seçmenin "hür iradesi" söz konusu değildir. Tamam, bölgede mutlaka söz konusu "bağlılık-bağımlılık" ilişkileri ülkenin diğer bölgelerine göre çok daha belirleyicidir. Ancak Ekinci''nin buraya kadar özetlediğimiz yorumuna şu sorunun yöneltilmesi de meşrudur herhalde: Söz konusu sosyolojik-ekonomik-tarihsel kökenli belirleyicilik yeni bir olgu olmadığına göre, bölgenin "ağaları", "tarikat şeyhleri" ve "yoksul köylüleri" 22 Temmuz sonuçlarına benzer bir tabloyu bugüne kadar (bu ölçüde) niçin ortaya koymadılar? Ne oldu da, Kürt adaylar söz konusu olduğunda "oy kaybı" DTP''lili adayları vurdu?

Ekinci bu soruların cevabını da veriyor. Oy kaybı "siyasal" açıdan değerlendirildiğinde AKP''ye yönelişin nedenleri (Ekinci''nin sözleriyle) şunlardır:

"Muhalefetin endişe yaratan söylemleri"; "Askeri darbe korkusu"; "AB sürecinden kopma korkusu"; "CHP-MHP koalisyonu korkusu"; "Kuzey Irak''ın işgali ve Kürt varlığının yok olma korkusu"; "DTP''nin aday belirlemedeki yanlışlığı".

Görüyorsunuz; "siyasal açı" gerçekten iyi bir açı; o söz konusu olduğunda "oy kaybı"nın yorumu daha inandırıcı bir nitelik kazanıyor.